Mời nghe cuộc trao đổi giữa phóng viên VOV2 với ông Nguyễn Hữu Điệp, Chuyên viên Văn phòng điều phối Trung ương, Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ Nông Nghiệp và Môi trường:

Giảm nghèo bền vững là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước nhằm bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thực hiện mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau. Trong bối cảnh đất nước bước sang giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, chất lượng cuộc sống, chuyển đổi số và phát triển bền vững, công tác giảm nghèo cũng cần được tiếp cận theo hướng toàn diện và hiện đại hơn.

Từ giai đoạn 2027-2030, việc xác định hộ nghèo được thực hiện theo chuẩn nghèo đa chiều quy định tại Nghị định 351/2025/NĐ-CP và hướng dẫn của Thông tư 25/2026/TT-BNNMT. Theo đó, tiêu chí thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình khu vực nông thôn là 2.200.000 đồng/người/tháng, tăng 700.000 đồng so với hiện nay; khu vực đô thị là 2.800.000 đồng/người/tháng, tăng 800.000 đồng.

Chiều, chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt về dịch vụ xã hội cơ bản có một số thay đổi còn phần lớn được giữ nguyên như cũ. Theo đó, chiều thiếu hụt thông tin gồm chỉ số sử dụng dịch vụ viễn thông, dịch vụ số cơ bản (hiện tại chỉ có sử dụng dịch vụ viễn thông; phương tiện phục vụ tiếp cận thông tin); chiều thiếu hụt nước sinh hoạt, vệ sinh và môi trường bổ sung thêm chỉ số xử lý rác thải. Như vậy, tổng có 13 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt về dịch vụ xã hội cơ bản giai đoạn 2027-2030, tăng 1 chỉ số so với hiện nay.

Chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn từ cần đáp ứng các tiêu chí: Là hộ gia đình cư trú ở khu vực nông thôn (quy định cũ không có), có thu nhập bình quân đầu người từ 2.200.000 đồng/người/tháng trở xuống và thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Tiêu chí hộ cận nghèo khu vực này cũng tương tự, chỉ khác là thiếu hụt dưới 3 chỉ số đo lường tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Còn hộ nghèo khu vực đô thị là hộ gia đình cư trú ở khu vực đô thị (trước đây không quy định), có thu nhập bình quân đầu người từ 2.800.000 đồng/người/tháng trở xuống và thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Hộ cận nghèo khu vực này cũng có tiêu chí tương tự, khác là thiếu hụt dưới 3 chỉ số đo lường tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Theo ông Nguyễn Hữu Điệp, Chuyên viên Văn phòng điều phối Trung Ương, Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ Nông Nghiệp và Môi trường, việc rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2027-2030 được thực hiện theo phương pháp đo lường nghèo đa chiều. Thay vì chỉ căn cứ vào thu nhập, hộ gia đình được đánh giá thông qua nhiều yếu tố phản ánh điều kiện sống thực tế. Điều này giúp nhận diện đầy đủ và chính xác hơn những hộ gia đình thực sự còn khó khăn. Bên cạnh đó, chuẩn nghèo đa chiều không chỉ trả lời câu hỏi người dân có thu nhập bao nhiêu, mà còn đánh giá người dân đang thiếu những điều kiện gì để có một cuộc sống tối thiểu và phát triển bền vững.

Trên cơ sở đó, các chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội sẽ được thiết kế sát với nhu cầu của từng nhóm đối tượng, không chỉ hỗ trợ về thu nhập mà còn tập trung cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, tạo việc làm, sinh kế bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quốc tế và thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm giảm nghèo bền vững và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Tuy nhiên, việc mở rộng và nâng tiêu chí chắc hẳn cũng đặt ra thách thức không nhỏ trong triển khai thực tế. Bởi, việc điều chỉnh chuẩn nghèo cũng có thể làm tăng số lượng hộ nghèo, hộ cận nghèo thuộc diện được thụ hưởng chính sách ở một số địa phương. Điều này đặt ra yêu cầu phải chủ động cân đối, bố trí nguồn lực để thực hiện đầy đủ các chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội, nhất là đối với những địa phương còn nhiều khó khăn. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện tiêu chí, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương và địa phương trong việc huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để bảo đảm mọi người dân đủ điều kiện đều được tiếp cận chính sách.

