Radio
Podcast
Multimedia
Ngày 6/11, "Diễn đàn Văn hóa và Giáo dục Mùa thu lần thứ ba - AFCE 2026" diễn ra tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội với chủ đề “Văn hóa và giáo dục sáng tạo - Giải pháp phát triển bền vững”. Diễn đàn nhận được hơn 300 bài viết của các tác giả trong và ngoài nước.
Chương trình gồm phiên toàn thể vào buổi sáng và phiên chuyên đề vào buổi chiều, với ba tiểu ban: Văn hóa sáng tạo trong bối cảnh toàn cầu hóa; Giáo dục sáng tạo và phát triển bền vững; Ngôn ngữ trong hệ sinh thái văn hóa và giáo dục sáng tạo.Giáo dục sáng tạo: Công nghệ phải phục vụ sự phát triển của người học.
Phát biểu đề dẫn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hồng Cường, Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, nhấn mạnh vai trò của diễn đàn như một không gian học thuật mở, kết nối các nhà khoa học, nhà quản lý và cơ sở giáo dục trong trao đổi tri thức, chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề đặt ra trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục và phát triển con người.
Đổi mới từ năng lực người dạy và cách học
Tại phiên chuyên đề “Giáo dục sáng tạo và phát triển bền vững” trong khuôn khổ Diễn đàn Văn hóa và Giáo dục Mùa thu lần thứ ba - AFCE 2026, các tham luận bàn về đào tạo giáo viên, đổi mới phương pháp, quản trị, liên kết đào tạo. Điểm chung là công nghệ phải phục vụ phát triển con người, không thay thế tư duy độc lập.
Không thể chỉ nhìn vào số lượng thiết bị, nền tảng số hay công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) được đưa vào trường học để đánh giá một nền giáo dục có sáng tạo hay không. Điều quan trọng hơn là người học được khuyến khích tìm tòi, đặt câu hỏi, trao đổi, thử nghiệm và chủ động tìm lời giải. Đây cũng là tinh thần chung được thể hiện qua các tham luận tại phiên chuyên đề “Giáo dục sáng tạo và phát triển bền vững” của Diễn đàn, với yêu cầu chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực.
Tham luận “Giáo dục sáng tạo trong kỷ nguyên số: Động lực thúc đẩy phát triển bền vững” của nhóm tác giả Đặng Thị Minh Hiền (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) và Nghiêm Xuân Khoát (Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia) chỉ ra ba yếu tố làm nên giáo dục sáng tạo, gồm phương pháp giảng dạy đổi mới, ứng dụng công nghệ số và môi trường học tập mở. Từ phỏng vấn sâu 20 chuyên gia giáo dục, nhà quản lý, kết hợp thảo luận nhóm và phân tích tài liệu chính sách, nhóm tác giả xây dựng mô hình cho thấy công nghệ số tạo điều kiện cho những cách dạy và học mới, còn giáo dục sáng tạo là cầu nối chuyển những tác động đó thành giá trị phát triển bền vững. Điều này cũng cho thấy, đầu tư công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng đổi mới phương pháp giảng dạy và xây dựng môi trường học tập cởi mở.
Để những đổi mới trong phương pháp dạy học thực sự đi vào thực tiễn, đội ngũ giáo viên cần được chuẩn bị tốt về năng lực. Đây cũng là vấn đề được tác giả Nguyễn Thị Thuần (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) và Nguyễn Thành Nam (Tổ chức Kenan Foundation Asia) đề cập trong tham luận “Giáo dục sáng tạo vì phát triển bền vững: Đề xuất khung năng lực cho sinh viên sư phạm ngành Khoa học tự nhiên ở Việt Nam”. Từ việc tổng quan 37 nguồn nghiên cứu trong nước và quốc tế giai đoạn 2015-2026, nhóm tác giả đề xuất khung năng lực gồm bốn thành tố với 12 năng lực thành phần, tập trung vào nhận thức về phát triển bền vững, sư phạm sáng tạo, hành động và hợp tác, năng lực số và AI trong giáo dục vì phát triển bền vững. Khung năng lực được xây dựng theo hướng phù hợp với đặc thù đào tạo giáo viên Khoa học tự nhiên ở Việt Nam. Tuy nhiên, đây mới là đề xuất ban đầu, chưa qua thẩm định chuyên gia và kiểm định thực nghiệm, nên cần tiếp tục nghiên cứu để xác nhận tính phù hợp trước khi vận dụng.
