Theo ông Vương Trọng Đạo, Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn, lễ hội du lịch chùa Hương năm nay diễn ra trong bối cảnh đặc biệt quan trọng khi thành phố Hà Nội định hướng xây dựng Khu di tích quốc gia đặc biệt chùa Hương trở thành Khu Du lịch quốc gia trong năm 2026 và từng bước hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới vào năm 2030.
Trên cơ sở các nghị quyết của Thành ủy Hà Nội, Đảng ủy xã Hương Sơn và định hướng phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025-2030, Ban Tổ chức Lễ hội du lịch Chùa Hương đã xây dựng kế hoạch tổ chức và quản lý lễ hội năm 2026 với chủ đề xuyên suốt “An toàn - Thân thiện - Chất lượng”.
Theo lãnh đạo UBND xã Hương Sơn, công tác chuẩn bị cho lễ hội tập trung vào tuyên truyền, vận động cán bộ, Đảng viên, nhân dân và lực lượng lao động phục vụ lễ hội nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, ứng xử văn minh trong hoạt động lễ hội. Đến nay, các cơ quan chức năng của thành phố và xã Hương Sơn đã và đang tập trung rà soát, xử lý tình trạng lấn chiếm không gian di tích, sử dụng đất không đúng mục đích, buôn bán tự phát trong khu vực bảo vệ di tích và vùng phụ cận, những vấn đề tồn tại trong thời gian dài, ảnh hưởng đến cảnh quan, trật tự và sự tôn nghiêm của di tích.
"Hiện chúng tôi đang tập trung chỉnh trang cảnh quan, đô thị, kiên quyết dẹp bỏ các hàng quán hoạt động sai quy định, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch trên địa bàn. Cùng với đó mở rộng không gian và tạo cảnh quan môi trường xanh, sạch, đẹp để phục vụ nhân dân và du khách đến dự lễ hội. Dự kiến, công tác chỉnh trang sẽ hoàn thành trước ngày khai mạc lễ hội", ông Vương Trọng Đạo nhấn mạnh.
Ghi nhận của phóng viên VOV2 trong chuyến khảo sát nhân dịp Hội nghị khảo sát, xúc tiến và phát triển du lịch chùa Hương năm 2026 diễn ra ngày 9/1, công tác giải phóng mặt bằng, thu hồi các diện tích đất công đã hết thời hạn sử dụng được triển khai theo đúng quy định của pháp luật, gắn với quy hoạch tổng thể quần thể Hương Sơn đang được hoàn thiện. Mục tiêu là từng bước trả lại không gian cảnh quan, sự thông thoáng và tính linh thiêng cho di tích, đặc biệt tại các khu vực trọng điểm như suối Yến, các bến đò, khu vực chùa Thiên Trù, động Hương Tích và các tuyến đường phục vụ khách tham quan. Việc sắp xếp lại không gian di tích không chỉ nhằm phục vụ riêng mùa lễ hội năm 2026 mà còn là bước đi quan trọng trong chiến lược bảo tồn, phát huy giá trị di tích chùa Hương một cách bài bản, lâu dài, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.
"Trong quá trình triển khai công tác chỉnh trang, sắp xếp lại không gian di tích, Ban Tổ chức và chính quyền địa phương đặc biệt chú trọng yếu tố hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn di sản và bảo đảm sinh kế chính đáng của người dân địa phương. Song song với việc xử lý, giải tỏa các điểm kinh doanh không phù hợp trong khu vực di tích, thành phố và địa phương nghiên cứu, bố trí lại các khu vực kinh doanh dịch vụ theo quy hoạch, hướng tới hình thành các không gian dịch vụ".
Lễ hội truyền thống du lịch Chùa Hương năm 2026 diễn ra từ ngày 18/2/2026 đến hết ngày 11/5/2026 (tức từ mùng 2 tháng Giêng đến ngày 25/3 năm Bính Ngọ), với Lễ Khai hội tổ chức ngày 22/2/2026 (mùng 6 tháng Giêng). Không gian lễ hội bao trùm toàn bộ khu Di tích quốc gia đặc biệt Chùa Hương, gồm 4 tuyến tham quan chính với 20 điểm đền, chùa, động thờ Phật. Sau lễ hội truyền thống, các hoạt động du lịch văn hóa, tín ngưỡng, trải nghiệm, thể thao và nghệ thuật tiếp tục được tổ chức nhằm kéo dài mùa du lịch, hướng tới hoạt động du lịch quanh năm.
