Radio
Podcast
Multimedia
Phát hiện từ khi sinh nhưng nhiều năm sau mới điều trị
Con trai chị Hoàn, ở Bắc Giang, mắc lỗ tiểu thấp. Khác với những bé trai cùng trang lứa, cháu không thể đứng tiểu mà phải ngồi. Dị tật được phát hiện từ nhỏ nhưng đến năm 4 tuổi cháu mới bắt đầu phẫu thuật. Sau đó là nhiều lần điều trị kéo dài qua các năm.
“Vấn đề đi vệ sinh của cháu không giống các bạn khác, cháu tiểu phải ngồi, không đứng được như các bạn. Cháu làm lúc 4 tuổi, 5 tuổi, 6 tuổi, 4-5 lần như thế. Thời điểm này nghỉ hè thì cho cháu sang làm lại”, chị Hoàn chia sẻ.
Một bệnh nhi khác được phát hiện lỗ tiểu thấp ngay từ khi sinh nhưng đến 11 tuổi gia đình mới đưa đi phẫu thuật. Người mẹ cho biết, vì sợ con còn quá nhỏ, đau và không chịu được cuộc mổ nên gia đình quyết định chờ cháu lớn.
“Bây giờ cháu lớn rồi gia đình mới cho cháu đi làm phẫu thuật này cũng rất là muộn rồi. Bác sĩ cũng bảo là quá muộn, gia đình tôi xác định được điều đó thì hối hận rồi”, người mẹ nói.
Những trường hợp trên cho thấy một khoảng cách khá dài có thể tồn tại giữa thời điểm phát hiện bất thường và lúc trẻ thực sự được điều trị. Theo ThS.BSCKII Nguyễn Văn Phúc, Phó Chủ nhiệm Khoa Nam học, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, tâm lý “đợi trẻ lớn rồi mổ” vẫn còn ở một bộ phận gia đình. Trong khi đó, với một số dị tật, tuổi can thiệp có liên quan trực tiếp đến kết quả điều trị.
Lỗ tiểu thấp, ẩn tinh hoàn: Có thời điểm thuận lợi để can thiệp
Theo BS Nguyễn Văn Phúc, những bất thường thường gặp ở cơ quan sinh dục ngoài của bé trai gồm lỗ tiểu thấp, dương vật vùi, ẩn tinh hoàn và hẹp bao quy đầu. Phần lớn có những biểu hiện cha mẹ có thể quan sát hoặc phát hiện khi chăm sóc trẻ.
Với lỗ tiểu thấp, thay vì nằm ở đầu dương vật, lỗ tiểu có thể nằm ở mặt dưới dương vật, vùng bìu hoặc tầng sinh môn. Trẻ có thể có tia tiểu hướng xuống dưới, dương vật cong; những trường hợp nặng có thể phải ngồi khi đi tiểu. Theo bác sĩ, khoảng 6-18 tháng tuổi là giai đoạn thuận lợi để phẫu thuật lỗ tiểu thấp và không nên trì hoãn quá 2 tuổi. Khi trẻ còn nhỏ, mô mềm và khả năng hồi phục thuận lợi hơn cho việc tạo hình niệu đạo. Sau 2 tuổi, trẻ bắt đầu đi mẫu giáo, những khác biệt khi đi vệ sinh như phải ngồi tiểu hoặc làm ướt quần cũng có thể tác động đến tâm lý.
Ẩn tinh hoàn cũng là tình trạng cần chú ý về thời điểm xử trí. Bình thường hai tinh hoàn nằm trong bìu. Với trẻ bị ẩn tinh hoàn, một hoặc cả hai bên bìu có thể không sờ thấy tinh hoàn. Trong những tháng đầu sau sinh, tinh hoàn vẫn có khả năng tự xuống bìu. Tuy nhiên, theo BS Nguyễn Văn Phúc, nếu sau 6 tháng tinh hoàn vẫn chưa xuống, trẻ cần được đánh giá để can thiệp. Giai đoạn 6-18 tháng tuổi được bác sĩ xác định là thời điểm tốt để phẫu thuật. Việc để kéo dài có thể làm tinh hoàn tổn thương, ảnh hưởng đến chức năng sinh lý và sinh sản về sau.
Việc can thiệp đúng thời điểm không đơn thuần nhằm giải quyết bất tiện trước mắt. Với lỗ tiểu thấp, kết quả phẫu thuật liên quan đến chức năng tiểu tiện, sinh dục và sinh sản sau này. Với ẩn tinh hoàn, thời gian trì hoãn càng dài thì nguy cơ ảnh hưởng chức năng của tinh hoàn càng lớn. Một yếu tố khác cũng cần tính đến là tâm lý của trẻ. Khi bất thường được xử trí trước lúc trẻ nhận thức rõ sự khác biệt của cơ thể mình với bạn bè, trẻ có thể tránh được những mặc cảm liên quan đến việc đi vệ sinh hoặc hình thể cơ quan sinh dục.
Hẹp bao quy đầu không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp
Nếu lỗ tiểu thấp và ẩn tinh hoàn cần đặc biệt chú ý đến thời điểm điều trị thì với hẹp bao quy đầu, cha mẹ lại dễ mắc sai lầm theo chiều ngược lại: can thiệp quá mức.
Ở trẻ nhỏ, bao quy đầu chưa tuột xuống được phần lớn là tình trạng sinh lý. Theo BS Nguyễn Văn Phúc, nếu trẻ vẫn tiểu bình thường, không viêm, sưng và không có vòng xơ thì chưa cần can thiệp. Khi dương vật phát triển, bao quy đầu có thể dần tự tách và tuột xuống. Trẻ cần được đưa đi khám khi hẹp bao quy đầu gây khó tiểu; viêm quy đầu, bao quy đầu tái diễn; liên quan đến viêm đường tiết niệu hoặc xuất hiện vòng xơ, sẹo khiến bao quy đầu không thể tuột xuống.
Một sai lầm BS Nguyễn Văn Phúc thường gặp là cha mẹ cố nong, kéo bao quy đầu của trẻ vì cho rằng phải làm như vậy mới hết hẹp. Việc kéo cưỡng bức có thể khiến bao quy đầu bị rách, chảy máu. Tổn thương sau đó hình thành xơ sẹo và từ một tình trạng hẹp sinh lý có thể trở thành hẹp bệnh lý, cuối cùng trẻ lại phải phẫu thuật.
Vì vậy, không phải mọi bất thường ở cơ quan sinh dục bé trai đều cần xử trí giống nhau. Có tình trạng cần theo dõi theo quá trình phát triển tự nhiên của trẻ, nhưng cũng có dị tật mà quyết định trì hoãn của cha mẹ ngày hôm nay có thể phải đánh đổi bằng cả hạnh phúc cả đời của con sau này. Đừng để sự chủ quan làm lỡ mất cơ hội của con
