Radio
Podcast
Multimedia
Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám và 280 năm ngày sinh Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm, Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức Hội thảo khoa học “Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm và truyền thống khoa bảng dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai, Hà Nội.
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám nhấn mạnh, Thăng Long - Hà Nội từ lâu đã là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục lớn của đất nước, đồng thời là nơi hội tụ nhiều làng khoa bảng và những dòng họ có truyền thống học hành, đỗ đạt, cống hiến cho xã hội. Trong số đó, dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai là một trường hợp tiêu biểu, với nhiều thế hệ nối tiếp nhau vun đắp truyền thống học vấn, trước tác và phụng sự đất nước.
"Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám hiện còn lưu giữ 7 bia Đề danh Tiến sĩ ghi danh 5 vị khoa bảng thuộc dòng họ Ngô Thì. Đáng chú ý, Tiến sĩ Ngô Đình Thạc từng tham gia tổ chức các kỳ thi Hội vào các năm 1731 và 1736. Tiến sĩ Ngô Thì Sĩ là thân phụ của Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm và là ông ngoại của nhà sử học Phan Huy Chú. Đặc biệt, từ nền tảng gia đình ấy, Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm đã trưởng thành và trở thành một trong những trí thức tiêu biểu của Việt Nam cuối thế kỷ XVIII".
Quốc Tử Giám được thành lập năm 1076 dưới triều Lý, là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với việc đào tạo, bồi dưỡng nhân tài. Trong nhiều thế kỷ, Quốc Tử Giám cùng hệ thống giáo dục và khoa cử đã góp phần hun đúc truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài của dân tộc; đào tạo nên nhiều thế hệ trí thức có đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm (1746-1803) là một sĩ phu kiệt xuất, ông đã đạt được những thành tựu đáng kể trên con đường khoa cử, trước tác và hoạt động chính trị. Cả cuộc đời, ông dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp đào tạo và phát triển nhân tài.
Không chỉ kế thừa tinh thần "Hiền tài là nguyên khí quốc gia", ông còn đưa tư tưởng ấy vào thực tiễn khi giữ nhiều trọng trách quan trọng dưới triều Tây Sơn, đặc biệt là việc coi trọng giáo dục và đề xuất những sách lược thu phục, dùng người tài giỏi để phụng sự đất nước. Chính sự nối tiếp thế hệ của những trí thức lớn như Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm đã khẳng định giá trị trường tồn của Văn Miếu - Quốc Tử Giám: nơi không chỉ tôn vinh tri thức, mà còn nuôi dưỡng những nhân cách kiệt xuất, hết lòng vì sự trường tồn và phát triển của dân tộc.
PGS. TS Nguyễn Hữu Sơn, nguyên Phó viện trưởng Viện Văn học cho rằng, qua 10 thế kỷ dưới thời quân chủ phong kiến đã hình thành nhiều vùng văn học với hạt nhân là những gia tộc văn chương như các dòng văn vương triều Lý, Trần, Lê, Nguyễn và những văn phái gia tộc Nguyễn Gia (Bắc Ninh), Ngô Gia, Phan Huy, Nguyễn Huy, Bùi Huy (Hà Nội), Nguyễn Tiên Điền, Nguyễn Trường Lưu (Hà Tĩnh), Nguyễn Khoa (Huế), Phạm Hữu, Nguyễn Tường (Quảng Nam), Huỳnh, Phan (Sài Gòn), Mạc (Hà Tiên), Trương (Vĩnh Long)… Trong số đó có Ngô gia văn phái, khởi đầu từ Ngô Thì Ức (1709-1736) nổi lên như một dòng văn tiêu biểu, đông đảo về số lượng văn nhân, nối dài về thời gian, phong phú về tác phẩm, giữ vị trí quan trọng, đóng góp to lớn và ảnh hưởng sâu rộng trên tiến trình văn học sử dân tộc.
"Những tác giả tiêu biểu của Ngô gia văn phái, trước hết có thể kể đến Ngô Thì Sĩ (1726-1780) giữ vai trò khởi đầu, người đặt nền móng với cả những đóng góp về sử học theo đường chính thống (tham gia biên soạn quốc sử Đại Việt sử ký tiền biên, Đại Việt sử ký tục biên, Hải Dương chí lược) và soát xét, bình luận lịch sử bằng suy tư cá nhân (Việt sử tiêu án). Ông có nhiều tập nghị luận và ký sự sắc sảo (Ngọ Phong văn tập, Bảo chướng hoằng mô…) và thơ ca (Anh ngôn thi tập, Quan lan thi tập, Nhị Thanh động tập). Nhưng người để lại sự nghiệp rực rỡ trên tất cả các lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao và văn học là Ngô Thì Nhậm (1746-1803) với dòng văn chính luận đối nội và đối ngoại sắc bén (Bang giao hảo thoại), ghi chép và bình luận (Kim mã hành dư, Hàn các anh hoa), thơ ca (Yên đài thu vịnh, Cúc hoa bách vịnh) và các tập khảo cứu, luận thuyết (Xuân thu quản kiến, Trúc Lâm tông chỉ nguyên thanh)…".
Từ câu chuyện của dòng họ Ngô Thì khoa bảng lừng lẫy gắn liền với tên tuổi cha con Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm, ta thấy thấu hiểu hơn tinh thần học tập sâu sắc đã được bồi đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ: gia đình gây dựng nền nếp; người thầy truyền chữ, dạy người; người học không ngừng tự tu dưỡng; để rồi đem trọn sở học đảm đương gánh nặng giang sơn và phụng sự đất nước.
Việc tôn vinh di sản của tiền nhân không chỉ là sự tri ân quá khứ, mà chính là lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về kỳ vọng gửi gắm tới thế hệ hôm nay tiếp nối mạch nguồn hiếu học, lấy tri thức làm điểm tựa và lấy tinh thần cống hiến làm lẽ sống cho tương lai.
