Radio
Podcast
Multimedia
Nhu cầu kiếm thêm thu nhập để trang trải cuộc sống và giảm gánh nặng cho gia đình khiến nhiều học sinh, sinh viên tìm việc làm ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Tuy nhiên, chính tâm lý muốn kiếm tiền nhanh lại trở thành "điểm yếu" để các đối tượng lừa đảo lợi dụng.
Nguyễn Lê My, sinh viên năm thứ nhất tại Hà Nội, cho biết từng nhiều lần bắt gặp các tin tuyển dụng trên mạng xã hội với nội dung "việc nhẹ, hoa hồng cao", "không cần kinh nghiệm". Dù có lúc cân nhắc tham gia, nữ sinh quyết định từ chối vì cho rằng không có công việc nào dễ dàng đến vậy.
Tuy nhiên không phải ai cũng đủ tỉnh táo như vậy. Một sinh viên khác tên H. đã trở thành nạn nhân của chiêu trò tuyển cộng tác viên xử lý đơn hàng trực tuyến. Ban đầu, người này được giao những đơn hàng nhỏ, không phải bỏ vốn và vẫn nhận được tiền nên dần tạo được lòng tin. Sau đó, các đối tượng liên tục yêu cầu nạp thêm tiền để xử lý những đơn hàng có giá trị lớn hơn. Đến khi số tiền lên tới hàng chục triệu đồng, nhóm lừa đảo cắt liên lạc.
Theo TS. Nguyễn Tuấn Anh, Trường Đại học Công đoàn, các đối tượng lừa đảo thường đánh vào tâm lý muốn kiếm tiền, thiếu kinh nghiệm và nhu cầu tự chủ tài chính của người trẻ. Những lời quảng cáo hấp dẫn như "việc nhẹ, lương cao", "làm tại nhà", "không cần kinh nghiệm" đều là những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.
Theo chuyên gia tâm lý và hướng nghiệp Lê Việt Hà, lừa đảo tuyển dụng chỉ là một trong nhiều rủi ro mà sinh viên có thể gặp phải khi đi làm thêm.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp hoặc cá nhân tuyển dụng quảng cáo một đằng nhưng công việc thực tế lại hoàn toàn khác. Không ít trường hợp người lao động bị kéo dài thời gian thử việc, giao thêm việc ngoài thỏa thuận, thậm chí bị chậm lương hoặc quỵt lương.
Ngoài ra, một số sinh viên còn phải đối mặt với tình trạng bị xúc phạm, bắt nạt hoặc quấy rối tại nơi làm việc. Tuy nhiên, nhiều bạn vẫn chọn im lặng vì sợ bị đánh giá, mất việc hoặc cho rằng tiếng nói của mình quá nhỏ bé.
Theo chuyên gia, việc lên tiếng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp không phải là gây rắc rối mà là kỹ năng cần thiết khi tham gia thị trường lao động. Người trẻ nên lưu giữ các bằng chứng, nội dung trao đổi và chủ động phản ánh khi quyền lợi bị xâm phạm.
Chuyên gia tâm lý và hướng nghiệp Lê Việt Hà cũng khuyến cáo, trước khi nhận việc, sinh viên cần xác minh thông tin về doanh nghiệp hoặc người tuyển dụng, tìm hiểu kỹ nội dung công việc, mức lương, thời gian làm việc cũng như quyền lợi của mình.
Nếu có thể, hai bên nên có văn bản hoặc thỏa thuận rõ ràng về trách nhiệm và quyền lợi. Trường hợp người sử dụng lao động từ chối những thỏa thuận tối thiểu hoặc liên tục né tránh cung cấp thông tin, người lao động cần cân nhắc trước khi nhận việc.
Trong quá trình làm việc, nếu phát hiện công việc không đúng như cam kết hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, người lao động nên bình tĩnh thu thập thông tin, tham khảo ý kiến của gia đình, người có kinh nghiệm hoặc chuyên gia pháp lý trước khi đưa ra quyết định. Đặc biệt, nếu công việc có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, sự an toàn hoặc tính mạng, cần dừng ngay và rời khỏi nơi làm việc.
Theo chuyên gia Lê Việt Hà, gia đình và nhà trường có vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh, sinh viên có những trải nghiệm làm thêm an toàn.
Gia đình cần lắng nghe, chia sẻ và thường xuyên trao đổi với con về mục tiêu học tập, công việc cũng như tình hình tại nơi làm thêm, thay vì chỉ kiểm soát hoặc phán xét. Đồng thời, phụ huynh cũng nên hướng dẫn con kỹ năng quản lý tài chính cá nhân để việc đi làm thêm thực sự mang lại giá trị.
Về phía nhà trường, cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp để giới thiệu các cơ hội việc làm uy tín, đồng thời đẩy mạnh hoạt động tư vấn hướng nghiệp và tham vấn tâm lý, giúp sinh viên có thêm điểm tựa khi vừa học vừa làm.
Đi làm thêm là cơ hội để người trẻ trưởng thành, tích lũy kinh nghiệm và chuẩn bị cho tương lai. Tuy nhiên, cùng với sự chủ động và tinh thần học hỏi, sinh viên cần trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro, bảo vệ quyền lợi của mình để những trải nghiệm đầu đời thực sự trở thành hành trang hữu ích trên con đường phát triển sau này./.
