Gieo mầm làn điệu Soọng cô từ bục giảng đến sân nhà
Cuối tuần ở 4 trường tiểu học tại xã Đạo Trù (tỉnh Phú Thọ), không khí lớp học trở nên đặc biệt hơn thường lệ. Người đứng trên bục giảng là các nghệ nhân cao tuổi người Sán Dìu.
Bằng sự tận tâm, các nghệ nhân kiên nhẫn truyền dạy từng con chữ, uốn nắn từng cách nhả chữ, kéo hơi để ươm mầm tình yêu tiếng nói và làn điệu dân ca Soọng cô cho thế hệ nhỏ tuổi ngay từ bậc tiểu học.
Rời bục giảng, ngọn lửa đam mê ấy lại tiếp nối tại khoảng sân nhà ông Lê Đại Năm – Chủ nhiệm Câu lạc bộ dân ca Soọng cô xã Đạo Trù. Chỉ với chiếc chiếu trải giữa sân, không gian bình dị này trở thành điểm hẹn văn hóa gắn kết nhiều thế hệ.
Ở đó, những em nhỏ như Loan, Hà hào hứng lắng nghe các bà, các bác thị phạm, chỉnh sửa từng câu thơ, lời hát để thấm nhuần cái hồn cốt của dân tộc mình.
Không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ vốn cổ, những người tâm huyết ở Đạo Trù còn mạnh dạn đổi mới cả nội dung lẫn phương thức sinh hoạt để làn điệu truyền thống gần gũi hơn với nhịp sống đương đại.
Từ năm 2015 đến nay, hàng trăm bài Soọng cô lời mới đã ra đời, phản ánh sinh động hơi thở cuộc sống hôm nay: từ ca ngợi Đảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương đất nước đến vận động bà con xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường.
Sức sống của câu lạc bộ còn được nuôi dưỡng bởi tình làng nghĩa xóm bền chặt thông qua quy chế tương trợ vốn vay, giúp đỡ nhau lúc khó khăn. Sự gắn kết ấy đã giữ chân những hội viên tâm huyết như bà Thảo – người luôn sẵn sàng gác lại bộn bề công việc thường nhật để đến sinh hoạt, giao lưu văn nghệ với tâm niệm giữ gìn di sản cho thế hệ mai sau.
Với 8 câu lạc bộ cấp thôn, 1 câu lạc bộ cấp xã cùng hơn 500 hội viên, mô hình ở Đạo Trù đã chứng minh: khi văn hóa gắn liền với đời sống cộng đồng, di sản sẽ tự khắc có sức sống bền bỉ.
Chuyển đổi số đánh thức tiềm năng bản làng vùng cao
Tại xã Phình Hồ (tỉnh Lào Cai), bản sắc văn hóa dân tộc Mông lại đang bứt phá mạnh mẽ nhờ tư duy công nghệ của người trẻ.
Giữa biển mây ở độ cao hơn 1.000m, ít ai ngờ vùng đất từng nhiều năm thiếu điện, thiếu nước và lặng lẽ sau đỉnh núi nay lại trở thành điểm sáng về du lịch cộng đồng và chuyển đổi số. Người góp phần đánh thức mảnh đất này là Sùng A Tủa - chàng trai người Mông duy nhất của xã đỗ đại học Luật năm nào, đã quyết định rời phố thị để trở về gắn bó với quê hương.
Bắt đầu từ chiếc điện thoại thông minh, Tủa kiên trì ghi lại những thước phim chân thực về biển mây Phình Hồ, những gốc chè Shan tuyết cổ thụ hơn 300 năm tuổi, cùng tiếng khèn Mông, nét thêu dệt thổ cẩm và ẩm thực bản địa.
Với kênh TikTok thu hút hơn 400.000 lượt theo dõi, anh không chỉ quảng bá vẻ đẹp quê hương mà còn xây dựng "di sản số" thông qua mã QR gắn trên từng gói chè, đồng thời hướng dẫn bà con cùng nhập cuộc để mỗi người dân trở thành một đại sứ văn hóa.
Sự thay đổi tư duy ấy đã mang lại niềm tự hào mới cho người dân bản địa. Ông Giàng A Ninh phấn khởi chia sẻ, từ ngày thấy cây chè cổ thụ của gia đình xuất hiện trên mạng và thu hút du khách đến tham quan, chụp ảnh, bà con và cả lũ trẻ trong bản đều thêm yêu, thêm có ý thức chăm sóc, bảo vệ rừng chè tốt hơn.
Quan trọng hơn, công nghệ và văn hóa đã tạo ra sinh kế bền vững. Hợp tác xã Hồ San Trà do Tủa thành lập hiện thu mua chè cổ thụ cho 50 hộ dân với mức giá cao gấp 2 – 3 lần thương lái.
Chuỗi du lịch cộng đồng với khoảng 50 hộ tham gia đón hơn 20.000 lượt khách mỗi năm, giúp tiêu thụ nông sản địa phương và góp phần giảm trên 8,6% hộ nghèo hàng năm cho xã.
Ngọn lửa khởi nghiệp từ bản sắc cũng kéo những người trẻ như Hà Thị Khánh Linh quay về lập nghiệp ngay trên quê hương. Nhờ học cách ứng dụng công nghệ để bán hàng và lưu giữ những thước phim về đời sống vùng cao, Linh vừa có thu nhập ổn định ngay gần gia đình, vừa góp phần giới thiệu giá trị cây chè cổ thụ và văn hóa dân tộc Mông đến với cộng đồng.
Câu chuyện những chiếu hát Soọng cô ở Đạo Trù hay hành trình đưa Phình Hồ lên không gian số cho thấy một điểm chung: bảo tồn văn hóa trong kỷ nguyên mới không phải là "đóng khung" di sản trong quá khứ, mà là thổi vào đó hơi thở của thời đại./.
