Radio
Podcast
Multimedia
Từ bài giảng số đến quản lý nhà trường
Những dòng chữ, sơ đồ và con số vốn được xem là khô khan trong bài học Lịch sử nay có thể được kể lại bằng hình ảnh chuyển động, giọng nói và các tình huống mô phỏng. Công nghệ đang thay đổi cách giáo viên chuẩn bị bài, học sinh tiếp cận kiến thức và nhà trường tổ chức hoạt động.
Tại Trường THCS Chương Dương, phường Hồng Hà, Hà Nội, cô Bùi Thị Hồng Yến, giáo viên Ngữ văn và Lịch sử, đã sử dụng AI để trực quan hóa diễn biến các trận đánh và tạo những hình ảnh kể chuyện gần gũi với học sinh.
"Các con thay vì đọc diễn biến trong sách giáo khoa thì chúng tôi sẽ sử dụng công nghệ AI để dựng lại thành những thước phim rất sinh động, từ đó các con có thể hiểu về trận đánh ấy, về những giá trị lịch sử, chứ không đơn thuần chỉ nhìn hình ảnh, sơ đồ. Chúng tôi còn sử dụng công nghệ số để tạo ra những hình ảnh kể chuyện gần gũi, thu hút học sinh, để các con cảm thấy không nhàm chán." - Cô Yến cho hay.
Từ một bài học được trực quan hóa, công nghệ tiếp tục mở rộng sang nhiều phần việc khác. Ở Trường THCS chất lượng cao Nguyễn Văn Huyên, xã Sơn Đồng, Hà Nội, chuyển đổi số được triển khai từ hồ sơ điện tử, tuyển sinh trực tuyến, thư viện số đến kho học liệu dùng chung. Nhà trường cũng tổ chức các lớp AI, câu lạc bộ Robotics, khuyến khích học sinh viết mã và đưa công nghệ vào các dự án nghiên cứu khoa học.
"Chúng tôi đã có thư viện số, mở rộng và kết nối với những thư viện vệ tinh khác để bổ sung nguồn sách. Toàn bộ hồ sơ, sổ sách đều sử dụng hồ sơ điện tử. Nhà trường cũng xây dựng kho học liệu số; giáo viên cập nhật bài giảng lên để đồng nghiệp có thể tham khảo. Hàng tháng, hàng tuần, chúng tôi đều cập nhật kiến thức về công nghệ thông tin, mời giáo viên, giảng viên dạy AI chuyên sâu đến giảng cho học sinh." - Cô Trần Thị Mai Hương, Hiệu trưởng Trường THCS chất lượng cao Nguyễn Văn Huyên chia sẻ.
Những thay đổi này không còn là các trường hợp riêng lẻ. Khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam với hơn 11.000 học sinh tại 44 tỉnh, thành vào đầu năm 2024 cho thấy 87% học sinh đã biết tới việc sử dụng AI trong giáo dục. Một khảo sát khác với gần 35.000 giáo viên vào đầu năm 2025 cho thấy 76% đã sử dụng AI trong lớp học, trong đó gần 70% đánh giá tích cực.
Với giáo viên, AI có thể gợi ý học liệu, tạo câu hỏi, hỗ trợ thiết kế bài giảng và phân tích kết quả học tập. Với học sinh, công nghệ có thể mở rộng khả năng tìm kiếm, tạo môi trường học tương tác và hỗ trợ theo năng lực từng em. Tuy nhiên, cùng một công cụ, nếu được dùng để làm thay từ khâu ra đề đến khâu giải đề, giá trị của việc học có thể bị rút ngắn chỉ còn là một sản phẩm được tạo ra thật nhanh.
Theo cô Trần Thị Mai Hương, Hiệu trưởng Trường THCS chất lượng cao Nguyễn Văn Huyên, người thầy vẫn giữ vai trò lựa chọn phương pháp, kiểm chứng thông tin và định hướng giá trị cho học sinh. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi giúp giáo viên có thêm thời gian dành cho người học, thay vì đẩy cả người dạy lẫn người học vào sự lệ thuộc.
Không để AI làm thay tư duy con người
Ranh giới giữa hỗ trợ và làm thay đang trở thành bài toán khi AI đi vào nhà trường. Công cụ này có thể trả lời trôi chảy nhưng vẫn có khả năng đưa ra thông tin sai, thiếu nguồn kiểm chứng hoặc mang định kiến. Nếu người học chấp nhận ngay câu trả lời trên màn hình, tư duy phản biện, năng lực tự học và sự trung thực học thuật có thể bị ảnh hưởng.
Rủi ro cũng không dừng ở chất lượng câu trả lời. Việc đưa dữ liệu cá nhân, bài làm hoặc hình ảnh của học sinh lên một nền tảng không bảo đảm an toàn có thể dẫn đến những hệ lụy vượt ra ngoài phạm vi một tiết học.
Trong bối cảnh học sinh tiếp xúc với lượng thông tin rất lớn, giáo viên cần giúp các em biết chọn lọc và kiểm chứng nguồn tin.
