Ở Trường PTDTBT Tiểu học Tả Lèng (Lai Châu), cô Vũ Thị Suất, Hiệu trưởng nhà trường, vẫn nhớ hình ảnh một học sinh nhỏ tuổi từng rụt rè, không dám chạm vào chuột máy tính. Sau khi được giáo viên và bạn bè kiên nhẫn hướng dẫn, chỉ khoảng 10-15 phút, em đã có thể tự rê chuột, lựa chọn đáp án và thực hiện phép tính trên màn hình. Khi được hỏi có thích học Toán trên máy tính không, em vui vẻ trả lời rằng mình rất thích.

Với cô Suất, đó là một niềm vui đặc biệt. Bởi ở một ngôi trường có hơn 1.300 học sinh, phần lớn là học sinh dân tộc thiểu số, việc tiếp cận máy tính và các nền tảng học tập trực tuyến vẫn còn là điều mới mẻ với nhiều em. Nhà trường có 54 lớp tại 9 điểm trường, nhưng hiện chỉ có 15 máy tính để tổ chức cho học sinh thực hành. Vì vậy, mỗi giờ học, mỗi lượt được tiếp xúc với thiết bị đều cần được tính toán và tổ chức phù hợp.

Nhà trường chia ca học vào giờ ra chơi, sau giờ học chính khóa và những khoảng thời gian có thể tận dụng. Những học sinh đã biết sử dụng máy tính được hướng dẫn trước, sau đó tiếp tục hỗ trợ các bạn còn bỡ ngỡ. Trong các tiết Tin học, giáo viên dành thêm thời gian hướng dẫn từng thao tác cơ bản. Có lớp còn tổ chức cho hai học sinh cùng thực hành trên một thiết bị.

“Trên môi các em chỉ nở một nụ cười rất tươi thôi”, cô Suất nhớ lại.

Một nụ cười có thể là điều bình thường trong lớp học, nhưng ở Tả Lèng, đó là dấu hiệu của một bước tiến đáng kể. Em Gia A Tùng, học sinh lớp 3A1, chia sẻ rằng em rất thích lên phòng Tin học vì ở nhà không có máy tính. Với em, những bài Toán trên nền tảng Khan Academy giống như một trò chơi, khiến việc học trở nên thú vị hơn.

Từ câu chuyện ở Tả Lèng đến Trường TH&THCS Mường So, cũng tại Lai Châu, có thể thấy hành trình đổi mới không chỉ bắt đầu từ học sinh. Để đưa công nghệ vào lớp học, chính giáo viên cũng phải bước qua những bỡ ngỡ ban đầu.

Cô Vũ Thị Lan, giáo viên Toán Trường Mường So, kể rằng thời gian đầu sử dụng nền tảng học tập số, cô phải làm quen với nhiều thao tác mới: tạo tài khoản, cấp mật khẩu, giao bài tập, kiểm tra tiến độ và theo dõi kết quả học tập của học sinh. Có những việc chưa thành thạo, cô chủ động nhờ đồng nghiệp phụ trách công nghệ thông tin hướng dẫn; những nội dung còn vướng mắc được đưa ra trao đổi trong các buổi sinh hoạt chuyên môn.

Qua từng lần thực hành, cô dần sử dụng thành thạo hơn, đồng thời biết cách khai thác dữ liệu học tập để nhận ra học sinh nào chưa tham gia, em nào còn gặp khó khăn ở một nội dung kiến thức nhất định. Cô cũng tìm thấy thêm những cách tiếp cận và dạng bài tập mới để tham khảo, chọn lọc và vận dụng vào bài giảng.

“Có những phần mình chưa nghĩ ra được nhiều như vậy, nhưng khi tham khảo trên nền tảng, mình thấy có thêm nhiều phương pháp tiếp cận và hướng đi hay để học hỏi”, cô Lan chia sẻ.

