Radio
Podcast
Multimedia
GS.TSKH Hồ Đắc Lộc - Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ TP HCM (Hutech) - Chủ tịch hội đồng chức danh GS liên ngành Điện - Điện tử - Tự động hóa, thành viên Hội đồng chức danh giáo sư nhà nước bày tỏ sự đồng thuận khi việc xem xét, bổ nhiệm GS, PGS được trao cho các cơ sở giáo dục Đại học. Theo ông, việc này vừa đảm bảo các yêu cầu tất yếu của Luật Giáo dục Đại học 2025 vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, nhất là khi chúng ta đang nỗ lực nâng cao chất lượng Giáo dục Đại học theo chuẩn khu vực và quốc tế.
Quyền tự chủ học thuật của các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm quyền quyết định về nhân sự cấp cao
Chia sẻ quan điểm cá nhân trên cương vị là nhà khoa học, nhà quản lý và là thành viên hội đồng giáo sư nhà nước, GS.TSKH Hồ Đắc Lộc "phản biện" thẳng thắn câu hỏi "Việc giao quyền cho các cơ sở giáo dục đại học xét và bổ nhiệm chức danh GS, PGS có phải là một việc Bộ GDĐT cần cân nhắc"? GS Hồ Đắc Lộc cho rằng: "Không phải là "cần cân nhắc" mà đây là một yêu cầu tất yếu của Luật Giáo dục đại học 2025.
Luật đã quy định rõ ràng quyền tự chủ học thuật của các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm quyền quyết định về nhân sự cấp cao. Tuy nhiên, phân quyền không có nghĩa là buông lỏng. Bộ sẽ thiết lập khung tiêu chuẩn tối thiểu, quy định tỷ lệ cơ cấu chức danh, và tăng cường giám sát, thanh tra. Đây là một cơ chế "phanh và kiểm soát" (checks and balances) - vừa trao quyền, vừa bảo vệ chất lượng.
"Chúng tôi tin rằng sự giám sát của cộng đồng học thuật và xã hội, khi mọi quyết định được công khai minh bạch, sẽ hiệu quả hơn bất kỳ quy trình xét duyệt tập trung nào". - GS.TSKH Hồ Đắc Lộc nêu quan điểm.
Ở Việt Nam từ trước đến nay, quy trình xét và bổ nhiệm chức danh GS, PGS được tổ chức theo hình thức tập trung cấp nhà nước, xét duyệt từ trên xuống.
Theo GS.TSKH Hồ Đắc Lộc, ở các nước phát triển, bổ nhiệm GS, PGS là quyền tự chủ hoàn toàn của các trường đại học. Ví dụ, tại Mỹ, Anh, Đức, các trường tự thành lập hội đồng đánh giá, tự quyết định bổ nhiệm. Tiêu chuẩn chính là năng lực nghiên cứu (công bố quốc tế), năng lực giảng dạy, và đóng góp cho cộng đồng học thuật.
Bộ GD-ĐT ban hành khung tiêu chuẩn tối thiểu và giám sát, hậu kiểm
Việc thực hiện nghiêm túc Luật Giáo dục ĐH cũng như các Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 của Bộ chính trị là sự đổi mới mạnh mẽ và quyết liệt. Từ năm 2026 trở đi, việc xét và bổ nhiệm chức danh GS, PGS sẽ được phân cấp cho trường ĐH nhưng với khung tiêu chuẩn tối thiểu do Bộ ban hành và giám sát, hậu kiểm. Quy định mới tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế, nhưng vẫn duy trì vai trò quản lý nhà nước để đảm bảo chất lượng chung của hệ thống.
Theo GS.TSKH Hồ Đắc Lộc, cần dựa vào một số căn cứ làm tiêu chí để đưa ra chỉ tiêu xét và bổ nhiệm GS, PGS. Các tiêu chí nên dựa trên ba trụ cột: Thứ nhất, năng lực học thuật: Công bố khoa học trên các ấn phẩm có uy tín quốc tế (Scopus, WoS), năng lực dẫn dắt nghiên cứu, khả năng thu hút nguồn lực và ứng dụng vào thực tiễn. Thứ hai, năng lực giảng dạy: Giờ giảng dạy trực tiếp, hướng dẫn luận văn tiến sĩ hoặc thạc sĩ, đóng góp vào xây dựng chương trình đào tạo. Thứ ba, đạo đức và trách nhiệm: Tuân thủ liêm chính khoa học, không vi phạm đạo đức nhà giáo, cam kết tiếp tục phát triển chuyên môn tại cơ sở đào tạo.
