Diễn đàn Sáng tạo châu Á 2025 với chủ đề “Tương lai bền vững từ nguồn lực văn hóa và sáng tạo” nhằm chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, mở rộng đối thoại đa bên, đa chiều và tìm kiếm các mô hình hợp tác giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực. Đây cũng là dịp giới thiệu những nỗ lực của Việt Nam, đặc biệt từ các thành phố Sáng tạo UNESCO, trong kiến tạo không gian sáng tạo, bảo tồn di sản văn hóa và nâng cao vị thế địa phương trên bản đồ sáng tạo châu Á.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn TS Nguyễn Phương Hòa, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ VHTTDL nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bên cạnh các thách thức truyền thống như chiến tranh, xung đột… các quốc gia cũng đứng trước các thách thức chung như đô thị hóa, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, dịch bệnh… Từ đó, đặt ra những câu hỏi mới với các quốc gia, trong đó có cả việc tái định hình tư duy về hoạch định chính sách và định vị vai trò văn hoá.
Việt Nam nhận thức sâu sắc rằng văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội, đã từng bước phát huy mô hình phát triển lấy văn hoá làm sức mạnh nội sinh, kết hợp với sức mạnh thời đại để phát triển nhanh và bền vững.
Theo bà Nguyễn Phương Hòa, có rất nhiều tín hiệu vui khi sự nhận thức về vai trò của văn hóa đã thay đổi rất nhiều so với trước đây. “Có thể khẳng định, chưa bao giờ văn hoá và sáng tạo lại được đặt ở vị trí trung tâm của phát triển như hiện nay. Quốc hội đã thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hoá trong 10 năm 2025 - 2035. Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Các lãnh đạo cao nhất của Việt Nam cũng đang cho ý kiến về việc ban hành Nghị quyết của Bộ Chính trị về Chấn hưng và phát triển văn hóa Việt Nam với tinh thần xây dựng văn hóa trở thành nguồn lực, động lực, sức mạnh mềm của quốc gia, có những đóng góp quan trọng vào dòng chảy văn minh nhân loại”.
Phát biểu đề dẫn tại Diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa. Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhấn mạnh, với 4 thành phố Hà Nội, Hội An, Đà Lạt và TP Hồ Chí Minh gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, Việt Nam đang có nhiều cơ hội cũng như quyết tâm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững dựa trên văn hóa và sáng tạo. Thêm nữa, Việt Nam đã góp một dấu ấn quan trọng tại UNESCO khi đề xuất sáng kiến “Thập kỷ quốc tế về văn hoá vì phát triển bền vững”, được các quốc gia thành viên đồng thuận cao. Qua đó, khẳng định vai trò tích cực và trách nhiệm quốc tế ngày càng lớn của Việt Nam trong lĩnh vực văn hoá.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Việt Nam đang bước vào thời kỳ bùng nổ sáng tạo. Các đô thị, vùng di sản, cộng đồng bản địa, đảo du lịch sinh thái, làng nghề và không gian sáng tạo mới đang cùng định hình bản đồ sáng tạo của tương lai.
“Châu Á đang trở thành nơi thử nghiệm mạnh mẽ cho mô hình phát triển dựa trên văn hóa và sáng tạo. Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO cho thấy rằng khi di sản, tri thức bản địa và sáng tạo đương đại gặp nhau, các điểm đến, từ thành phố, thị trấn đến không gian văn hóa chuyên biệt đều có thể chuyển mình”, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương nhận định.
Với 2 phiên thảo luận là “Kiến tạo địa điểm từ nguồn lực văn hóa và sáng tạo” và “Hợp tác vì tương lai bền vững của khu vực châu Á” , Diễn đàn đã thu hút sự tham gia của nhiều diễn giả Việt Nam và quốc tế như: Anh, Pháp, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Malaysia, Philippines, Indonesia, Thái Lan… Từ nhiều góc nhìn, các chuyên gia đề cập đến các nội dung kiến tạo địa điểm từ nguồn lực văn hóa và sáng tạo; hợp tác vì tương lai bền vững của khu vực châu Á.
TS Tom Fleming, Giám đốc Tom Fleming Creative Consultancy với bài tham luận rất giàu hình tượng “Hướng về phương Đông: Các cơ hội cho nền kinh tế sáng tạo” đã nhấn mạnh các yếu tố cần ưu tiên khi phát triển văn hóa sáng tạo tại Việt Nam, ASEAN cũng như trên toàn cầu.
Theo TS Tom Fleming, khu vực châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng có nhiều lợi thế với bản sắc văn hóa phong phú… Tuy nhiên, cần chú trọng các yếu tố gốc rễ sâu xa để hướng đến phát triển bền vững, cũng như cần có sự liên kết giữa các quốc gia, nhằm phát huy tối đa những tiềm năng, lợi thế.