Tham luận của tác giả Phạm Huyền Trang (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) và Hàn Thị Mỹ Hạnh (Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội) nhấn mạnh vai trò hợp tác giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực. Phân tích chính sách, trong đó có Nghị định số 125/2026/NĐ-CP, nhóm tác giả chỉ ra những vấn đề cần quan tâm khi triển khai như cách thức phối hợp, chi phí tham gia và hiệu quả đối với người học. Theo đó, chất lượng đào tạo và năng lực người học cần là thước đo hiệu quả liên kết.
Công nghệ hỗ trợ, không thay thế tư duy
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập cũng đặt ra yêu cầu để người học giữ được khả năng tư duy và đánh giá độc lập. Nghiên cứu của Phan Thị Mai Hoa (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) với 200 sinh viên tại một số trường đại học ở Hà Nội cho thấy việc sử dụng AI có mối liên hệ tích cực với hiệu quả học tập và tư duy phản biện, trong đó mối liên hệ với hiệu quả học tập rõ hơn. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc công nghệ có thể làm suy yếu những tác động tích cực này. Do khảo sát được thực hiện tại một thời điểm và sử dụng mẫu thuận tiện, kết quả chưa đủ cơ sở khẳng định quan hệ nhân quả. Từ đó, nghiên cứu nhấn mạnh AI nên là công cụ hỗ trợ học tập, không làm thay quá trình suy nghĩ và đánh giá độc lập của sinh viên.
Nghiên cứu của ông Đào Tân Lý (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội) khảo sát 329 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh để xây dựng thang đo văn hóa nhà trường phổ thông. Kết quả, tác giả đề xuất 8 nhóm tiêu chí với 42 chỉ báo, đạt điểm đánh giá trung bình 4,30/5,00. Nghiên cứu gợi mở việc đổi mới giáo dục không chỉ nằm ở chương trình hay phương pháp dạy học, mà còn cần bắt đầu từ xây dựng văn hóa nhà trường, trong đó đề cao giao tiếp, ứng xử, sự tôn trọng và tinh thần hợp tác. Đây là một góc nhìn khác về giáo dục sáng tạo được đặt ra từ chính môi trường học đường.
Trong nghiên cứu “Xây dựng môi trường văn hóa - giáo dục sáng tạo nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp của sinh viên khối ngành sư phạm”, nhóm nghiên cứu đến từ một số trường đại học trong nước và quốc tế đề xuất mô hình môi trường văn hóa - giáo dục sáng tạo gồm sáu thành tố. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của tương tác xã hội, học tập cộng tác và sự hỗ trợ của giảng viên trong quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp cho sinh viên. Theo nhóm tác giả, môi trường đào tạo cần có sự kết hợp giữa cơ sở vật chất hiện đại,các mối quan hệ nhân văn và công nghệ giáo dục, tạo điều kiện để giáo viên tương lai phát triển toàn diện. Mô hình này cần tiếp tục được kiểm chứng qua thực tiễn đào tạo tại các cơ sở giáo dục sư phạm.
Một trong những thông điệp quan trọng của Diễn đàn là văn hóa sáng tạo trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững. Tư duy bảo tồn di sản đang chuyển từ lưu giữ đơn thuần sang phát huy giá trị, đưa di sản vào giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Trong đó, Hà Nội có nhiều tiềm năng phát triển thành trung tâm sáng tạo văn hóa của khu vực.
Cùng với văn hóa, giáo dục sáng tạo giữ vai trò quan trọng trong phát triển con người thời đại số. Người học cần chuyển từ vị trí tiếp nhận kiến thức sang chủ động kiến tạo tri thức; nhà giáo là người dẫn dắt, khơi mở. Dù AI đang tạo ra nhiều thay đổi trong dạy học và quản trị, công nghệ vẫn chỉ là phương tiện. Giáo dục cần hướng tới phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác và học tập suốt đời, đồng thời bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng.
