Radio
Podcast
Multimedia
Tròn 1 năm kể từ khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào vận hành, cho đến thời điểm này những con số về đầu mối được tinh gọn, đơn vị hành chính được sắp xếp hay nhiệm vụ được phân cấp đã phần nào phản ánh quy mô, hiệu quả của cuộc cải cách.
Đặc biệt, khi không còn cấp huyện làm tầng nấc trung gian, nhiều nhiệm vụ được phân cấp trực tiếp về cấp xã. Điều đó đồng nghĩa với việc khoảng cách giữa chính quyền và người dân được rút ngắn, nhưng đồng thời trách nhiệm của chính quyền cơ sở cũng lớn hơn trước rất nhiều.
Nếu trước đây, không ít công việc phải qua nhiều bước xin ý kiến hoặc chuyển cấp xử lý thì nay, nhiều nội dung phát sinh từ thực tiễn được giải quyết ngay tại cơ sở. Chính quyền cấp xã không còn chỉ thực hiện vai trò tiếp nhận và chuyển hồ sơ mà từng bước trở thành cấp trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến đời sống dân sinh.
Thước đo bằng lòng dân
7 giờ 30 phút sáng, ông Nguyễn Minh Diệu đến bộ phận hành chính của phường Vĩnh Tuy, Hà Nội để làm thủ tục hưởng trợ cấp của người cao tuổi. Dẫu không thạo công nghệ cũng như cũng chưa rõ trình tự các bước phải thực hiện, nhưng với sự hỗ trợ ân cần, tận tình của cán bộ Trung tâm phục vụ hành chính công phường Vĩnh Tuy, ông Diệu đã làm xong phần việc của mình một cách nhanh chóng và nhẹ nhàng. “Tôi rất hài lòng với thái độ cũng như chất lượng phục vụ người dân của đội ngũ cán bộ ở phường Vĩnh Tuy. Sau sáp nhập mặc dù công việc rất lớn, vất vả nhưng cán bộ vẫn rất nhẹ nhàng, hướng dẫn rất nhiệt tình, không cáu gắt”, ông Diệu chia sẻ.
Trước đây, những "nỗi ám ảnh" mang tên thủ tục hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai và môi trường, thường gắn liền với sự chờ đợi, phiền hà và không ít tiêu cực. Nhưng giờ đây, tại phường Vĩnh Tuy, nhờ vào việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, thời gian xử lý đã được rút ngắn đáng kể, mang lại những hiệu quả rõ rệt. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo nên một nền hành chính tinh gọn, hiệu quả, thực sự mang lại giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Trên màn hình máy tính của chị Hồ Nữ Thục Trinh, chuyên viên phụ trách lĩnh vực bảo trợ xã hội, tại Trung tâm phục vụ hành chính công, hàng chục bộ hồ sơ điện tử liên tục được chuyển đến. Đối với chị, đây đã trở thành nhịp làm việc quen thuộc suốt một năm qua. Chị Trinh cho biết, địa bàn quản lý mới có số lượng người dân rất đông, tổng cộng 82 tổ dân phố nên khối lượng hồ sơ công việc phải giải quyết rất lớn, chúng tôi làm gần như không có ngày nghỉ. Không chỉ số lượng hồ sơ tăng lên, nhiều nhiệm vụ và thẩm quyền trước đây thuộc cấp quận cũng được chuyển về cấp phường. Điều đó đồng nghĩa với việc cán bộ cơ sở vừa phải học quy trình mới, vừa phải đảm bảo giải quyết công việc đúng thời hạn. Trong quá trình thực hiện, những bất cập về dữ liệu số và khả năng liên thông giữa các hệ thống quản lý đang là thách thức lớn đối với cán bộ chính sách. Tuy nhiên với mục tiêu lấy sự hài lòng của người dân làm đầu, mỗi cán bộ công chức ở đây luôn cố gắng hết mình để góp phần xây dựng một nền hành chính thực sự “gần dân, vì dân”.
Ở góc độ quản lý, bà Nguyễn Thị Hồng Nhung, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Vĩnh Tuy cũng nhận định, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong tư duy và phương thức quản lý ở cơ sở. Cùng với đó, phương thức điều hành trên môi trường số đã trở thành hoạt động thường xuyên, góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao trách nhiệm của cán bộ thực thi công vụ.
Cũng như phường Vĩnh Tuy, nhờ sự chuẩn bị bài bản từ sớm về mọi điều kiện, con người, cơ sở vật chất và hệ thống dữ liệu, bộ máy hành chính của xã Đan Phương đã nhanh chóng bắt nhịp, hoạt động thông suốt ngay từ những ngày đầu vận hành. Ông Nguyễn Gia Hiển, Bí thư đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã cho biết, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là mục tiêu đang đi rất đúng hướng, bước đầu mang lại hiệu quả rõ nét. Điểm thay đổi lớn nhất theo ông Hiển là giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quá trình xử lý công việc, bộ máy được tổ chức theo hướng tinh gọn hơn nhưng trách nhiệm thì lại rõ hơn.