Ban tổ chức cho biết, sẽ hạn chế các hoạt động mang tính phô trương, thương mại hóa, từng bước định hướng lễ hội trở về với các giá trị cốt lõi, đồng thời nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách.
Cụ thể, phần Lễ được tổ chức trang trọng, tuân thủ nghi thức truyền thống của Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Các nghi lễ chính diễn ra tại chùa Thiên Trù, động Hương Tích và hệ thống đền, chùa trong 20 điểm quần thể di tích, bảo đảm giữ gìn sự tôn nghiêm, trật tự và không gian linh thiêng của di sản.
Phần hội được tổ chức có chọn lọc, chú trọng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật dân gian, sinh hoạt cộng đồng mang tính giáo dục, lành mạnh, phù hợp với không gian di tích.
Đặc biệt từ mùa lễ hội năm nay, Ban tổ chức đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tổ chức và quản lý. Hệ thống camera AI được xã hội hóa lắp đặt tại các điểm trọng tâm để giám sát an ninh, trật tự và văn minh lễ hội. Công tác bán vé, kiểm soát vé thắng cảnh và dịch vụ đò thuyền được thực hiện bằng phương thức điện tử, mã QR, bảo đảm công khai, minh bạch. Trung tâm điều hành lễ hội và đường dây nóng được vận hành liên tục để tiếp nhận, xử lý kịp thời các phản ánh của du khách.
Chùa Hương hướng tới du lịch 4 mùa
Tại Hội nghị khảo sát, xúc tiến và phát triển du lịch chùa Hương năm 2026, ông Trần Đức Hải, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hương Sơn cho biết, Chùa Hương là một trong những lễ hội lớn nhất cả nước mỗi dịp xuân về. Tuy nhiên, ngoài mùa lễ hội, nơi đây lại rơi vào trạng thái “ngủ đông”. Thống kê của Ban Quản lý Khu di tích và thắng cảnh Hương Sơn, năm 2025 Hương Sơn đón trên 860 nghìn lượt khách, giảm đáng kể so với 2024 (1 triệu khách). Chính vì vậy, địa phương đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp để tái định vị trên thị trường du lịch, từ điểm đến lễ hội sang một điểm đến giàu trải nghiệm văn hóa, thiên nhiên, tâm linh, hấp dẫn du khách quanh năm.
Với mong muốn chùa Hương phát triển theo hướng bền vững và có chiều sâu, ông Nguyễn Linh, Giám đốc Công ty du lịch World Wide DMC cho rằng, Hương Sơn nên khai thác cảnh quan thiên nhiên theo mùa và theo chủ đề. "Cụ thể, mùa Xuân gắn với du lịch lễ hội; mùa Thu khi hoa súng nở rộ có thể đẩy mạnh du lịch trải nghiệm và nhiếp ảnh. Tuy nhiên, để thu hút du khách, cần xây dựng những câu chuyện riêng, tạo chiều sâu trải nghiệm và các dịch vụ đi kèm".
Theo ông Trương Quốc Hùng, Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội, các doanh nghiệp lữ hành hiện rất quan tâm đến hệ sản phẩm du lịch tại chùa Hương nói riêng và trên địa bàn xã Hương Sơn nói chung. Nhiều điểm đến như chùa Cây Khế, chùa Long Vân, động Người Xưa có tiềm năng lớn để phát triển các loại hình trekking, thiền, chữa lành, chăm sóc sức khỏe, teambuilding; riêng động Người Xưa có thể trở thành một phim trường tự nhiên hấp dẫn.
Theo ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, Chùa Hương đã có sự thay đổi rõ nét thông qua việc chỉnh trang không gian, đổi mới công tác quản trị và quản lý điểm đến. Giờ là lúc cần tiếp tục đầu tư có chiều sâu, bảo đảm sự đồng bộ giữa hạ tầng, sản phẩm và chất lượng dịch vụ. Song song với đó là công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho người dân để làm du lịch chuyên nghiệp, văn minh.
"Thời gian tới, Sở Du lịch Hà Nội sẽ triển khai nhiều chương trình quảng bá quy mô lớn, trong đó chùa Hương được xác định là điểm đến ưu tiên nhằm nâng cao vị thế trong bức tranh chung của du lịch Thủ đô", ông Hiếu cho biết./.
