Khuyến nghị dinh dưỡng 2026: Bữa ăn người Việt cần thay đổi gì?

Từ “ăn đủ” sang “ăn đúng”

Theo PGS.TS Vũ Thị Thu Hiền – Trưởng Khoa Hóa sinh và Chuyển hóa dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng, Bộ Y tế, sau gần một thập kỷ, thói quen ăn uống, lối sống, mức độ hoạt động thể lực cũng như mô hình bệnh tật của người Việt đã có nhiều thay đổi. Trong khi thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm liên quan đến dinh dưỡng ngày càng gia tăng, suy dinh dưỡng và thiếu vi chất vẫn tồn tại ở một số nhóm dân cư.

Đây chính là lý do các khuyến nghị dinh dưỡng năm 2026 được cập nhật không chỉ để trả lời câu hỏi mỗi ngày cần ăn bao nhiêu, mà còn hướng tới việc ăn trong khoảng nào là hợp lý và ăn như thế nào để bảo đảm chất lượng, qua đó phòng cả thiếu dinh dưỡng, thừa dinh dưỡng và bệnh mạn tính không lây.

Điểm thay đổi quan trọng là người dân không nên chỉ quan tâm đến số lượng protein, chất béo hay chất bột đường mà cần chú ý đến nguồn thực phẩm cung cấp các chất dinh dưỡng đó.

Với protein, khuyến nghị mới hướng tới sự đa dạng giữa nguồn động vật và thực vật, ưu tiên những thực phẩm như cá, trứng, sữa, thịt gia cầm, các loại đậu và sản phẩm từ đậu.

Với chất béo, thay vì chỉ nghĩ đến việc “ăn ít mỡ”, cần lựa chọn đúng loại chất béo, tăng các nguồn acid béo không no từ cá, các loại hạt và dầu thực vật, đồng thời hạn chế chất béo chuyển hóa.

Còn với glucid, nên ưu tiên các nguồn glucid phức hợp và thực phẩm giàu chất xơ thay vì phụ thuộc quá nhiều vào đường và thực phẩm tinh chế.

Đường, chất béo: Không chỉ “ăn ít” mà phải ăn đúng

Một trong những nội dung đáng chú ý của khuyến nghị mới là kiểm soát đường tự do. Theo đó, lượng đường tự do không nên vượt quá 10% tổng năng lượng khẩu phần và để có lợi hơn cho sức khỏe, nên giảm xuống dưới 5%.

"Đối với người trưởng thành, năng lượng từ chất béo nên chiếm khoảng 20-25% tổng năng lượng khẩu phần và không nên vượt quá 25%. Trong đó, chất béo chuyển hóa chỉ nên ở mức 0-1% tổng năng lượng. Cholesterol được khuyến nghị dưới 300 mg/ngày ở người khỏe mạnh và dưới 200 mg/ngày ở người có nguy cơ tim mạch", PGS.TS Vũ Thị Thu Hiền cho biết

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở việc cắt giảm một vài thành phần. Khẩu phần của người Việt hiện có xu hướng gia tăng sử dụng thực phẩm tinh chế, trong khi lượng và cơ cấu rau, chất xơ cũng thay đổi. Nếu phụ thuộc quá nhiều vào đường và thực phẩm tinh chế, cơ thể có thể nhận nhiều năng lượng nhưng lại thiếu chất xơ và mất cân đối dinh dưỡng.

Vì vậy, thay vì chỉ kiểm soát lượng thức ăn, người dân cần quan tâm cả chất lượng và mật độ năng lượng của thực phẩm được lựa chọn mỗi ngày.

Không phải cứ bổ sung vitamin, khoáng chất là tốt

Một điểm mới khác trong khuyến nghị năm 2026 là bên cạnh mức nhu cầu khuyến nghị, đã bổ sung ngưỡng tiêu thụ tối đa đối với nhiều vitamin và khoáng chất. Điều này nhằm lưu ý nguy cơ bất lợi nếu sử dụng vượt quá mức cần thiết.

Do đó, người dân không nên tự ý mua và sử dụng vitamin, khoáng chất hoặc thực phẩm bổ sung chỉ vì thấy người khác sử dụng hoặc dựa vào quảng cáo. Việc bổ sung khi cần thiết nên được đánh giá theo từng cá thể và có sự tư vấn của cán bộ y tế, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

3 thay đổi có thể bắt đầu ngay từ hôm nay

Từ những cập nhật mới, PGS.TS Vũ Thị Thu Hiền khuyến nghị mỗi gia đình có thể bắt đầu bằng 3 thay đổi.

-Thứ nhất, đa dạng hóa bữa ăn, bảo đảm đầy đủ các nhóm thực phẩm và chú trọng chất lượng. Protein nên được phối hợp đa dạng từ nguồn động vật và thực vật; ưu tiên cá, trứng, sữa, thịt gia cầm, đậu và các sản phẩm từ đậu. Với chất béo, nên ưu tiên cá, các loại hạt và dầu thực vật.

-Thứ hai, giảm đường tự do, hạn chế phụ thuộc vào thực phẩm tinh chế và tăng thực phẩm giàu chất xơ. Các nguồn glucid phức hợp như cơm, gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt, bánh mì nguyên cám và các loại khoai nên được ưu tiên hơn so với đường và thực phẩm tinh chế.

-Thứ ba, ăn phù hợp với nhu cầu của từng người. Không nên áp dụng một chế độ ăn giống nhau cho tất cả thành viên trong gia đình bởi nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo tuổi, giới, mức độ hoạt động thể lực và tình trạng sinh lý.

Như vậy, thông điệp cốt lõi của khuyến nghị dinh dưỡng năm 2026 không đơn thuần là ăn ít hơn hay ăn nhiều hơn, mà là ăn đa dạng, cân đối, lựa chọn thực phẩm có chất lượng và phù hợp với nhu cầu của cơ thể. Đây cũng là cách để mỗi gia đình chủ động hơn trong phòng ngừa cả thiếu dinh dưỡng, thừa dinh dưỡng và các bệnh mạn tính không lây nhiễm.