Radio
Podcast
Multimedia
Tại Hội thảo tổng kết Chương trình phát triển khoa học cơ bản trong các lĩnh vực Hóa học, Khoa học sự sống, Khoa học Trái đất và Khoa học biển giai đoạn 2017-2025 (Chương trình 562) do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQGHN) đã khẳng định năng lực nghiên cứu hàng đầu thông qua 12 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia. Các dự án này không chỉ đem lại nhiều sản phẩm khoa học ứng dụng mà còn xuất sắc vượt chỉ tiêu về công bố quốc tế và đào tạo sau đại học.
Những dấu ấn nổi bật từ Chương trình cấp quốc gia 562.
Hội thảo tổng kết Chương trình 562 do Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính chủ trì. Sau báo cáo tổng kết của Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên Bộ KHCN, đại diện các bộ, ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các cơ sở nghiên cứu và đào tạo đã trình bày tham luận, thẳng thắn trao đổi về kết quả đạt được, những khó khăn thực tế và định hướng phát triển nghiên cứu cơ bản trong giai đoạn tiếp theo.
Được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 562/QĐ-TTg ngày 25/4/2017, Chương trình 562 hướng tới mục tiêu phát triển mạnh mẽ khoa học cơ bản trong bốn lĩnh vực cốt lõi bao gồm Hóa học, Khoa học sự sống, Khoa học Trái đất và Khoa học biển. Trọng tâm của chương trình là tập trung xây dựng đội ngũ nguồn nhân lực khoa học trình độ cao, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, nâng cao chất lượng công bố quốc tế, đồng thời thúc đẩy các hướng nghiên cứu cơ bản có định hướng ứng dụng thiết thực nhằm phục vụ sản xuất, đời sống và phát triển bền vững.
Theo báo cáo tổng kết, tổng cộng có 96 nhiệm vụ cấp quốc gia được triển khai đồng bộ trong khuôn khổ Chương trình, trong đó 31 nhiệm vụ thuộc lĩnh vực Hóa học, 29 nhiệm vụ Khoa học sự sống, 22 nhiệm vụ Khoa học Trái đất và 14 nhiệm vụ Khoa học biển. Kết quả thực hiện thực tế đã đóng góp to lớn vào việc phát triển nguồn nhân lực sau đại học, hình thành các mạng lưới nghiên cứu vững chắc, nâng cao năng lực công bố khoa học quốc gia và tạo ra nhiều sản phẩm có tiềm năng ứng dụng cao trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, dự báo thiên tai, y dược, nông nghiệp cùng công nghệ biển.
Trường ĐHKHTN giải quyết các bài toán lớn của Việt Nam với 12 Đề tài khoa học
Trong Chương trình 562, Trường ĐHKHTN chủ trì 12 đề tài cấp quốc gia thuộc các hướng nghiên cứu về Công nghệ Vật liệu tiên tiến; Khoa học Sự sống và Y - Sinh; Địa chất cấu tạo, Kiến tạo sâu và Khoáng sản; Địa chất động lực công trình và Tai biến trượt đất; Khí hậu, Thủy văn và Trầm tích lịch sử; Sinh thái cảnh quan, Động thái Carbon và Sinh kế; Quy hoạch lãnh thổ và Phát triển bền vững,
12 Đề tài khoa học trường ĐH Khoa học Tự nhiên thực hiện
1. Nghiên cứu xử lý một số hợp chất hữu cơ độc hại khó phân huỷ (POPs) trên cơ sở sử dụng xúc tác dị thể dạng màng
2. Nghiên cứu phát triển cảm biến trên đế dẻo và thiết bị đo đi kèm xác định các chỉ dấu sinh học (biomarker) để đánh giá mức độ trầm cảm của con người
3. Nghiên cứu đa hình gen kháng nguyên bạch cầu HLA ở người Việt Nam và tạo kit xác định nguy cơ dị ứng thuốc Carbamazepine, Allopurinol
4. Xây dựng cơ sở dữ liệu về phân loại học, phân bố của một số loài côn trùng đặc hữu ở Việt Nam phục vụ bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững
5. Nghiên cứu kiến tạo địa động lực quá trình tiến hoá đới cấu trúc Ngọc Linh - Khâm Đức phục vụ định hướng tìm kiếm khoáng sản kim loại vàng, đồng khu vực Trung Trung Bộ
6. Nghiên cứu các đặc trưng địa mạo - kiến tạo Pliocen - hiện đại dọc đới đứt gãy Sông Hồng - Sông Chảy phục vụ đánh giá một số dạng tai biến địa chất liên quan
7. Nghiên cứu xác định cơ chế hình thành, quy luật phân bố và cảnh báo sớm tai biến trượt đất quy mô lớn ở Việt Nam bằng tích hợp công nghệ viễn thám, trí tuệ nhân tạo và lý thuyết cơ học đất không bão hòa
8. Nghiên cứu xây dựng phương pháp, công nghệ dự báo dòng chảy mùa cạn, thời hạn 10 ngày, tháng, mùa đến biên giới Việt - Trung
9. Nghiên cứu tái lập tai biến bão, lũ trong trầm tích đầm phá tuổi Holocen vùng bờ biển miền Trung và đề xuất giải pháp ứng phó