Đồng thời, Nghị định số 351/2025/NĐ-CP cũng cho phép các địa phương, căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách, được ban hành chuẩn nghèo đa chiều của địa phương cao hơn chuẩn nghèo quốc gia để thực hiện các chính sách giảm nghèo đặc thù. Quy định này vừa bảo đảm tính thống nhất của chuẩn nghèo quốc gia, vừa tạo sự chủ động cho địa phương trong chăm lo đời sống người dân, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Theo Nghị định số 351/2025/NĐ-CP, năm 2026 là năm chuyển tiếp khi các địa phương vừa tiếp tục thực hiện chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2025 để bảo đảm các chính sách hiện hành, vừa tổ chức rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2027-2030 làm cơ sở thực hiện các chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội trong giai đoạn mới.

Ngoài ra, việc rà soát, xác định hộ nghèo theo chuẩn mới là nhiệm vụ khá phức tạp, nhất là trong bối cảnh các địa phương đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sắp xếp lại đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy. Bên cạnh đó, chuẩn nghèo đa chiều mới có nhiều điểm đổi mới về tiêu chí và phương pháp đánh giá, đòi hỏi bảo đảm việc rà soát đúng quy định, khách quan và thống nhất.

Một trong những điểm quan trọng của Thông tư số 25/2026/TT-BNNMT là tăng cường tính công khai, minh bạch và sự tham gia của người dân trong quá trình rà soát, xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Theo quy định, sau khi hoàn thành việc rà soát, Ủy ban nhân dân cấp xã chỉ đạo tổ chức họp cộng đồng dân cư tại thôn, tổ dân phố để công khai kết quả và lấy ý kiến đối với danh sách dự kiến hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo. Cuộc họp do Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố chủ trì, có sự tham gia của đại diện Ủy ban nhân dân cấp xã, người trực tiếp thực hiện rà soát, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và các hộ dân trên địa bàn. Ý kiến của cộng đồng là căn cứ quan trọng để xem xét, hoàn thiện kết quả rà soát trước khi niêm yết công khai và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trường hợp chưa đạt được sự đồng thuận theo quy định, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ chỉ đạo rà soát, xác minh lại để bảo đảm khách quan, chính xác.

Chính quyền cơ sở giữ vai trò tổ chức, hướng dẫn và chịu trách nhiệm về kết quả rà soát; còn người dân và cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia giám sát, phản biện và đóng góp ý kiến. Cơ chế này góp phần bảo đảm việc xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo được thực hiện đúng đối tượng, công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân và nâng cao hiệu quả thực hiện các chính sách giảm nghèo.

Để công tác rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2027–2030 đạt chất lượng, theo ông Nguyễn Hữu Điệp, Chuyên viên Văn phòng điều phối Trung Ương, Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ Nông Nghiệp và Môi trường, các địa phương cần tập trung vào những yếu tố then chốt sau:

Thứ nhất, chuẩn bị và tổ chức thực hiện tốt công tác rà soát. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã cần ban hành kế hoạch cụ thể, tổ chức tập huấn đầy đủ cho lực lượng rà soát để bảo đảm nắm vững tiêu chí, quy trình và phương pháp đánh giá theo chuẩn nghèo đa chiều.

Thứ hai, bảo đảm công khai, minh bạch và sự tham gia của người dân. Kết quả rà soát phải được lấy ý kiến cộng đồng dân cư, niêm yết công khai theo đúng quy định để người dân cùng giám sát, góp ý, qua đó hạn chế sai sót và bảo đảm xác định đúng đối tượng.

Thứ ba, nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Ủy ban nhân dân cấp xã phải chủ động tuyên truyền, khuyến khích người dân tham gia rà soát, tổ chức xác minh khách quan, kịp thời công nhận kết quả và cập nhật đầy đủ dữ liệu trên Hệ thống cơ sở dữ liệu hộ nghèo theo quy định.

Cuối cùng, tăng cường kiểm tra, giám sát và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu, nhằm bảo đảm kết quả rà soát phản ánh đúng thực trạng đời sống của người dân, phục vụ hiệu quả việc thực hiện các chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội./.