Tiếp tục kỳ họp thứ 10, sáng nay (01/12), Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn ĐBQH Lâm Đồng) đồng tình cao với việc bổ sung một chương riêng về đất hiếm trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản. Theo bà, đây là bước hoàn thiện pháp lý đúng thời điểm, phù hợp với bối cảnh thế giới đang cạnh tranh mạnh mẽ về vật liệu chiến lược, năng lượng tái tạo và chuỗi cung ứng công nghệ cao.
Phân tích đất hiếm là nền tảng của bán dẫn, xe điện, quốc phòng, thiết bị y tế và nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn nên đại biểu cho rằng, việc xác định đất hiếm là tài nguyên đặc biệt quan trọng cần được quản lý thống nhất ở cấp quốc gia là định hướng hoàn toàn phù hợp với yêu cầu phát triển dài hạn của đất nước. Tuy nhiên, luật cần khẳng định nguyên tắc quản lý tài nguyên đất hiếm trên nền tảng khoa học và kiểm soát rủi ro nghiêm ngặt, trong đó yêu cầu về môi trường phải được đặt lên cao nhất.
“Đất hiếm không chỉ là khoáng sản chiến lược mà còn là nhóm tài nguyên có hệ số rủi ro môi trường rất lớn. Trong toàn bộ chuỗi tuyển - tách đều phát sinh chất thải phóng xà tự nhiên ở nồng độ thấp. Ngoài ra còn có hỗn hợp kim loại nặng và dung dịch axit ở mức độ khó xử lý nếu không có công nghệ tiên tiến. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những quốc gia từng phát triển đất hiếm ồ ạt nhưng thiếu kiểm soát đã phải đối mặt với những vùng ô nhiễm phóng xạ tồn lưu. Chi phí xử lý và phục hồi môi trường lớn gấp nhiều lần giá trị kinh tế thu được”. – Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cảnh báo.
Vì vậy, bà đề nghị phải có những quy định chặt chẽ, rõ ràng trong việc khai thác đất hiếm để tránh ô nhiễm môi trường: “Cần phải đặt ra các ngưỡng an toàn kỹ thuật bắt buộc, công nghệ tuyển - tách, khép kín, mô hình hóa phát tán phóng xạ, hệ thống quan trắc liên tục, phương án xử lý bùn thải đạt quy chuẩn quốc tế hoặc khu vực và yêu cầu phục hồi về môi trường ngay sau khi khai thác từ đoạn cấp phép. Chỉ những doanh nghiệp có năng lực công nghệ, năng lực tài chính và hệ thống quản trị môi trường đạt chuẩn quốc tế mới được phép tham gia. Tôi đề nghị cần nhấn mạnh vai trò giám sát độc lập của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia trong toàn bộ hoạt động từ tuyển – tách, chế biến đất hiếm, từ thẩm định công nghệ, đánh giá rủi ro, kiểm tra hiện trường đến giám sát xử lý chất thải và phục hồi môi trường.”
Đồng thời, đại biểu đề xuất, trước khi trình hồ sơ cấp phép thăm dò khai thác khoáng sản đất hiếm tại các khu vực nhạy cảm hoặc khu vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, bắt buộc phải có ý kiến thẩm định bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an về các nội dung liên quan đến đảm bảo quốc phòng, an ninh. Đây là biện pháp cần thiết để đảm bảo quản lý thống nhất tài nguyên chiến lược, đồng thời phòng ngừ rủi ro liên quan đến chủ quyền, an ninh và lợi ích quốc gia.
Nới lỏng thủ tục cấp phép khai thác, sử dụng khoáng sản có thể gây hậu quả nghiêm trọng với môi trường
Ở góc độ quản lý khai thác khoáng sản thông thường nhóm III và nhóm IV, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn ĐBQH Đồng Tháp) và đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (đoàn ĐBQH Khánh Hòa) lo ngại việc nới lỏng thủ tục cấp phép khai thác, sử dụng khoáng sản trong dự thảo luật có thể dẫn đến việc khai thác vượt mức, gây sạt lở, xói mòn và thiệt hại cho người dân.
“Cần có sự đánh giá tác động môi trường nếu mà chúng ta lấy đá, lấy đất để san lấp, phục vụ công trình; cần phải bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ sự sống của người dân, giảm thiểu tối đa ảnh hưởng đến môi trường, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.” – Đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị.
Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương cũng đề xuất: “Cần nghiên cứu bổ sung quy định thêm vào khoản 2A, điều 73 quy định trong lập phương án khai thác khoáng sản nhóm 4: phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định của pháp luật về môi trường, nghiên cứu bổ sung quy định về đánh giá rủi ro, thiên tai trong phương án khai thác, bao gồm việc ảnh hưởng đến thủy văn, địa chất, sạt lở đất, lũ lụt và giải pháp khắc phục, giảm thiểu rủi ro. Cơ quan có thẩm quyền thẩm định phương án khai thác phải xem xét các yếu tố này và báo cáo tác động môi trường trước khi cấp phép khai thác khoản sản nhóm III và nhóm IV”.
Để tăng trách nhiệm pháp lý của các tổ chức khai thác, phòng ngừa tiêu cực trong việc bỏ qua đánh giá tác động và vi phạm quy hoạch, bảo vệ quyền lợi của người dân trong vùng dự án khai thác, hạn chế thiệt hại do khai thác gây ra, bà Đàng Thị Mỹ Hương đề nghị ban soạn thảo dự án luật nghiên cứu bổ sung quy định chủ đầu tư hoặc tổ chức khai thác phải cam kết về việc bồi thường thiệt hại nếu khai thác gây tác động xấu đến môi trường, làm ảnh hưởng đến đời sống, gây thiệt hại kinh tế của người dân, cộng đồng do dự án khai thác gây ra.
Để tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước đối với người đứng đầu, bà đề nghị cần rà soát, nghiên cứu bổ sung quy định chịu trách nhiệm nếu để xảy ra thất thoát tài nguyên, cấp phép trái quy hoạch, cấp vượt diện tích hoặc để xảy ra tình trạng khai thác vượt mức kéo dài vào điều 108, quy định về thẩm quyền cấp phép./.
