Thêm lựa chọn bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật Đất đai (sửa đổi) là mở rộng các hình thức bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Theo đó, việc bồi thường trước hết được thực hiện bằng giao đất hoặc cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi. Trường hợp không có đất cùng mục đích để bồi thường nhưng địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở và người bị thu hồi đất có nhu cầu thì có thể được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.

Nếu không có đất, không có nhà ở để bồi thường thì thực hiện bồi thường bằng tiền, trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người bị thu hồi đất không có nhu cầu nhận đất, nhận nhà thì cũng được bồi thường bằng tiền.

Luật nhấn mạnh việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời; đồng thời ưu tiên đối tượng chính sách xã hội và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

Đáng chú ý, đối với trường hợp phải bố trí tái định cư, việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất chỉ được tiến hành sau khi đã bố trí tái định cư hoặc tạm cư cho người dân theo phương án được phê duyệt. Kinh phí và thời gian tạm cư phải được thể hiện rõ trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Nhà nước cũng có trách nhiệm hỗ trợ người có đất bị thu hồi ổn định đời sống, sản xuất, tạo việc làm và thu nhập. Người dân có nhu cầu còn có thể hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang diện tích đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp còn lại của thửa đất hoặc thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, theo quy định của Chính phủ.

Đất không giấy tờ sử dụng trước ngày 1/7/2014 có thể được xem xét cấp sổ đỏ

Luật Đất đai (sửa đổi) cũng mở rộng cơ hội được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với một số trường hợp sử dụng đất lâu năm nhưng chưa có giấy tờ hợp pháp.

Cụ thể, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đã sử dụng trước ngày 1/7/2014, nếu đáp ứng các điều kiện luật định và không thuộc trường hợp bị loại trừ, có thể được xem xét cấp giấy chứng nhận.

Quy định này cũng áp dụng đối với trường hợp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 nhưng chưa hoàn tất thủ tục chuyển quyền. Người đang sử dụng đất vẫn có thể được xem xét cấp giấy chứng nhận nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Một số vướng mắc khác cũng được tháo gỡ. Chẳng hạn, với thửa đất đang có tranh chấp nhưng xác định được cụ thể phạm vi, ranh giới phần diện tích tranh chấp, phần diện tích không có tranh chấp vẫn có thể được cấp giấy chứng nhận nếu đủ điều kiện tách thửa. Người được cấp giấy chứng nhận lần đầu cũng được ghi nợ tiền sử dụng đất nếu có nhu cầu.

Bảng giá đất mới áp dụng từ năm 2028

Về tài chính đất đai, Luật quy định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo cơ chế mới được ban hành để áp dụng từ ngày 1/1/2028. Trong thời gian chuyển tiếp đến hết ngày 31/12/2027, các quy định về giá đất của Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết 254 của Quốc hội tiếp tục được áp dụng.

Bảng giá đất được xây dựng theo loại đất, khu vực, vị trí; hệ số điều chỉnh giá đất phản ánh sự khác nhau về khu vực, vị trí, điều kiện hạ tầng, quy hoạch và các yếu tố liên quan. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh quyết định định kỳ 3 năm một lần, đồng thời có thể được xem xét điều chỉnh khi có yêu cầu quản lý hoặc biến động về hạ tầng, quy hoạch, địa giới hành chính và các yếu tố liên quan.

Luật cũng quy định cụ thể cách tính khoản tiền sử dụng đất tăng thêm, tiền thuê đất tăng thêm đối với các dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng.

Bên cạnh đó, luật tiếp tục rà soát thẩm quyền của các cấp chính quyền, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý đất đai.