“Sau 1 năm vận hành, điều khiến tôi tự hào nhất đó là sự thay đổi trong tư duy phục vụ của đội cán bộ ở cơ sở. Trước đây người dân thường có tâm lý đi làm thủ tục nhưng hiện nay chúng tôi xác định cán bộ phải là người phục vụ, hỗ trợ người dân giải quyết công việc một cách nhanh nhất”. Cũng theo chia sẻ của ông Nguyễn Gia Hiển, trong giải quyết thủ tục hành chính đặc biệt là với người cao tuổi hoặc công dân chưa quen môi trường số thì cán bộ của bộ phận một cửa của xã Đan Phượng đã chủ động hướng dẫn từ bước đầu đến khâu cuối cùng. Có những việc tưởng như rất nhỏ nhưng lại tác động rất lớn tới cảm nhận của người dân.
Còn tại xã Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc, khi chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, đây là địa phương có địa bàn rộng nhất cả nước, dân cư phân tán, khoảng cách giữa các khu dân cư xa nhau. Điều này đặt ra rất nhiều khó khăn, thách thức trong việc vận hành bộ máy. Tuy nhiên đến thời điểm này, sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, các đầu mối ngày càng tinh gọn, thủ tục hành chính thông suốt, xã luôn hoàn thành các nhiệm vụ được giao theo đúng tiến độ.
Trao đổi với PV VOV2, ông Lê Thanh Sơn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Buôn Đôn cho biết: Xã Buôn Đôn có 45,5 km đường biên giới giáp ranh với nước bạn Campuchia, trên địa bàn tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao khoảng hơn 75% tổng dân số. Hòa chung với cả nước trong cuộc cải cách sắp xếp lại giang sơn, xã Buôn Đôn tạo được sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị toàn xã, sự vào cuộc của đội ngũ cán bộ, công chức và đặc biệt là sự đồng thuận cao của người dân. Nhờ đó nên dù nhiều nhiệm vụ được chuyển về cấp xã, khối lượng công việc tăng lên đáng kể nhưng vẫn phát huy hiệu quả trong quản lý, điều hành, thời gian giải quyết thủ tục hành chính được rút ngắn, phát huy vai trò giám sát của người dân, từng bước nâng cao chất lượng phục vụ.
“Sau một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy đã đi vào ổn định công tác chỉ đạo điều hành của chính quyền địa phương có nhiều chuyển biến tích cực hơn, thống nhất đầu mối, giao nhiệm vụ rõ người, rõ việc và rõ trách nhiệm từ đó tạo mọi điều kiện thuận lợi và giải quyết thủ tục hành chính nhanh chóng cho, hướng tới sự hài lòng của người dân”, ông Lê Thanh Sơn chia sẻ.
Chuyển mạnh tư duy từ “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển"
Sáng 1/7, tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc cho biết, ngày 1/7/2025 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi toàn hệ thống chính trị chính thức chuyển sang mô hình ba cấp gồm trung ương, cấp tỉnh và cấp xã. Chỉ trong thời gian ngắn, các cơ quan đã hoàn thành khối lượng công việc rất lớn. Công tác chính trị, tư tưởng làm tốt tạo được sự đồng thuận trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Bộ máy mới đi vào hoạt động ổn định ngay sau khi công bố, không để khoảng trống quyền lực, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp.
“Mô hình mới đã khẳng định tính ưu việt so với mô hình cũ, thể hiện tính đúng đắn, là bước phát triển về lý luận và thực tiễn, chuyển mạnh tư duy từ “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc khẳng định.
Ở Trung ương, cơ cấu tổ chức Chính phủ được sắp xếp từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ. Các tổ chức bên trong bộ, cơ quan ngang bộ được rà soát, giảm mạnh số lượng cục, vụ, chi cục và tổ chức tương đương; đồng thời chấm dứt mô hình tổng cục.
Ở địa phương, cả nước hiện có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh gồm 27 tỉnh, 7 thành phố; 3.321 đơn vị hành chính cấp xã gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu; đồng thời kết thúc hoạt động của 696 cấp huyện.
Cùng với sắp xếp tổ chức, việc bố trí, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức được triển khai nhằm bảo đảm bộ máy mới hoạt động liên tục, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp.
