Xây dựng chuẩn chương trình đào tạo đường sắt
Trước yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực cho nhiều dự án đường sắt quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, đường sắt đô thị tại các thành phố lớn, nâng cấp và hiện đại hóa mạng lưới đường sắt quốc gia..., Bộ GD-ĐT đã chỉ đạo Vụ Giáo dục đại học phối hợp với các trường đại học, đặc biệt là Trường Đại học Giao thông Vận tải, thành lập Hội đồng tư vấn xây dựng chuẩn chương trình đào tạo.
Ông Đặng Văn Huấn – Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học cho biết chuẩn chương trình đào tạo ngành đường sắt sẽ tạo ra khung nền tảng tối thiểu nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo, đồng thời là căn cứ để các cơ sở đào tạo rà soát, kiểm định chương trình.
Theo ông Huấn, việc đào tạo nhân lực cho lĩnh vực đường sắt sẽ hướng tới hai nhóm đối tượng chính. Nhóm thứ nhất là đào tạo theo đặt hàng của doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp chi trả kinh phí và các trường đại học tổ chức đào tạo theo chuẩn chương trình.
Nhóm thứ hai là các sinh viên tài năng, học sinh giỏi, xuất sắc theo học các chương trình cốt lõi. Những sinh viên này có thể nhận học bổng của Chính phủ và được đào tạo trong các chương trình tài năng của các trường đại học. Đây được kỳ vọng là lực lượng không chỉ đáp ứng nhu cầu nhân lực trước mắt mà còn có thể trở thành những người làm chủ công nghệ trong tương lai, tiếp tục học lên trình độ thạc sĩ, tiến sĩ và tham gia vào quá trình chuyển giao công nghệ.
PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông Vận tải, cho rằng hệ thống chính sách của Đảng và Nhà nước đã tạo ra khung pháp lý và định hướng rõ ràng cho việc đào tạo nguồn nhân lực đường sắt trong giai đoạn tới.
Bộ GD-ĐT đã giao Trường Đại học Giao thông Vận tải chủ trì xây dựng chuẩn chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học trong lĩnh vực đường sắt. Hội đồng tư vấn xây dựng chuẩn chương trình đào tạo được thành lập với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo liên quan.
Ngay sau khi được giao nhiệm vụ, nhà trường đã thành lập các tiểu ban chuyên môn để nghiên cứu, xây dựng dự thảo chuẩn chương trình đào tạo cho khối ngành đường sắt. Quá trình xây dựng được triển khai theo hướng khoa học, tham khảo kinh nghiệm đào tạo kỹ sư đường sắt của nhiều quốc gia có hệ thống đường sắt phát triển, đồng thời kế thừa hơn 60 năm kinh nghiệm đào tạo các ngành liên quan đến đường sắt của nhà trường.
Chương trình cần thiết kế theo hướng thu hút người học
Tại tọa đàm góp ý dự thảo chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học về đường sắt mới đây, nhiều chuyên gia cho rằng cần xác định rõ phạm vi và định hướng của chương trình đào tạo.
GS.TS Trần Thanh Hải – Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất – cho rằng cần làm rõ tên gọi chương trình đào tạo là công nghiệp đường sắt, lĩnh vực đường sắt hay chỉ đơn thuần là đường sắt.
Theo ông Hải, nếu xác định là lĩnh vực đường sắt thì phạm vi đào tạo có thể thiên về nghiên cứu. Nhưng nếu là công nghiệp đường sắt, chuỗi giá trị sẽ rõ ràng hơn, bao gồm các khâu từ thiết kế, chế tạo đến vận hành và bảo trì.
“Khi xác định được điều đó, chúng ta mới biết nội dung đào tạo cần tập trung vào đâu”, ông Hải nói.
Ông cũng cho rằng một trường đại học khó có thể đào tạo đầy đủ tất cả các lĩnh vực của ngành đường sắt. Vì vậy cần có cơ chế liên kết giữa các trường, tận dụng thế mạnh của từng đơn vị, đặc biệt là về phòng thí nghiệm và cơ sở nghiên cứu.
GS.TS Lê Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy Đại học Bách khoa Hà Nội, nhận định hiện nay Việt Nam đã đào tạo một số ngành liên quan đến lĩnh vực đường sắt, tuy nhiên đào tạo chuyên sâu cho đường sắt tốc độ cao vẫn chưa có.
