Radio
Podcast
Multimedia
Nghe chương trình tại đây:
Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Nghị quyết tiếp tục khẳng định đất đai là nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển; Đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại về đất đai, vận hành thông suốt trên nền tảng số, dữ liệu số, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo.
Để có thể thực hiện từ “quản lý đất đai” sang “quản trị phát triển về đất đai”, Chính phủ và các bộ ngành đã có những hành động cụ thể, thiết thực và phối hợp chặt chẽ nhằm tăng tốc hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Kế hoạch 515 của Bộ Công an & Bộ NN&MT về Chiến dịch 90 ngày làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia về đất đai: rà soát, chuẩn hóa, đối soát và đồng bộ dữ liệu đất đai với dữ liệu dân cư, phục vụ khai thác, sử dụng.
Chỉ thị 05/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ đo đạc, đăng ký đất đai và xây dựng CSDL: Tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ đo đạc lập bản đồ địa chính, đăng ký, lập hồ sơ địa chính và xây dựng CSDL quốc gia về đất đai.
Kế hoạch 2959 của Bộ NN&MT & Bộ Công an về đo đạc, lập hồ sơ địa chính, hoàn thành CSDL quốc gia về đất đai, gắn với hoàn thiện đo đạc, bản đồ địa chính và hồ sơ địa chính.
Như vậy khi mỗi thửa đất đã có thông tin cụ thể, được công khai theo quy định của pháp luật, người dân sẽ tiếp cận thông tin đất đai thuận tiện hơn như các thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, xây dựng dự án, giá cả…. Tuy nhiên, việc đăng tải thông tin không đồng nghĩa với việc người dân có thể tìm thấy, hiểu và sử dụng được.
Công khai nhưng người dân vẫn khó tiếp cận
Một bản đồ quy hoạch cần giúp người dân nhận biết khu đất của mình nằm ở đâu, thuộc khu vực nào và có những quyền lợi gì liên quan. Đó là mong muốn của ông Dư Xuân Cảnh, Trưởng ban quản lý rừng cộng đồng thôn 9 Ngọn Rào, xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị khi góp ý về việc đưa thông tin đất đai đến với cộng đồng.
Ông Cảnh cho biết, không phải người dân nào cũng có thể đọc hiểu bản vẽ, các con số và ký hiệu chuyên ngành. Vì vậy, cách thể hiện thông tin cần rõ ràng, đơn giản, giúp bà con nhận diện được những nội dung gắn với khu đất và nơi sinh sống của mình.
“Các ký hiệu trong quá trình quy hoạch cần phải vẽ rõ, đủ màu sắc và đơn giản để cho người dân họ nhìn thấy được. Họ biết rằng: "À, cái đó là ở vùng nào, mình sống ở vùng nào, được quyền như thế nào”, ông Cảnh đề nghị.
Theo ông Cảnh, địa bàn từng xảy ra tranh chấp, khiếu kiện đất đai kéo dài vài năm. Một trong những nguyên nhân là người dân chưa được tiếp cận đầy đủ thông tin chính thống. Sau khi doanh nghiệp cùng cán bộ xã trực tiếp tuyên truyền, giải thích pháp luật đất đai, tình hình mới dần ổn định.
Từ câu chuyện này, ông cho rằng việc triển khai pháp luật phải đi cùng hướng dẫn để người dân hiểu và thực hiện. Nếu bà con còn mơ hồ về quy định liên quan đến đất đai, những vướng mắc sẽ khó được giải quyết ngay từ cơ sở.
Trở ngại cũng xuất hiện khi thông tin và thủ tục được đưa lên môi trường số. Bà Nguyễn Thị Hương, đại diện tổ chuyển đổi số cộng đồng thôn Phú Thịnh, xã Phú Trạch, cho biết, một bộ phận người dân còn hạn chế trong việc sử dụng tài khoản điện tử, ứng dụng và dịch vụ công.
“Có người biết thông tin nhưng không biết tìm ở đâu, có người sử dụng điện thoại thông minh nhưng lại chưa biết cách sử dụng để thực hiện các thủ tục hành chính”, bà Hương chia sẻ.
Người cao tuổi và những người chưa tiếp cận công nghệ gặp nhiều khó khăn khi tìm hiểu thủ tục, giấy tờ về đất đai. Khi chưa nắm rõ yêu cầu, bà con có thể phải đi lại nhiều lần để bổ sung hồ sơ hoặc chờ người khác hướng dẫn. Những bất tiện ấy tạo tâm lý e ngại khi thực hiện thủ tục hành chính.
Bà Hương đề xuất gắn phổ biến pháp luật đất đai với hướng dẫn sử dụng công nghệ. Nội dung cần được giải thích bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ nhớ, thông qua những tình huống người dân thường gặp. Việc hỗ trợ cũng cần thực hiện từng bước, từ tìm kiếm thủ tục đến nộp hồ sơ trực tuyến.
Đưa thông tin đến từng cộng đồng dân tộc thiểu số
Với đồng bào dân tộc thiểu số, khả năng tiếp cận thông tin còn phụ thuộc vào hạ tầng, khoảng cách địa lý, kỹ năng số và ngôn ngữ.
Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Trị có hơn 120.000 người dân tộc thiểu số, chiếm khoảng 11% dân số toàn tỉnh. Ông Trần Hữu Ninh, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, tỉnh Quảng Trị thông tin, địa phương còn 18 bản chưa có điện lưới quốc gia. Đây là điều kiện thực tế cần tính đến khi lựa chọn phương thức cung cấp thông tin cho người dân.