“Tinh gọn, gần dân, chủ động và trách nhiệm”, là 4 từ khóa được PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu quốc hội khóa XVI chọn để đánh giá về hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau 1 năm vận hành. “Tinh gọn là vì đã giảm được một tầng nấc trung gian trong bộ máy. Gần dân hơn vì cấp xã trở thành cấp trực tiếp giải quyết phần lớn các công việc của người dân. Chủ động vì nhiều thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho địa phương, cho tỉnh, cho xã, đặc biệt là cấp xã. Trách nhiệm là bởi khoảng cách giữa người ra quyết định và với người dân ngắn hơn rất nhiều”, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa phân tích.
Điểm nổi bật là vai trò của chính quyền cấp xã đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính cơ sở thì nay đã trực tiếp đảm nhận khối lượng lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính.
Điều này cho thấy cấp xã đã thực sự trở thành cấp chính quyền trực tiếp giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp, góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu quả phục vụ.
Từ thực tế của cơ sở, ông Nguyễn Gia Hiển, Bí thư đảng ủy xã Đan Phượng cho biết, vai trò của cấp xã hiện nay lớn hơn trước rất nhiều. Cấp xã phường không chỉ là cấp thực hiện nữa mà đang từng bước trở thành cấp chủ động hơn trong quản lý điều hành và giải quyết vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Điều này tạo cơ hội để chính quyền gần dân hơn, sát dân hơn và phản ứng nhanh hơn.
Thẳng thắn nhận diện những điểm nghẽn
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những chuyển biến tích cực bước đầu đã được ghi nhận, song thực tiễn cũng đặt ra không ít yêu cầu mới về phân cấp, nguồn lực, nhân sự và chuyển đổi số cùng nhiều điểm nghẽn khác cần được tháo gỡ.
Theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, có ba điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ để việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ngày càng thông suốt, hiệu quả hơn. Thứ nhất là về thể chế, một số cái quy định pháp luật trước đây là được xây dựng trên cái mô hình chính quyền địa phương là ba cấp thế bây giờ chuyển thành chính quyền địa phương hai cấp thì rõ ràng nó nó không phù hợp nữa. Hai là khối lượng công việc ngày càng lớn lại đều là việc khó, việc gấp và việc phải rất chuyên sâu, trong khi đội ngũ cán bộ đặc biệt là những người có kinh nghiệm lại rất thiếu.
“Phải nói thật là chúng tôi đi nhiều nơi thì cán bộ có kinh nghiệm rất ít. Lực lượng nghỉ 178 là một khoảng trống mà chúng ta không phải một lúc có thể bù đắp ngay lại được”, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa nhận định.
PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa cũng chỉ ra một điểm nghẽn nữa, đó là hạ tầng và chuyền đổi số. Khi công nghệ càng phát triển, càng nhiều bước tiến thì dữ liệu càng nhiều nhưng các phần mềm hiện nay lại chưa thực sự liên thông, thậm chí kỹ năng để đảm bảo sử dụng thông suốt cũng chưa đạt đến kỳ vọng. Trong bối cảnh quản trị hiện đại ngày càng dựa trên dữ liệu và công nghệ số, đây không chỉ là thách thức về hạ tầng kỹ thuật mà còn là thách thức về năng lực quản trị và khả năng thích ứng của bộ máy hành chính nhà nước.
Qua khảo sát tại nhiều địa phương, Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam ghi nhận có nơi một trưởng phòng phải xử lý khối lượng công việc tương đương 4-5 phòng chuyên môn cấp huyện trước đây, đồng thời chịu sự hướng dẫn của nhiều sở, ngành khác nhau.
Nhìn nhận ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Gia Hiển, Bí thư đảng ủy xã Đan Phương (Hà Nội) thừa nhận, với khối lượng công việc như hiện nay nhiều cán bộ thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải, áp lực lớn. "Nhiệm vụ được giao về rất lớn, không chỉ là việc trước đây của cấp huyện mà có những nhiệm vụ trước đây thuộc cấp tỉnh. Trong khi đó, năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ xã còn hạn chế so với yêu cầu", ông Hiển nhìn nhận.
Một năm là thời điểm để nhìn lại. Nhưng nếu những điểm nghẽn hôm nay không được tháo gỡ trong năm tới, sẽ trở thành lực cản lớn đối với mục tiêu xây dựng chính quyền kiến tạo, phục vụ.
Mọi cuộc cải cách đều cần thời gian để hoàn thiện. Một năm nhìn lại không phải để kết luận thành công hay thất bại, mà để nhận diện rõ hơn những việc đã làm được, những điều đang bất cập và những bước đi tiếp theo. Chính quyền địa phương hai cấp chỉ thực sự thành công khi mỗi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong từng thủ tục được giải quyết nhanh hơn, từng kiến nghị được lắng nghe nhiều hơn và từng quyết sách đến gần cuộc sống hơn.