10. Nghiên cứu cảnh quan biển, đảo nhiệt đới ẩm, gió mùa ở Việt Nam phục vụ phát triển kinh tế biển xanh bền vững
11. Nghiên cứu động thái carbon do thay đổi sử dụng đất giữa các hệ sinh thái và sinh kế người dân tại vùng Đông Bắc Bộ
12. Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí và chỉ tiêu lồng ghép yếu tố sinh thái cảnh quan, liên kết vùng và biến đổi khí hậu trong quy hoạch sử dụng đất đảm bảo phát triển bền vững ở Việt Nam
Các đề tài đã được tích cực triển khai và đã được nghiệm thu cấp Nhà nước. Kết quả cho thấy các đề tài đã hoàn thành đầy đủ sản phẩm chuyên môn theo đề cương, đồng thời đạt hoặc vượt các chỉ tiêu định lượng về sản phẩm nghiên cứu, công bố khoa học, sở hữu trí tuệ và đào tạo sau đại học. Cụ thể, từ 12 đề tài đã có 24 bài báo quốc tế (WoS/ISI/Scopus) và 29 bài báo trong nước, hỗ trợ đào tạo 23 Thạc sĩ và 15 Tiến sĩ; trong đó đề tài về kit chẩn đoán dị ứng thuốc đã có 01 đăng ký sáng chế được chấp nhận đơn hợp lệ. Một số sản phẩm tiêu biểu: bộ kit real-time PCR xác định allele HLA liên quan nguy cơ dị ứng thuốc Carbamazepine, Allopurinol; hệ thiết bị pilot và vật liệu màng xúc tác xử lý hợp chất hữu cơ khó phân hủy (POPs) trong nước; hệ thống dự báo mùa hạn hán cho Việt Nam; bộ công cụ cảnh báo sớm (trước 48 giờ) tai biến trượt đất quy mô lớn; CSDL mã vạch ADN của 200 loài côn trùng đặc hữu phục vụ bảo tồn đa dạng sinh học.
Những con số này phản ánh hiệu quả kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, phát triển sản phẩm chuyên môn và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là nền tảng để các nhóm nghiên cứu của Trường tiếp tục mở rộng hợp tác, phát triển các hướng nghiên cứu liên ngành và đưa kết quả nghiên cứu vào giải quyết những bài toán thực tiễn về Công nghệ Vật liệu tiên tiến; Khoa học Sự sống và Y - Sinh; Địa chất cấu tạo, Kiến tạo sâu và Khoáng sản; Địa chất động lực công trình và Tai biến trượt đất; Khí hậu, Thủy văn và Trầm tích lịch sử; Sinh thái cảnh quan, Động thái Carbon và Sinh kế; Quy hoạch lãnh thổ và Phát triển bền vững.
Đổi mới trong cách lựa chọn vấn đề nghiên cứu và cách đưa kết quả nghiên cứu đi xa hơn.
PGSTS Trần Quốc Bình, Phó hiệu trường Trường ĐH Khoa học Tự nhiên ( ĐHQG Hà Nội ) cho biết định hướng phát triển của trường trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học: Đối với Trường ĐHKHTN, nghiên cứu cơ bản luôn luôn là nền tảng và là sứ mệnh cốt lõi. Trong bối cảnh mới, Nhà trường vẫn kiên định với sứ mệnh này, nhưng chúng tôi đã đổi mới trong cách lựa chọn vấn đề nghiên cứu và cách đưa kết quả nghiên cứu đi xa hơn.
Trong quá trình thực hiện Chương trình 562 về phát triển khoa học cơ bản trong lĩnh vực hóa học, khoa học sự sống, khoa học trái đất và khoa học biển, nhiều nhà khoa học và nhóm nghiên cứu của Trường ĐHKHTN đã chuyển mạnh theo hướng nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng, nghiên cứu liên ngành và gắn nghiên cứu với những bài toán thực tiễn của đất nước. Chẳng hạn, từ những nghiên cứu về gen và sinh học phân tử đã phát triển thành bộ kit real-time PCR xác định nguy cơ dị ứng thuốc; từ nghiên cứu cơ bản về hóa học và khoa học vật liệu đã phát triển vật liệu màng xúc tác và hệ thiết bị pilot xử lý chất ô nhiễm; từ nghiên cứu địa chất, khí hậu, viễn thám và AI phát triển các công cụ cảnh báo trượt đất, dự báo dòng chảy mùa cạn...
Điểm thay đổi quan trọng nữa của Nhà trường là không coi đề tài là một sản phẩm đơn lẻ, độc lập. Chúng tôi cố gắng hình thành chuỗi: nghiên cứu cơ bản → dữ liệu và phương pháp → mô hình/công nghệ → sản phẩm thử nghiệm, và sau đó là chuyển giao, ứng dụng.
Bên cạnh việc nhìn lại các thành tựu lớn, hội thảo cũng là diễn đàn thẳng thắn thảo luận về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực tế. Từ đó, đại diện các cơ sở đào tạo, bộ ngành và Bộ Khoa học và Công nghệ đã cùng trao đổi, thống nhất các phương án nhằm hoàn thiện cơ chế chính sách, đề xuất định hướng phát triển mới cho nghiên cứu cơ bản trong giai đoạn tiếp theo, hứa hẹn tiếp tục tạo đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh khoa học quốc gia trên trường quốc tế.