Theo thầy Nguyễn Khắc Tú, giáo viên Trường THCS Chương Dương, dạy và học trong thời đại AI không chỉ là dạy cách viết một câu lệnh. Học sinh còn cần biết đặt câu hỏi, kiểm tra chéo thông tin, nhận diện nội dung do máy tạo ra, tôn trọng bản quyền và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Giáo viên cũng cần xác định khi nào nên dùng AI và khi nào một lời giảng, một cuộc tranh luận hoặc hoạt động trải nghiệm trực tiếp sẽ hiệu quả hơn.
"Trong thời đại công nghệ hiện nay, các con tiếp xúc với rất nhiều nguồn tin, có nguồn tin chính thống mà có nguồn tin chưa chính thống. Vì vậy, người giáo viên cần giúp các con có hiểu biết nhất định về kiến thức trên mạng để có thể chọn lọc thông tin chính thống." - Thầy Tú nói.
Tháng 12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Khung nội dung thí điểm giáo dục AI cho học sinh phổ thông. Khung nội dung được phát triển dựa trên bốn mạch kiến thức: tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức AI; các kỹ thuật và ứng dụng AI; thiết kế hệ thống AI. Việc thí điểm được triển khai theo ba hình thức gồm tích hợp vào môn học, dạy một số chủ đề độc lập và tổ chức hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ.
Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu không phải để mọi tiết học đều có AI, mà để học sinh hiểu, sử dụng và làm chủ công nghệ phù hợp với lứa tuổi. Tại Trường THCS chất lượng cao Nguyễn Văn Huyên, nội dung đạo đức AI được đặt trước các bài học về kỹ năng và công cụ.
"Trước khi đưa công nghệ số, chuyển đổi số cũng như AI vào bài giảng, bài đầu tiên và những chương đầu tiên mà chúng tôi yêu cầu giáo viên và học sinh phải tự học là đạo đức AI; tức là sử dụng AI làm sao cho thông minh, nhân văn và văn minh, để không biến con người trở thành phụ thuộc vào AI." - Cô Trần Thị Mai Hương, Hiệu trưởng nhà trường cho biết.
Để việc ứng dụng đi vào thực chất, đội ngũ giáo viên, hạ tầng và cơ chế bảo đảm an toàn thông tin phải được chuẩn bị đồng bộ. Tại xã Sơn Đồng, chính quyền địa phương đã tổ chức ba buổi tập huấn về giáo dục số và ứng dụng AI theo từng khối mầm non, tiểu học và trung học cơ sở. Các trường được khuyến khích triển khai mô hình, tiết giảng có ứng dụng AI, sau đó báo cáo khó khăn và đề xuất nhu cầu hỗ trợ.
Ông Nguyễn Duy Cương, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng, cho biết địa phương đang xây dựng lộ trình bảo đảm an toàn thông tin và yêu cầu các trường ứng dụng AI một cách thiết thực, bám sát chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo. Xã cũng đã ký biên bản hợp tác với một số doanh nghiệp trong các lĩnh vực chuyển đổi số.
Dù vậy, khoảng cách từ chủ trương đến lớp học vẫn hiện hữu. Năng lực số của giáo viên chưa đồng đều; kinh phí đầu tư, đường truyền, thiết bị và tài khoản công nghệ còn khác biệt giữa các trường, các địa bàn. Khi cơ hội tiếp cận không ngang nhau, AI có thể cá nhân hóa việc học cho một số học sinh nhưng đồng thời làm rộng thêm khoảng cách số với những em còn thiếu thiết bị và sự hướng dẫn.
"Mặt bằng giáo viên chưa đồng đều; có giáo viên lớn tuổi, có giáo viên trẻ nên trình độ, năng lực số hoàn toàn khác nhau. Một khó khăn nữa là bài toán ngân sách phục vụ chuyển đổi số và AI chưa được như mong muốn. Chúng tôi cũng mong muốn Bộ Giáo dục có một giáo trình chuẩn, cụ thể, đầy đủ về AI để các nhà trường triển khai." - Cô Trần Thị Mai Hương kiến nghị.
Riêng tại Sơn Đồng, hạ tầng mạng ở 19 trường học về cơ bản đã đáp ứng yêu cầu, nhưng toàn địa bàn vẫn còn những vùng lõm. Chính quyền địa phương xác định cần tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp lắp đặt thêm trạm BTS, đồng thời đầu tư máy móc và thiết bị để các trường có thể tổ chức dạy học hiệu quả hơn.
AI đã bước vào trường học nhanh hơn nhiều quy trình quản lý và chương trình đào tạo có thể theo kịp. Cấm đoán hoàn toàn không giúp học sinh đứng ngoài công nghệ; chạy theo công nghệ cũng không tự động tạo nên một giờ học tốt. Câu hỏi của giáo dục hôm nay không còn là có nên để AI vào lớp học hay không, mà là đưa AI vào bằng cách nào để công nghệ mở rộng năng lực, không làm thay tư duy con người.
Trong hành trình ấy, người thầy vẫn là người lựa chọn phương pháp, định hướng giá trị và giữ lại phần không một thuật toán nào có thể thay thế: sự thấu hiểu, trách nhiệm và mối liên hệ giữa con người với con người./.
