Nghề cứu hộ động vật hoang dã: Đích đến là đưa chúng trở về tự nhiên

Không chỉ là cứu một con vật bị thương

Một ngày của người làm công tác cứu hộ động vật hoang dã có thể bắt đầu bằng việc tiếp nhận một cá thể vừa được bàn giao, theo dõi một con vật đang điều trị hoặc phát hiện những thay đổi bất thường trong hành vi của chúng. Công việc không dừng ở chữa trị mà còn bao gồm chăm sóc, phục hồi sức khỏe, theo dõi hành vi và giúp động vật lấy lại các tập tính tự nhiên.

Chị Tạ Thương, hiện công tác tại Trung tâm gấu Cát Tiên, đến với công việc này từ năm 2017. Công việc của chị gồm quản lý, điều phối hoạt động cứu hộ, chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho gấu và tham gia các hoạt động giáo dục về phúc lợi động vật, bảo tồn động vật hoang dã.

Tuy nhiên, kiến thức từ sách vở mới chỉ là nền tảng. Nhiều kinh nghiệm chỉ có thể tích lũy qua quá trình làm việc trực tiếp. Anh Hưng, nhân viên chăm sóc động vật hoang dã tại Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội cho biết, thời gian làm nghề giúp anh hiểu rõ hơn nhu cầu của động vật trong từng điều kiện cụ thể.

Ngay cả khi đã hiểu đặc tính chung của từng loài, người chăm sóc cũng không thể áp dụng một cách giống nhau cho tất cả. Mỗi cá thể có tình trạng sức khỏe, tính cách và khả năng thích nghi khác nhau.

“Không có một trường hợp nào giống nhau cả. Từng loài có những đặc điểm chung nhưng từng cá thể lại có những yêu cầu riêng”, anh Nguyễn Hải Long, Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội chia sẻ. Vì thế, người làm nghề phải liên tục quan sát, đánh giá và điều chỉnh cách chăm sóc.

Anh Harold Browning, quốc tịch Anh, đã có hơn 10 năm làm việc tại Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội, cho rằng, đây là công việc khó khăn cả về thể chất lẫn tinh thần. Có những lúc một ca cứu hộ bất ngờ xuất hiện vào cuối ngày, hoặc nhân viên phải ở lại đến tối muộn để theo dõi sức khỏe động vật. Áp lực còn đến từ việc không phải cá thể nào cũng có thể cứu chữa hoặc đủ khả năng tái thả.

“Tôi tôn trọng chúng. Chúng có đời sống riêng và xứng đáng được quay trở về rừng, nơi chúng thuộc về”, anh Harold Browning chia sẻ.

Đó cũng là một đặc thù của nghề: mục tiêu không phải khiến động vật hoang dã trở nên gần gũi hơn với con người, mà là hạn chế sự lệ thuộc, khơi lại bản năng và giúp chúng từng bước lấy lại khả năng tự sinh tồn để trở về tự nhiên.

Nghề đòi hỏi cả kiến thức chuyên môn và sức bền

Theo ông Nguyễn Đức Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội, cứu hộ động vật hoang dã là công việc kết hợp nhiều lĩnh vực, từ chăm sóc, chữa trị, phục hồi tập tính đến bảo tồn và nghiên cứu. Vì vậy, kiến thức chuyên môn là nền tảng quan trọng đối với người muốn gắn bó lâu dài với nghề.

Người làm cứu hộ cần hiểu về sinh học động vật, sinh thái học, tập tính các loài và bảo tồn đa dạng sinh học. Nếu đi sâu vào chăm sóc, điều trị, các kiến thức về thú y, dinh dưỡng và bệnh học động vật cũng rất cần thiết.

Bên cạnh chuyên môn là khả năng quan sát, đánh giá tình trạng động vật, xử lý các tình huống phát sinh và làm việc thực địa. Có những chuyến tái thả phải kéo dài nhiều ngày trong rừng sâu, điều kiện thời tiết và địa hình không thuận lợi, vì vậy người làm nghề cũng cần sức bền và khả năng thích nghi.

Ngoài ra, kỹ năng làm việc nhóm, phối hợp với các cơ quan, tổ chức, ghi chép hồ sơ, xử lý số liệu và viết báo cáo cũng là một phần của công việc. Ngoại ngữ và kỹ năng nghiên cứu khoa học sẽ là lợi thế nếu muốn tham gia các dự án hợp tác quốc tế.

Theo ông Minh, bên cạnh tình yêu với động vật, những tố chất quan trọng của người làm nghề là sự kiên trì, cẩn thận, trách nhiệm, bình tĩnh và tôn trọng tự nhiên. Bởi có những cá thể phải mất thời gian dài mới hồi phục và cũng không phải trường hợp nào cũng có thể cứu chữa hoặc tái thả.

Muốn theo nghề, có thể bắt đầu từ khi còn đi học

Với những bạn trẻ quan tâm đến nghề cứu hộ động vật hoang dã, ông Nguyễn Đức Minh cho rằng việc chuẩn bị có thể bắt đầu ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Các bạn có thể chủ động tìm hiểu về động vật hoang dã, sinh thái học, bảo tồn; tham gia các hoạt động giáo dục môi trường, câu lạc bộ hoặc chương trình tình nguyện phù hợp để có thêm trải nghiệm thực tế.

Về ngành học, người trẻ có thể cân nhắc Thú y, Sinh học, Sinh thái học, Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Bảo tồn thiên nhiên, Đa dạng sinh học hoặc những ngành gần với lĩnh vực bảo tồn động vật hoang dã.

Điều ông Minh đặc biệt lưu ý là yêu động vật hoang dã không đồng nghĩa với việc phải được ôm, vuốt ve hay chơi đùa với chúng. “Đôi khi điều tốt nhất chúng ta có thể làm cho một con vật là giữ khoảng cách, chăm sóc đúng chuyên môn và giúp nó có thể trở về với tự nhiên”.

Đó cũng là một cách để người trẻ hiểu đúng về nghề trước khi lựa chọn: tình yêu với động vật là điểm khởi đầu, nhưng để đi đường dài còn cần kiến thức, kỹ năng, sự kiên trì và thái độ tôn trọng tự nhiên.