Theo ông Tuấn, khi xây dựng khung chương trình đào tạo hoặc chuẩn đầu ra nên tham khảo trực tiếp các chương trình đào tạo của những trường đại học có thế mạnh về công nghệ đường sắt tốc độ cao như Trường Đại học Giao thông Bắc Kinh, Đại học Giao thông Tây Nam và Đại học Đồng Tế (Thượng Hải). Việc này giúp chương trình đào tạo có thể triển khai nhanh và hiệu quả hơn nhờ tận dụng kinh nghiệm của các đối tác đi trước.
Ngoài ra, chương trình đào tạo nên được thiết kế theo mô hình kết hợp giữa đào tạo trực tuyến và trực tiếp, qua đó tận dụng linh hoạt nguồn lực của các trường đại học trong nước cũng như các đối tác quốc tế.
Một vấn đề khác được các chuyên gia nhấn mạnh là cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo.
Đối với chương trình đào tạo kỹ sư đường sắt tốc độ cao, ông Tuấn cho rằng cần thiết kế theo hướng chuyên sâu, với tổng số tín chỉ khoảng 160–180 tín chỉ. Nếu thời lượng học chủ yếu vẫn tập trung trên giảng đường thì sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể chưa đáp ứng ngay yêu cầu công việc.
“Chỉ khi có thời gian thực hành đủ dài thì sinh viên ra trường mới có thể làm việc ngay trong thực tế”, ông Tuấn nói.
Trong khi đó, PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho rằng chương trình đào tạo cần được thiết kế theo hướng thu hút người học. “Nếu chương trình được thiết kế quá cứng hoặc thiếu sức hấp dẫn thì mục tiêu tuyển sinh có thể rất khó đạt được”, ông Doanh nói.
Theo ông Doanh, chương trình cần hướng tới tính hiện đại, mở và có tính quốc tế, đồng thời bố trí nhiều học bổng để tạo động lực cho sinh viên lựa chọn theo học.
Chuẩn đầu ra phải thực tế và khả thi
Theo GS.TS Lê Anh Tuấn, các chuẩn đầu ra hiện nay thường được xây dựng khá học thuật, phù hợp với các cơ sở đào tạo nhưng lại khó tiếp cận đối với doanh nghiệp. Vì vậy cần có cách diễn đạt đơn giản hơn, mô tả rõ những kỹ năng và năng lực mà sinh viên cần đạt được, từ đó giúp doanh nghiệp dễ tham gia đóng góp ý kiến.
TS Khuất Việt Hùng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Hanoi Metro cũng cho rằng chuẩn đầu ra cần được xây dựng trên tinh thần thực tế và khả thi, phục vụ trực tiếp cho công nghiệp đường sắt.
Theo ông Hùng, chương trình đào tạo nên tập trung vào ba lĩnh vực chính gồm xây dựng hạ tầng, phát triển phương tiện và quản lý – vận hành.
Từ thực tiễn công tác, ông cho rằng nếu yêu cầu công việc ở mức 10 mà ứng viên có thể đáp ứng được khoảng 5 đã là rất tốt; phần còn lại doanh nghiệp sẽ tiếp tục đào tạo và bồi dưỡng trong quá trình làm việc.
"Không có trường đại học nào trên thế giới có thể đào tạo sinh viên vừa ra trường đã ngay lập tức đảm nhiệm các vị trí đòi hỏi năng lực cao như chủ trì quản lý kỹ thuật dự án hay lập kế hoạch bảo trì quy mô lớn", ông Hùng nói.
Bên cạnh đó, chuẩn đầu ra cần được xây dựng theo định hướng khung chung để nhiều trường đại học có thể cùng tham gia đào tạo nguồn nhân lực cho ngành đường sắt.
Ông cũng đề xuất tăng tính linh hoạt cho các trường đại học, giảm tính hàn lâm và tăng thời lượng thực tập. Trong bối cảnh thời gian gấp rút, cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế, mời chuyên gia và các trường có kinh nghiệm đào tạo đường sắt tham gia giảng dạy.
Dù chương trình có thể chưa hoàn thiện ngay từ đầu, ông Hùng cho rằng cần sớm ban hành khung đào tạo và triển khai theo tinh thần “vừa làm vừa hoàn thiện”./.