Ông Ninh đề nghị kết hợp công khai trên cổng thông tin điện tử với niêm yết tại cơ sở, tổ chức hội nghị cộng đồng và truyền đạt qua hệ thống truyền thanh. Trưởng thôn, trưởng bản, người có uy tín cũng là những người có thể hỗ trợ đưa thông tin đến với bà con.
Đối với quy hoạch đất đai, người dân cần được xem bản đồ và được giải thích các nội dung liên quan. Tài liệu tuyên truyền cần có ngôn ngữ phù hợp với đặc điểm văn hóa và khả năng tiếp nhận của từng cộng đồng.
“Đối với đồng bào dân tộc thiểu số cần phải chuyển từ tư duy công khai thông tin sang tư duy bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin một cách thực chất”, ông Ninh nhấn mạnh.
Theo ông, việc tiếp nhận chính sách hỗ trợ đất đai ở một số nơi còn hạn chế, kể cả đối với cán bộ phụ trách. Có gia đình chưa hiểu quyền đề xuất hỗ trợ khi thiếu đất. Có trường hợp quỹ đất được chuyển giao để bố trí đất sản xuất cho đồng bào lại nằm xa, khả năng sản xuất không cao.
Từ những vướng mắc này, ông Ninh đề xuất xây dựng cơ chế công khai chủ động đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Cơ quan Nhà nước cần chủ động cung cấp các thông tin có khả năng tác động đến quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, đặc biệt khi quy hoạch liên quan đến khu dân cư của đồng bào dân tộc thiểu số.
Ở phía cơ quan quản lý, ông Trần Văn Khương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, cho biết hệ thống thông tin đất đai đã được vận hành, kết nối và chia sẻ dữ liệu đến 77/78 xã, phường. Thông tin về bảng giá đất, quy hoạch sử dụng đất đã được công khai trên cổng thông tin điện tử của tỉnh và trang thông tin của Sở.
Tuy nhiên, thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đôi khi còn chậm cập nhật hoặc chỉ được công khai một phần, thiếu bản đồ hay báo cáo thuyết minh. Việc cung cấp, chia sẻ thông tin chưa kịp thời, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu khai thác của người dân và doanh nghiệp.
Theo ông Khương, dữ liệu ở một số nơi chưa liên thông hoàn toàn giữa các lĩnh vực và các cấp quản lý, dẫn đến tình trạng phân tán, thiếu chuẩn hóa. Khối lượng dữ liệu cần rà soát, cập nhật còn lớn.
"Một số bản đồ địa chính được đo đạc từ nhiều năm trước đã có nhiều biến động so với hiện trạng. Thông tin về thửa đất, chủ sử dụng đất cũng có trường hợp đã lỗi thời. Việc thu thập giấy chứng nhận và thông tin căn cước công dân gặp khó khăn do nhiều hộ đang thế chấp giấy chứng nhận tại ngân hàng hoặc đi làm ăn xa", ông Khương nêu thực tế.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu, nâng cấp hạ tầng, đào tạo nhân lực và tăng cường kết nối giữa các hệ thống. Mục tiêu là tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin, giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục.
Cùng với dữ liệu đầy đủ, người dân cần biết nơi có thể hỏi khi gặp vướng mắc. Bà Hương đề nghị công khai rõ cơ quan, bộ phận có trách nhiệm giải đáp, thời gian tiếp nhận và hướng dẫn thủ tục. Đây là cơ sở để bà con chủ động chuẩn bị hồ sơ, hạn chế việc đi lại nhiều lần.
Cần quy định rõ trách nhiệm cung cấp thông tin
Từ góc độ góp ý chính sách, Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thoa, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính, Bộ Tư pháp cho rằng, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi cần quy định cụ thể hơn về quyền tiếp cận thông tin của người dân.
Cụ thể, Luật Đất đai 2024 đã liệt kê nhiều trường hợp thông tin phải được công khai cùng phương thức và thời hạn công khai. Đến dự thảo Luất Đất đai 2026 quy định việc tiếp cận thông tin đất đai “theo quy định của pháp luật”.
"Người dân người ta bận nhiều việc lắm, nhất là trình độ của đồng bào dân tộc thiểu số chưa cao, chưa đồng đều có khi còn không biết cách tìm kiếm", Tiến sĩ Kim Thoa lo lắng người dân sẽ khó xác định phải tìm hiểu văn bản nào để thực hiện quyền của mình trong pháp luật đất đai.
Trả lời trong chương trình Cuộc sống chuyển động ngày 6/10 của VOV2, bà cho biết, Luật cần quy định cụ thể các thông tin phải cung cấp, cung cấp bằng cách nào, bằng phương thức nào và thời hạn phải cung cấp, chủ thể phải cung cấp. Các nội dung về quy hoạch đất đai, giá đất, bồi thường, phương án tái định cư và kế hoạch sử dụng đất cần được xác định cụ thể. Đồng thời, phải làm rõ ai chịu trách nhiệm công khai, thông tin được công khai ở đâu và bằng hình thức nào.
Khi có thể tìm thấy, hiểu và sử dụng thông tin về khu đất của mình, người dân đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số mới có cơ sở tham gia góp ý, giám sát và bảo vệ quyền lợi hợp pháp./.
