Phát hiện sớm để không bỏ lỡ “thời điểm vàng” cho trẻ
Nhiều cha mẹ chỉ nghĩ con nói ngọng là do bắt chước bạn bè hoặc “lớn lên sẽ tự hết”. Nhưng thực tế, không ít trẻ bị ngọng do dính thắng lưỡi – một dị tật bẩm sinh khiến đầu lưỡi bị hạn chế vận động, ảnh hưởng đến khả năng phát âm và sự phát triển răng hàm mặt.
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi ngày có hàng chục trẻ được chẩn đoán và phẫu thuật tách thắng lưỡi. Chỉ sau một ngày, các bé đã có thể ăn uống, nói chuyện bình thường và xuất viện.
Chị Vũ Thị Huệ, sống tại Bắc Ninh kể: “bé chỉ nói ngọng thôi, mọi người ở nhà cứ bảo nói điệu. Sau đi khám, bác sĩ test thử âm thì sai hết”.
Anh Nguyễn Huy Nam, sống tại Hưng Yên cũng từng chủ quan: “bé nhà tôi nói thì cũng bình thường, thỉnh thoảng ngọng vài từ thì bố mẹ cứ chỉnh, tưởng theo bạn bè”.
Dính thắng lưỡi khiến đầu lưỡi không thể chạm lên vòm miệng hay di chuyển linh hoạt, dẫn đến trẻ ngọng các âm như “l”, “n”, “t”, “đ”… Nhiều trẻ đến tuổi đi học mà người ngoài vẫn không hiểu được mình nói gì.
Chị Đoàn Hồng Hạnh, sống tại Hà Nội chia sẻ: “cháu nói từ sớm nhưng bị ngọng, phụ âm không nói được, nhiều khi chỉ bố mẹ hiểu chứ người khác không”.
Một số trường hợp, dị tật còn ảnh hưởng đến cấu trúc răng, khiến răng mọc lệch hoặc hở.
Chị Nguyễn Thị Huệ cho biết: “lúc mới sinh, em thấy bé hơi bất thường, nghĩ là để lớn rồi hết. Sau đi khám, bác sĩ nói nên phẫu thuật sớm vì răng mọc đã bị lệch”.
Theo BS Đỗ Văn Cẩn, Trưởng khoa Răng Hàm Mặt, Bệnh viện Nhi Trung ương, dính thắng lưỡi là dị tật bẩm sinh phổ biến, chiếm từ 1- 3% trẻ sơ sinh tại Việt Nam và 1-5% trên thế giới.
“Phần mô mỏng dưới lưỡi khi quá ngắn hoặc bám sâu khiến vận động lưỡi bị hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến bú, nói và phát triển cấu trúc hàm mặt” - bác sĩ Cẩn cho biết.
Dính thắng lưỡi được chia thành 4 cấp độ, trong đó chỉ cấp độ 3 và 4 mới cần phẫu thuật. Với các cấp độ nhẹ (1-2), trẻ có thể theo dõi và tập phát âm, chỉ phẫu thuật khi việc nói vẫn bị ảnh hưởng rõ rệt.
Phẫu thuật hiện nay chủ yếu thực hiện bằng laser, ít chảy máu, phục hồi nhanh. Tuy nhiên, BS Cẩn nhấn mạnh không nên can thiệp quá sớm, đặc biệt ở giai đoạn sơ sinh: “Ở thời điểm đó, mô dưới lưỡi còn yếu, dễ xơ hóa hoặc tái dính. Tốt nhất là phẫu thuật khi trẻ 6–12 tháng tuổi, trước khi tập nói và đủ sức khỏe”.
Cảnh báo tình trạng cắt thắng lưỡi ồ ạt: Khi trào lưu lấn át y khoa
Cùng với việc nhận thức của phụ huynh tăng lên, một thực tế đáng lo ngại đang diễn ra: nhiều trẻ bị chẩn đoán quá mức và cắt thắng lưỡi không thật sự cần thiết.
BS Đỗ Văn Cẩn cảnh báo: “Việc lạm dụng phẫu thuật gây nhiều hệ lụy. Thứ nhất là tốn kém chi phí. Thứ hai, phẫu thuật quá sớm có thể làm mô bị tổn thương, xơ dính hoặc tái dính trở lại. Đặc biệt, gây mê ở trẻ sơ sinh tiềm ẩn nhiều rủi ro”.
Bác sĩ cũng nhấn mạnh, dính thắng lưỡi không phải nguyên nhân duy nhất khiến trẻ chậm nói hoặc nói ngọng.
“Phát âm là chức năng tổng hợp của não bộ, môi, răng và lưỡi. Không phải cắt thắng lưỡi là trẻ nói sớm hơn. Cha mẹ nên cho con khám chuyên khoa ngôn ngữ hoặc tâm lý trước khi quyết định phẫu thuật” - bác sĩ Cẩn nhấn mạnh.
Ngoài ra, theo BS Cẩn, việc phẫu thuật quá sớm còn ảnh hưởng đến niêm mạc, gây sẹo, hoặc tái dính.
“Với những bé dính nhẹ, chỉ cần theo dõi đến 2–4 tuổi. Nếu phát âm bình thường thì không cần can thiệp. Việc cắt thắng lưỡi tràn lan không giúp trẻ nói nhanh hơn, mà chỉ khiến cha mẹ tốn kém, lo lắng không đáng”.
Sau phẫu thuật, trẻ cần được hướng dẫn tập phát âm và vận động lưỡi để đạt hiệu quả lâu dài, đặc biệt với các bé đã nói ngọng trước khi mổ.
Phụ huynh nên đưa con đi khám khi nhận thấy: Trẻ bú khó, phát ra tiếng “tục tục” khi bú, hay chảy dãi; đầu lưỡi không vươn ra ngoài hoặc có hình trái tim khi khóc; trẻ nói ngọng kéo dài, đặc biệt với các âm “l”, “n”, “t”, “đ”; răng mọc lệch hoặc hở giữa hai răng cửa dưới.
Sau phẫu thuật, hầu hết trẻ có thể bú, nói bình thường. Những trẻ đã lớn và phát âm sai trước đó có thể cần tập ngôn ngữ bổ trợ để sửa âm.