Sự thay đổi ấy không chỉ nằm ở việc sử dụng thành thạo một công cụ. Với cô Lan, đó còn là quá trình mở rộng cách nhìn về việc dạy học: biết quan sát quá trình học tập của từng em, nhận diện những phần kiến thức còn thiếu và tìm cách hỗ trợ phù hợp hơn.

Hiểu học trò từ quá trình học tập

Ở Trường Tiểu học Phù Yên (Sơn La), việc ứng dụng công nghệ cũng giúp giáo viên nhìn thấy những khía cạnh khác trong hành trình học tập của học sinh.

Cô Nguyễn Thị Vũ Hương, Tổ trưởng chuyên môn nhà trường, từng bất ngờ khi nhận ra một học sinh vốn chưa thực sự tập trung trong giờ học trên lớp lại rất chăm chỉ tự học ở nhà. Qua báo cáo học tập hằng tuần, cô thấy em kiên trì làm bài và từng bước cải thiện kết quả. Khi được hỏi, em hồn nhiên trả lời: “Vâng, con thích học lắm!”.

Câu trả lời ấy khiến cô Hương nhận ra rằng đôi khi, nếu chỉ quan sát học sinh trong một tiết học, giáo viên có thể chưa nhìn thấy hết khả năng và nỗ lực của các em.

Cô Trần Thị Mai Chi, giáo viên chủ nhiệm lớp 4A1, cũng chia sẻ về sự thay đổi trong cách nhìn nhận học sinh: “Điều thay đổi rõ nhất là tôi không chỉ chú ý đến kết quả đúng hay sai mà quan tâm nhiều hơn đến quá trình học của từng em”.

Từ những dữ liệu và kết quả luyện tập, giáo viên có thêm căn cứ để nhận biết học sinh đã nắm vững nội dung nào, còn hạn chế ở đâu. Những em đã thành thạo có thể được giao bài tập nâng cao, trong khi các em cần củng cố được hỗ trợ thêm. Với học sinh tiểu học, những video ngắn, hình ảnh trực quan và bài tập tương tác cũng giúp các em tiếp cận kiến thức nhẹ nhàng hơn, có thể xem lại bài và luyện tập theo tốc độ riêng.

Cách tiếp cận này cũng được các thầy cô tại Trường THCS và THPT Ba Hòn (An Giang) chú trọng. Với hơn 1.600 học sinh, thầy Huỳnh Thanh Hoàng, đại diện Ban Giám hiệu nhà trường, chủ động tổ chức thống kê tiến độ học tập hai lần mỗi tuần để kịp thời nắm bắt những trường hợp chưa hoàn thành bài học. Danh sách được gửi đến giáo viên chủ nhiệm và giáo viên Toán để phối hợp nhắc nhở, hỗ trợ.

Điều khiến thầy Hoàng chú ý không chỉ là số lượng bài tập được hoàn thành, mà còn là sự thay đổi trong thái độ của học sinh. Có em chưa thấy giáo viên giao bài đã chủ động hỏi: “Cô đã giao bài tập trên Khan Academy chưa để con làm?”. Việc học dần trở thành một thói quen tự giác thay vì chỉ chờ thầy cô nhắc nhở.

Tại lớp học của cô Phạm Thị Bình, giáo viên Toán Trường Ba Hòn, sự khích lệ đôi khi bắt đầu từ những việc rất giản dị. Khi khoảng 10 học sinh nhận được giấy khen vì hoàn thành các bài học ở mức độ tinh thông, cô không chỉ trao giấy khen mà còn thiết kế slide tuyên dương, dành một góc trong lớp để trưng bày thành tích của các em. Cô nhớ lại, khi nhìn thấy giấy khen, có học sinh vui mừng reo lên: “Có em kìa!”.

Những cách làm khác nhau, từ theo dõi tiến độ, giao bài phù hợp đến ghi nhận từng nỗ lực nhỏ, đều hướng đến một điểm chung: giúp giáo viên hiểu học sinh hơn và giúp mỗi em có thêm động lực để tiếp tục học tập.