Các cơ sở giáo dục có thể nâng cao các tiêu chí này dựa trên chiến lược phát triển riêng của mình, nhưng không được hạ thấp dưới mức sàn do Bộ quy định. Điều này đảm bảo vừa linh hoạt, vừa bảo vệ chất lượng, GS.TSKH Hồ Đắc Lộc chia sẻ.
Tiêu chuẩn của Bộ áp dụng bình đẳng cho tất cả các cơ sở giáo dục đại học
Việc xét và bổ nhiệm chức danh GS, PGS ở các trường đại học ngoài công lập có được thực hiện bình đẳng với các cơ sở giáo dục công lập hay không cũng là điều các cơ sở giáo dục đại học rất quan tâm.
Theo GS.TSKH Hồ Đắc Lộc, tiêu chuẩn của Bộ GD-ĐT áp dụng bình đẳng cho tất cả các cơ sở giáo dục đại học không phân biệt công lập hay ngoài công lập, không có hai bộ tiêu chuẩn khác nhau. Tuy nhiên, để đảm bảo tính bình đẳng thực chất, cần xem xét một số yếu tố:
Thứ nhất, công khai minh bạch: Tất cả các quyết định bổ nhiệm của cả trường công lập và ngoài công lập đều phải được công khai trên trang thông tin điện tử, danh sách hội đồng và lý lịch ứng viên đều phải được công bố.
Thứ hai, giám sát đồng bộ: Bộ cần thanh tra, kiểm tra cả hai loại hình trường, xử lý vi phạm một cách nhất quán.
Thứ ba, cơ chế khiếu nại: Ứng viên bị từ chối bổ nhiệm có quyền khiếu nại lên Bộ nếu cho rằng quyết định không công bằng.
Bình đẳng không phải là "bình đẳng về điều kiện" mà là "bình đẳng về tiêu chí và quy trình". Các trường ngoài công lập có thể có những ưu thế riêng (như linh hoạt hơn trong chính sách lương, phúc lợi), nhưng tiêu chí cơ bản về năng lực của ứng viên được xét bổ nhiệm phải đáp ứng yêu cầu tối thiểu theo quy định mới, GS Hồ Đắc Lộc phân tích.
3 điểm then chốt để việc xét và bổ nhiệm GS PGS thực sự công tâm, đảm bảo chất lượng
Việc xét và bổ nhiệm chức danh GS, PGS được đưa về cơ sở giáo dục đại học cùng khiến không ít người băn khoăn lo ngại sự thiếu khách quan, thiên vị. Theo GS.TSKH Hồ Đắc Lộc có ba điểm cần theo dõi chặt chẽ để tránh những "lùm xùm":
Thứ nhất, rủi ro về "bè phái" và thiên vị, khi quyền bổ nhiệm ở cấp trường, có nguy cơ những quyết định bị ảnh hưởng bởi quan hệ cá nhân, lợi ích nhóm. Để ngăn chặn, quy định mới cần yêu cầu cơ sở giáo dục đại học phải công khai các điều kiện và minh bạch quy trình bổ nhiệm. Bộ GD-ĐT nên xây dựng cơ sở dữ liệu trực tuyến về các Giáo sư, Phó giáo sư được bổ nhiệm (có cập nhật hàng năm) và hồ sơ của họ. Điều này vừa thuận tiện cho công tác quản lý vừa có thể giám sát công tác bổ nhiệm của các cơ sở.
Thứ hai, rủi ro về "lạm phát" chức danh: Các trường có thể bổ nhiệm quá nhiều GS, PGS để nâng cao "thứ hạng" mà không đảm bảo chất lượng. Để ngăn chặn, chúng tôi đề nghị nên có quy định tỷ lệ cơ cấu chức danh tối đa (có thể là tỉ lệ GS/PGS trên tổng số TS); tỉ lệ này dễ dàng được giám sát thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu trực tuyến nêu trên.
Thứ ba, rủi ro về "chênh lệch chất lượng" giữa các trường: Một trường có thể có tiêu chí cao, trường khác có tiêu chí thấp, dẫn đến sự không đồng nhất về chất lượng GS, PGS toàn hệ thống. Để ngăn chặn, Bộ cần thiết lập khung tiêu chuẩn tối thiểu cứng, các trường chỉ có thể nâng cao, không được hạ thấp.
GS.TS KH Hồ Đắc Lộc cho rằng: Nếu thực hiện tốt những biện pháp này, kết hợp với sự giám sát của cộng đồng học thuật và xã hội (nhờ sự công khai minh bạch), sẽ giảm thiểu những rủi ro không đáng có và việc xem xét bổ nhiệm chức danh GS, PGS sẽ trở thành một trong những hoạt động học thuật làm gia tăng uy tín cho mỗi cơ sở đào tạo./.