"Chúng ta chỉ có một giải pháp là cần hợp tác với nhau một cách hiệu quả trên cơ sở phát huy những tiềm năng để vượt qua thách thức, trở ngại. Từ chính sách cần biến thành hành động cụ thể. Việt Nam có nhiều hoạt động, không gian sáng tạo từ các địa phương, rất bản sắc. Cần từ những nền tảng này tạo thêm động lực, kết nối các nghệ sĩ, kết nối giữa các thành phố sáng tạo của UNESCO để chia sẻ tri thức, nâng cao nhận thức và niềm tự hào. Chúng ta cùng nhau khám phá thành phố của chúng ta, khám phá chính sức sáng tạo của chúng ta”.
TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến Phát triển điện ảnh Việt Nam thì giới thiệu hành trình kiến tạo thương hiệu Liên hoan phim Quốc tế Đà Nẵng (DANAFF) để minh họa cho những đóng góp của một địa phương trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa.
"DANAFF là một minh chứng sinh động khi là một LHP non trẻ nhưng đã sớm ghi những dấu ấn mạnh mẽ đối với khán giả Việt Nam và bạn bè quốc tế. DANAFF đã thu hút sự chú ý của các nhà làm phim đến từ nhiều quốc gia, từ lần tổ chức đầu tiên năm 2023 đến DANAFF III (2025), quy mô liên hoan đã mở rộng vượt bậc, giới làm phim, nhà đầu tư đổ về. DANAFF đang góp phần định vị lại hình ảnh Đà Nẵng - không chỉ là thành phố du lịch, mà là đô thị sáng tạo đang hình thành bản sắc văn hóa riêng".
Bà Nguyễn Phương Thảo, Giám đốc các Chương trình nghệ thuật và Công nghiệp sáng tạo Hội đồng Anh Việt Nam nhìn nhận, hơn 10 năm qua, khái niệm không gian văn hóa sáng tạo tại Việt Nam đã có sự chuyển mình mạnh mẽ, trở thành những điểm sáng trong cộng đồng. Việt Nam đã bắt nhịp với xu hướng thế giới là “văn hóa được xác định là tương lai bền vững”.
“Với câu hỏi làm sao để phát triển văn hóa sáng tạo thì câu trả lời đầu tiên và quan trọng là chúng ta phải đầu tư. Chúng ta là nước đông dân, dân số trẻ có nhu cầu về tiêu dùng các sản phẩm văn hóa sáng tạo… do đó nếu đầu tư vào ngành văn hóa sáng tạo là đáp ứng nhu cầu của xã hội”, bà Nguyễn Phương Thảo khẳng định.
Trong khi phần lớn các ý kiến thảo luận tập trung hướng về các đô thị sáng tạo thì GS.TS Xiang Yong, Viện trưởng Viện Công nghiệp Văn hóa Đại học Bắc Kinh lại mang đến Diễn đàn một không khí mới khi chia sẻ những kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc phát triển kinh tế sáng tạo ở các vùng nông thôn. GS.TS Xiang Yong cho biết, Trung Quốc đã chú ý đến khía cạnh này từ năm 2002. Hiện nay quốc gia này cũng đã ban hành các chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo ở khu vực nông thôn. Trong đó, một kinh nghiệm được tận dụng là tập trung khuyến khích sáng tạo các tác phẩm văn học, điện ảnh để khai thác yếu tố bản sắc bản địa. Tiếp đó là thúc đẩy các sản phẩm dịch vụ văn hóa ở nông thôn.
“Phải làm gì để phát triển văn hóa khu vực nông thôn? Chúng tôi có một từ khóa là “gắn kết với quê hương” để khuyến khích giới trẻ về quê hương lập nghiệp và phát triển. Quan trọng hơn có những nguyên tắc để phát triển đó là: Trao quyền cho bản sắc văn hóa địa phương để phát triển, hãy để mỗi tấc đất, mỗi địa phương kể câu chuyện của mình, hãy để mỗi di sản cất tiếng nói. Đặc biệt đẩy mạnh truyền thông và bảo vệ bản quyền cho tri thức bản địa”.
“Diễn đàn Sáng tạo Châu Á” tới đây sẽ được tổ chức 2 năm 1 lần, được kỳ vọng là điểm kết nối các nhà quản lý, chuyên gia, nghệ sĩ và doanh nghiệp sáng tạo, cùng nhau kiến tạo tương lai châu Á thịnh vượng bền vững, nơi văn hóa và sáng tạo trở thành nguồn lực phát triển mạnh mẽ.
