Radio
Podcast
Multimedia
Nghe bài viết tại đây:
Nhu cầu tiêu thụ điện của Việt Nam có xu hướng tăng cao. Theo Viện Năng lượng, Bộ Công thương cho thấy, năm 2025, công suất đặt của hệ thống điện đạt khoảng 92 GW, nhưng nguồn điện nền (tức các nguồn có khả năng điều khiển được), chỉ đạt khoảng 68 GW, chiếm 74%. Phần còn lại là năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, với khoảng 24 GW, chiếm 26%. Nếu không cải thiện trong đầu tư nguồn, nhất là nguồn điện nền việc thiếu công suất điện nền sẽ có nguy cơ xảy ra vào các năm tới.
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Phát triển hệ thống điện, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương, cho rằng cần khai thác hiệu quả nhất những nguồn lực hiện có như điện gió, điện mặt trời, thủy điện và nhiệt điện.
"Khi các nguồn điện này được kết nối và điều khiển một cách đồng bộ để tận dụng tối đa năng lực hệ thống, giảm thiểu chi phí mà người dân phải chi trả, thì đó chính là hạ tầng năng lượng thông minh", ông Cường cho biết.
Hệ thống điện hiện đại không chỉ gồm đường dây, trạm biến áp và nhà máy điện. Hệ thống đó còn cần dữ liệu, khả năng dự báo, khả năng điều khiển và cơ chế phối hợp giữa nguồn điện, lưới điện, phụ tải và lưu trữ.
Với các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, thách thức càng rõ hơn. Quỹ đất ngày càng hạn hẹp, nhu cầu điện ngày càng tăng, trong khi việc xây dựng đường dây truyền tải, trạm biến áp và các công trình điện trong nội đô không còn dễ dàng như trước. Ông Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, trước khi nói đến những lớp công nghệ cao hơn của đô thị thông minh, các thành phố phải giải được bài toán hạ tầng điện cơ bản.
"Đối với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, thách thức lớn hiện nay là làm thế nào để xây dựng các tuyến đường dây truyền tải điện, bao gồm đường dây siêu cao áp, cao áp và các trạm biến áp để bảo đảm cung cấp điện", ông Cường cho rằng "muốn có một ngôi nhà thông minh thì trước hết ngôi nhà đó phải được xây dựng đầy đủ và vững chắc".
Theo ông Cường, nếu tiếp tục sử dụng quỹ đất theo cách truyền thống để xây dựng công trình điện, chi phí đất đai tại các đô thị lớn có thể trở thành một rào cản rất lớn. Vì vậy, quy hoạch đô thị không thể tách rời quy hoạch điện lực.
"Ví dụ, khi xây dựng hệ thống cống kỹ thuật, tuyến metro hoặc các công trình ngầm khác thì cần bố trí không gian để lắp đặt đường dây điện và các trạm biến áp ngầm. Chỉ khi giải quyết được bài toán hạ tầng điện cơ bản thì mới có thể tiến tới phát triển các yếu tố thông minh ở quy mô lớn", ông nhấn mạnh.
Như vậy, lưới điện thông minh là nền móng để thành phố có thể vận hành điện an toàn, ổn định trong bối cảnh phụ tải tăng nhanh, nguồn năng lượng tái tạo biến động và nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng cao.
Tại “Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh” do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức (24/6), bà Deirdre Ní Fhallúin, Đại sứ Ireland tại Việt Nam, cho biết Ireland đã lắp đặt khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh tại các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh trên khắp cả nước. Điều này đồng nghĩa với việc hơn 80% hộ gia đình tại Ireland đã được trang bị công tơ điện thông minh. Đặc biệt, 97% số công tơ này đang thực hiện truyền dữ liệu hằng ngày.
"Nhờ các công tơ này, hệ thống điện có thể vận hành linh hoạt hơn thông qua việc áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng, theo dõi mức tiêu thụ điện chi tiết hơn, sử dụng điện hiệu quả hơn, khai thác tốt hơn các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, đồng thời hỗ trợ triển khai các dịch vụ đáp ứng nhu cầu điện năng trong tương lai", đại sứ Ireland chia sẻ.
Khi có công tơ thông minh, dữ liệu tiêu thụ điện và biểu giá linh hoạt, người dân có thể lựa chọn thời điểm sử dụng điện phù hợp hơn. Khi điện gió, điện mặt trời dồi dào, giá điện có thể ưu đãi hơn. Khi hệ thống bước vào cao điểm, người dân và doanh nghiệp có thêm động lực để điều chỉnh hành vi tiêu thụ, giảm áp lực lên hệ thống điện.
"Hệ thống công tơ thông minh, sự linh hoạt trong nhu cầu tiêu thụ, quá trình chuyển đổi số, công nghệ lưu trữ, công tác vận hành hệ thống tiên tiến, cũng như sự tham gia của người tiêu dùng cũng đóng vai trò quan trọng không kém gì bản thân việc phát điện từ nguồn năng lượng tái tạo", bà Deirdre Ní Fhallúin chia sẻ kinh nghiệm của Ireland.
Đây cũng là bài học có ý nghĩa đối với Việt Nam. Trong quá trình phát triển đô thị thông minh, nếu chỉ chú trọng xây dựng thêm nguồn điện mà chưa quan tâm đúng mức đến dữ liệu, điều khiển phụ tải, lưu trữ điện và hành vi tiêu dùng thì hệ thống sẽ khó đạt được hiệu quả tối ưu, nhất là việc tiết kiệm năng lượng.
Từ góc nhìn chính sách, ông Nguyễn Mạnh Cường cho rằng Việt Nam cần hoàn thiện nền tảng thị trường điện, có chính sách rõ ràng, ổn định, có tính dự báo để nhà đầu tư nhìn thấy hiệu quả dài hạn.
"Theo tôi, trước hết cần xây dựng nền tảng thị trường điện hoàn chỉnh. Thứ hai là phải có các chính sách rõ ràng, ổn định và có tính dự báo để các nhà đầu tư nhìn thấy hiệu quả dài hạn. Thứ ba là xây dựng các khung quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn kết nối thông tin giữa các nhà máy điện với các trung tâm điều khiển".
Đô thị thông minh cũng đồng nghĩa với một nơi sống an toàn. Chuyển đổi xanh có đi xa được hay không đều cần nền tảng là hạ tầng năng lượng ổn định, liên tục./.
