Radio
Podcast
Multimedia
Cơ thể khỏe mạnh không thể “kiềm hóa” chỉ bằng thực phẩm
Chế độ ăn cân bằng pH, hay còn gọi là chế độ ăn kiềm đang được nhiều người quan tâm với kỳ vọng cải thiện sức khỏe, phòng bệnh, thậm chí hỗ trợ điều trị ung thư.
Theo BSNT Bùi Thị Trà Vi, Khoa Dinh dưỡng và Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, trước hết cần hiểu đúng về pH của cơ thể. Ở người khỏe mạnh, cơ thể luôn duy trì hệ thống điều hòa axit - bazơ rất chặt chẽ. pH máu được giữ ổn định trong khoảng 7,35 - 7,45, chủ yếu nhờ hoạt động phối hợp của hệ đệm, phổi và thận.
Vì vậy, không thể chỉ bằng việc ăn một loại thực phẩm nào đó mà làm cho pH máu trở nên kiềm hơn hoặc axit hơn.
“Khái niệm chế độ ăn cân bằng pH hay chế độ ăn kiềm xuất phát từ việc các loại thực phẩm khi được chuyển hóa có thể tạo ra một lượng axit tiềm tàng khác nhau mà cơ thể, đặc biệt là thận, phải xử lý. Trong nghiên cứu dinh dưỡng, người ta có thể ước tính tải axit của khẩu phần thông qua các chỉ số. Đây là những khái niệm khoa học có thật, nhưng không đồng nghĩa với việc thực phẩm có thể trực tiếp thay đổi pH máu”, BS Bùi Thị Trà Vi phân tích.
Thông thường, chế độ ăn được gọi là “tạo kiềm” thường giàu rau xanh, trái cây, các loại đậu, hạt và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn. Đây cũng là những đặc điểm thường thấy ở một chế độ ăn lành mạnh.
Do đó, nếu chế độ ăn này mang lại lợi ích sức khỏe thì nhiều khả năng lợi ích đến từ chất lượng tổng thể của khẩu phần, chứ không phải do thực phẩm làm thay đổi pH của máu.
Ăn đồ kiềm không thể tiêu diệt tế bào ung thư
Một trong những quan niệm phổ biến hiện nay là tế bào ung thư phát triển tốt trong môi trường axit, từ đó dẫn đến suy nghĩ rằng nếu “kiềm hóa cơ thể” bằng thực phẩm thì có thể tiêu diệt tế bào ung thư.
BS Bùi Thị Trà Vi cho rằng đây là quan điểm không có đủ bằng chứng khoa học và có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu người bệnh tin tưởng một cách cực đoan.
Theo chuyên gia, lập luận trên đã nhầm lẫn giữa môi trường vi mô của khối u và pH của toàn bộ cơ thể. Các khối u có thể tạo ra môi trường ngoại bào có tính axit do đặc điểm chuyển hóa của tế bào ung thư. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là việc ăn thực phẩm có tính kiềm có thể làm tăng pH tại khối u, từ đó khiến khối u hoặc tế bào ung thư biến mất.
Trong khi đó, pH máu của cơ thể vẫn được kiểm soát chặt chẽ ở mức 7,35 - 7,45. Dù chế độ ăn có thay đổi, cơ thể vẫn có những cơ chế điều hòa để duy trì pH máu trong giới hạn sinh lý.
Vì vậy, không có cơ sở để cho rằng ăn thực phẩm có tính kiềm có thể “kiềm hóa máu”, càng không thể dựa vào đó để điều trị ung thư.
Nguy hiểm hơn, một số người có thể vì tin vào chế độ ăn này mà tự ý bỏ hoặc trì hoãn các phương pháp điều trị ung thư đã được bác sĩ chỉ định như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hay các phương pháp điều trị khác.
“Đây mới là hậu quả rất nguy hiểm. Khi khối u không được kiểm soát, bệnh có thể tiếp tục tiến triển”, BS Bùi Thị Trà Vi cảnh báo.
Kiêng thịt, cá, trứng, sữa: Cẩn thận suy dinh dưỡng
Một sai lầm khác khi áp dụng chế độ ăn kiềm là loại bỏ hoàn toàn những thực phẩm được cho là “tạo axit” như thịt, cá, trứng, sữa.
Theo BS Bùi Thị Trà Vi, đây là nhóm thực phẩm cung cấp nhiều chất dinh dưỡng quan trọng, đặc biệt là protein chất lượng cao, cùng các axit amin thiết yếu, vitamin B12, sắt, kẽm, canxi và nhiều vi chất khác. Nếu loại bỏ hoàn toàn những thực phẩm này mà không có phương án thay thế phù hợp, người áp dụng có thể đối mặt với nguy cơ thiếu năng lượng, thiếu protein và mất khối cơ.
Đặc biệt, nguy cơ càng đáng lưu ý ở người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc bệnh nhân ung thư. Đây vốn là những nhóm có nguy cơ suy dinh dưỡng, thiếu protein - năng lượng và mất khối cơ. Một chế độ ăn kiêng quá mức có thể khiến tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn.
Chuyên gia cũng nhấn mạnh, thực phẩm tạo axit không đồng nghĩa với thực phẩm có hại. Cả quá trình tạo axit và tạo kiềm đều cần thiết để cơ thể duy trì trạng thái cân bằng nội môi.
Do đó, không có một loại thực phẩm nào tốt hoàn toàn hoặc có hại hoàn toàn. Điều quan trọng là các nhóm thực phẩm cần được phối hợp hợp lý, đa dạng và phù hợp với nhu cầu của từng người.
Chế độ ăn kiềm có thực sự giúp giảm cân?
Không ít người lựa chọn chế độ ăn cân bằng pH với mục tiêu giảm cân. Tuy nhiên, theo BS Bùi Thị Trà Vi, không có cơ chế đặc biệt nào cho thấy giảm cân là nhờ thay đổi pH.
Sở dĩ nhiều người có thể giảm cân khi áp dụng chế độ ăn này là bởi họ tăng lượng rau củ quả, trái cây và giảm các thực phẩm giàu năng lượng. Khi đó, tổng năng lượng nạp vào có xu hướng giảm.
Nói cách khác, hiệu quả giảm cân đến từ việc lựa chọn thực phẩm và kiểm soát năng lượng, chứ không phải từ việc thay đổi pH của thực phẩm hay cơ thể.
Muốn giảm cân an toàn, nguyên tắc quan trọng là tạo ra sự cân bằng năng lượng hợp lý: năng lượng tiêu hao cần lớn hơn năng lượng nạp vào. Tuy nhiên, giảm cân không có nghĩa là cắt giảm càng nhiều thực phẩm càng tốt.
Một chế độ ăn giảm cân vẫn cần bảo đảm đầy đủ các nhóm thực phẩm gồm ngũ cốc, thịt, cá, trứng, sữa, dầu mỡ, rau củ quả và đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.
Bên cạnh đó, cần tăng cường hoạt động thể lực để tăng tiêu hao năng lượng.
Đặc biệt, theo chuyên gia dinh dưỡng, mục tiêu quan trọng trong quá trình giảm cân là giảm mỡ nhưng bảo toàn khối cơ. Vì vậy, khẩu phần cần bảo đảm đủ protein và các vi chất cần thiết để duy trì, bảo vệ khối cơ.
