Radio
Podcast
Multimedia
Trước những nguy cơ về thực phẩm bẩn bán tràn lan trên thị trường, chị Nguyễn Thị Minh, sống tại phố Nguyễn Thái Học, Hà Nội sẵn sàng chi số tiền nhiều hơn để mua thực phẩm hữu cơ, bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Và, để yên tâm, chị thường mua ở các siêu thị, cửa hàng chuyên kinh doanh thực phẩm sạch, thực phẩm hữu cơ. Bởi chị tin rằng, thực phẩm được bày bán tại những cơ sở này đã qua kiểm soát, có nguồn gốc rõ ràng và bảo đảm chất lượng.
Thế nhưng, chị Minh cho biết, việc xác minh cũng không phải lúc nào cũng thuận lợi.
“Tính tôi cẩn thận, nghe Đài, báo nói là bây giờ thực phẩm an toàn đều có mã QR để biết thông tin về thực phẩm. Đúng là đến một số cơ sở quét thì ra thông tin ngay nhưng có lần mua ngay ở siêu thị thôi, thấy mã QR quét thử thì không được” – Chị Nguyễn Thị Minh cho biết.
Mã QR vốn được kỳ vọng là công cụ giúp người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, kiểm tra thông tin về nơi sản xuất, đơn vị cung cấp và quá trình lưu thông của thực phẩm.
Tuy nhiên, không ít trường hợp mã QR không thể truy cập, thông tin hiển thị thiếu đầy đủ hoặc chưa được xác minh. Nguy cơ đáng lo ngại hơn là mã QR có thể bị sao chép và sử dụng trên những sản phẩm không đúng nguồn gốc.
“Thực tế cho thấy, nhiều loại tem nhãn và mã QR hiện nay rất dễ bị sao chép, làm giả. Trong khi đó, các công nghệ truy xuất nguồn gốc mới vẫn chưa được phổ cập rộng rãi đến các nhà cung cấp” - Ths Nguyễn Bình Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cho biết thực trạng này.
Như vậy, một mã QR có thể quét được chưa đồng nghĩa với việc sản phẩm đã được kiểm chứng về nguồn gốc và chất lượng. Các hành vi quảng cáo sai sự thật đã và đang diễn ra khiến người tiêu dùng khó có thể phân biệt thật giả, điều này tiềm ẩn nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm.
GS.TS Lê Văn Hưng – Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam còn chỉ ra trở ngại trong việc cấp sai sản phẩm hữu cơ bắt nguồn từ nhận thức của chính cơ quan quản lý.
“Hiện việc công bố hàng hóa đạt chuẩn nông nghiệp hữu cơ đang có nhiều vấn đề từ nhận thức của cơ quan quản lý nhà nước đến người dân, đặc biệt là hệ thống đào tạo từ cấp thấp đến cấp cao chưa đồng bộ. Văn bản hướng dẫn là có nhưng người sản xuất vẫn cố tình làm sai, pháp luật cho phép họ tự công bố chất lượng sản phẩm, đây chính là lỗ hổng để họ lừa dối khách hàng” – GS.TS Lê Văn Hưng nhận định.
Một trong những vấn đề đáng quan tâm hiện nay là việc phát hiện, phản ánh và xử lý những sản phẩm có dấu hiệu giả mạo hữu cơ vẫn gặp nhiều khó khăn.
Bà Từ Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, cho biết trên thị trường có những sản phẩm được giới thiệu là hữu cơ nhưng chưa đủ cơ sở để xác định đáp ứng tiêu chuẩn. Tuy nhiên, Hiệp hội nông nghiệp hữu cơ Việt Nam không có thẩm quyền kiểm tra, xử lý nên rất khó trực tiếp can thiệp.
Theo bà Nhung, việc phản ánh dấu hiệu vi phạm tới cơ quan chức năng phải tuân thủ các quy trình, thủ tục nhất định. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh, lưu thông hàng hóa diễn ra liên tục, khiến việc thu thập và bảo đảm chứng cứ có thể gặp khó khăn. Đây là một trong những rào cản đối với việc phát hiện, xử lý kịp thời các sản phẩm có dấu hiệu gian lận.
“Có những sản phẩm trên thị trường mà chúng tôi biết là không hẳn hữu cơ, nhưng cũng không dám nói vì không được trao quyền giám sát thị trường. Lực lượng quản lý nhà nước phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, trong khi nguồn lực dành cho việc giám sát thị trường còn hạn chế. Nếu chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra của cơ quan chức năng mà thiếu sự phối hợp của các tổ chức xã hội, hiệp hội nghề nghiệp và người tiêu dùng thì khó có thể kiểm soát toàn diện thị trường” – Bà Từ Tuyết Nhung nêu quan điểm.
Những bất cập này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi người mua mà còn gây bất lợi cho các doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân sản xuất hữu cơ chân chính.
Sự hoài nghi về chất lượng sản phẩm đang trở thành rào cản lớn đối với phát triển thị trường hữu cơ. Khi người tiêu dùng không thể phân biệt sản phẩm thật, giả, họ có xu hướng dè dặt trong lựa chọn, ngay cả với những sản phẩm đã được kiểm soát và được cấp giấy chứng nhận. Điều này làm giảm động lực mở rộng sản xuất và phát triển thị trường trong nước, nhiều doanh nghiệp sẽ hướng đến thị trường xuất khẩu nhiều hơn.
Hiện Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đang phối hợp với các doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị liên quan triển khai hoạt động đào tạo, hướng dẫn người sản xuất thực hiện đúng tiêu chuẩn hữu cơ; đồng thời tập huấn cho nhân viên các chuỗi cửa hàng thực phẩm nhằm nâng cao khả năng nhận diện và cung cấp thông tin chính xác cho khách hàng.
Cùng với nâng cao nhận thức, việc hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, tăng cường hậu kiểm đối với thông tin công bố và quảng cáo sản phẩm là yêu cầu cần thiết. Hoạt động truy xuất nguồn gốc cũng cần được gắn với hệ thống dữ liệu có khả năng xác minh, thay vì chỉ dừng ở việc dán tem, in mã QR trên bao bì.