Đổi mới bắt đầu từ chính người thầy

Để học sinh làm quen với phương thức học tập mới, giáo viên cũng phải tự mình trải nghiệm và thay đổi. Tại các trường, hành trình ấy không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có thầy cô chưa tự tin với công nghệ, có trường còn thiếu thiết bị, có giáo viên phải dành thêm thời gian ngoài giờ để hướng dẫn học sinh và phụ huynh.

Nhưng thay vì chờ đến khi mọi điều kiện đầy đủ, nhiều thầy cô đã chọn cách bắt đầu từ những việc có thể làm ngay: hỏi đồng nghiệp, tham gia tập huấn, thử nghiệm công cụ mới, chia sẻ kinh nghiệm trong tổ chuyên môn và điều chỉnh cách tổ chức dạy học qua từng lần thực hiện.

Ở Trường Tiểu học Phù Yên, các thầy cô hỗ trợ lẫn nhau trong những buổi sinh hoạt chuyên môn, giao ban; người thành thạo hướng dẫn người còn bỡ ngỡ. Tại Trường Ba Hòn, câu lạc bộ chuyển đổi số dành cho giáo viên được thành lập, tạo không gian để những người yêu thích công nghệ chia sẻ kinh nghiệm thiết kế video, infographic và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong bài giảng.

Với thầy Hoàng, việc giáo viên chủ động tìm hiểu AI là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là biết sử dụng công nghệ đúng mục đích và hướng dẫn học sinh khai thác có trách nhiệm. Thầy cho rằng giáo viên cần mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn, bởi nhiều công cụ chỉ thực sự hữu ích khi người dùng bắt tay vào thử nghiệm và tìm cách vận dụng phù hợp.

Từ góc nhìn của một người quản lý nhà trường, cô Vũ Thị Suất cũng ghi nhận sự chuyển biến trong đội ngũ giáo viên Tả Lèng. Ban đầu, không ít thầy cô lo lắng về khả năng sử dụng máy tính của học sinh cũng như điều kiện thiết bị còn hạn chế. Nhưng khi bắt đầu triển khai, giáo viên dần tìm ra cách tổ chức phù hợp với từng lớp, từng nhóm học sinh. Thay vì làm thay hoặc đưa sẵn câu trả lời, thầy cô kiên nhẫn hướng dẫn để các em tự thực hiện và khám phá.

Công nghệ không tự tạo nên sự đổi mới trong giáo dục. Đằng sau mỗi nền tảng, mỗi công cụ hay dữ liệu học tập vẫn là người thầy với khả năng lựa chọn, định hướng và đồng hành. Khi học sinh có thêm nhiều cách tiếp cận tri thức, vai trò của giáo viên không mất đi, mà càng đòi hỏi sự thấu hiểu, trách nhiệm và tinh thần học hỏi.

Thầy Huỳnh Thanh Hoàng gửi tới đồng nghiệp lời nhắn: “Mong rằng các thầy cô sẽ luôn giữ vững ngọn lửa đam mê, hãy dũng cảm bước qua vùng an toàn”. Còn với cô Vũ Thị Lan, niềm vui lớn nhất vẫn là được nhìn thấy học trò trưởng thành từng ngày: “Niềm vui lớn nhất trong cuộc đời giáo viên chính là gieo mầm tri thức. Đó cũng là công việc và sứ mệnh của người giáo viên”.

Mỗi thay đổi của học trò đều có dấu ấn của những người thầy, người cô kiên trì phía sau. Họ không chỉ trao truyền kiến thức, mà còn học cách lắng nghe, quan sát, thích ứng và tìm kiếm những phương pháp tốt hơn cho các em.

Có lẽ, ý nghĩa sâu xa của nghề dạy học cũng nằm trong hành trình ấy: người thầy không ngừng học hỏi để mỗi học sinh có cơ hội khám phá khả năng của mình, tiến bộ theo cách riêng và tự tin bước tiếp trên con đường học tập./.