Đại hội XIV của Đảng sẽ đặt ra những quyết sách lớn cho chặng đường phát triển mới của đất nước. Khi “dân là gốc” tiếp tục được khẳng định là tư tưởng xuyên suốt, câu hỏi đặt ra là làm sao để quan điểm ấy được thực thi thực chất, từ góp ý văn kiện đến tổ chức và giám sát thực hiện nghị quyết. PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, phân tích về vai trò chủ thể của nhân dân trong tiến trình này.

Phóng viên: Thưa PGS.TS Vũ Văn Phúc, trước mỗi kỳ Đại hội, Đảng ta đều nhấn mạnh vai trò của nhân dân. Tuy nhiên, trước thềm Đại hội XIV, việc khẳng định vai trò này được cho là có ý nghĩa đặc biệt hơn. Ông lý giải như thế nào?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Trong gần 90 năm lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn khẳng định vai trò to lớn của nhân dân, bởi cách mạng là sự nghiệp của quần chúng. Trước mỗi kỳ Đại hội, vai trò đó lại được nhấn mạnh hơn.

Riêng trước Đại hội XIV, việc khẳng định vai trò của nhân dân có ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là Đại hội tổng kết 40 năm Đổi mới, rút ra những bài học kinh nghiệm để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam. Mọi quyết sách lớn trong giai đoạn này càng cần dựa chắc trên nền tảng lòng dân.

Phóng viên: Có ý kiến cho rằng, nếu không có sự tham gia thực chất của người dân thì dù chủ trương đúng cũng khó đi vào cuộc sống. Ông nhìn nhận mối quan hệ này ra sao?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Chủ trương, đường lối, quyết sách của Đảng phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, vận dụng và phát triển sáng tạo các quy luật khách quan. Nhưng quan trọng hơn cả là phải có sự đồng tình, ủng hộ và tham gia thực hiện của nhân dân.

Muốn vậy, ngay từ khâu hoạch định chủ trương, chính sách đã cần có sự tham gia thực chất của người dân. Khi nhân dân được tham gia từ đầu, họ sẽ hiểu rõ, đồng thuận cao hơn, từ đó việc triển khai thực hiện các quyết sách sẽ hiệu quả hơn, nhanh đi vào cuộc sống hơn.

Phóng viên: “Dân là gốc” là tư tưởng xuyên suốt trong các văn kiện của Đảng. Theo ông, trong điều kiện hiện nay cần hiểu và thực hành tư tưởng này như thế nào để tránh hình thức, khẩu hiệu?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta luôn khẳng định: nhân dân là gốc của nước, là gốc của sự nghiệp cách mạng. Bác Hồ từng căn dặn: xây dựng thắng lợi phải dựa trên nền nhân dân; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và vun gốc xây nền nhân dân là hai mặt khăng khít của một vấn đề.

Muốn giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng thì phải củng cố nền tảng nhân dân thật vững chắc; ngược lại, muốn chăm lo, phát huy sức mạnh của nhân dân thì phải có sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng. Nếu tách rời hai yếu tố này sẽ rơi vào hình thức.

Phóng viên: Việc lấy ý kiến góp ý vào dự thảo văn kiện Đại hội XIV đã được triển khai rộng khắp. Theo ông, điều gì cho thấy mức độ tham gia của người dân lần này thực chất hơn so với các nhiệm kỳ trước?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Lần này, nhiều ý kiến của nhân dân đi thẳng vào những vấn đề lớn, những chủ trương, quyết sách đã và đang được triển khai. Trong thời gian từ 15/10 đến 15/11/2025, khi toàn văn dự thảo các văn kiện được công bố, đã có hàng triệu lượt cán bộ, đảng viên và nhân dân tham gia góp ý, với nhiều ý kiến có chất lượng, mang tính xây dựng cao.

Đặc biệt, việc lấy ý kiến qua các nền tảng số như VNeID, Zalo… giúp mở rộng đối tượng tham gia, tăng chiều sâu và sức lan tỏa của quá trình góp ý.

Phóng viên: Vậy theo ông, điều gì quyết định việc “nghe dân” có thực chất hay không?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn căn dặn Đảng phải lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nhân dân. Nghe dân không chỉ là tiếp nhận ý kiến, mà còn phải có cơ chế tiếp thu, giải trình và phản hồi rõ ràng.

Thực tế vừa qua cho thấy, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương thường xuyên tổng hợp, báo cáo ý kiến nhân dân lên Tiểu ban Văn kiện. Đồng chí Tổng Bí thư – Trưởng Tiểu ban – đã chỉ đạo tiếp thu tối đa những ý kiến xác đáng để chỉnh sửa, hoàn thiện văn kiện. Điều đó khẳng định việc lắng nghe và tiếp thu ý kiến nhân dân là nghiêm túc, thực chất, không hình thức.

Phóng viên: Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV xác định lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân và doanh nghiệp làm tiêu chí đánh giá cán bộ. Theo ông, điều này có ý nghĩa như thế nào?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Đây là một điểm rất mới và rất quan trọng, thể hiện rõ tư duy “dân là gốc, dân là chủ”. Đảng coi hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân là thước đo mục tiêu phấn đấu.

Muốn đạt được điều đó, mọi chủ trương, chính sách phải xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; đồng thời phải có cơ chế thực chất để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện hiệu quả Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Phóng viên: Trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò chủ thể của người dân có thay đổi không, thưa ông?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Không những không giảm mà còn được nâng cao hơn. Người dân là chủ thể của quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là chủ thể của hội nhập quốc tế.

Vai trò đó thể hiện ở việc người dân làm chủ trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội, tham gia giám sát, phản biện, đóng góp ý kiến để Đảng hoạch định chủ trương, đường lối phù hợp hơn với thực tiễn.

Phóng viên: Nếu người dân chỉ thụ hưởng mà không tham gia giám sát, phản biện thì điều gì sẽ xảy ra?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Khi đó xã hội sẽ trì trệ, thiếu động lực phát triển. Vì vậy, Đảng ta luôn nhấn mạnh phải phát huy cao độ quyền làm chủ của nhân dân. Muốn vậy, trước hết phải thực hành dân chủ trong Đảng, để dân chủ trong Đảng làm gương, dẫn dắt dân chủ trong xã hội.

Phóng viên: Theo ông, thành công lớn nhất của Đại hội XIV sẽ được đo bằng điều gì trong đời sống nhân dân?

PGS.TS Vũ Văn Phúc: Không phải chỉ bằng nghị quyết hay văn kiện, mà bằng việc đất nước có phát triển hay không, chủ quyền quốc gia có được bảo vệ vững chắc hay không, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân có được nâng cao hay không. Đó mới là thước đo thực chất nhất của thành công Đại hội XIV.

Phóng viên: Xin cảm ơn PGS.TS Vũ Văn Phúc!