Radio
Podcast
Multimedia
Nếu trước đây, việc mua bán ma túy thường diễn ra tại những địa điểm, đường dây và mối quan hệ tương đối dễ nhận diện, thì cùng với sự phát triển của công nghệ, hoạt động này đang có xu hướng dịch chuyển lên không gian mạng. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh và một tài khoản mạng xã hội, những giao dịch bất hợp pháp có thể được thiết lập nhanh chóng, kín đáo, thậm chí ẩn dưới vỏ bọc của những sản phẩm tưởng như vô hại. Đáng lo ngại, thanh thiếu niên đang trở thành nhóm đối tượng dễ bị tiếp cận.
Thực tế tại Quảng Ninh cho thấy mức độ phức tạp của loại tội phạm này. Trong 6 tháng đầu năm, địa phương phát hiện, xử lý hơn 540 vụ với gần 1.340 đối tượng, tăng 44,5% số vụ và hơn 48% số đối tượng so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, hơn 460 vụ với trên 1.000 đối tượng bị xử lý hình sự. Đáng chú ý, các đối tượng lợi dụng Telegram, Zalo, Facebook để lập các hội nhóm kín, sử dụng tài khoản ảo, sim rác nhằm quảng cáo, trao đổi và mua bán ma túy. Theo Chuyên gia tội phạm học, Đại tá, PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn, Phó Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội, sự phát triển mạnh của mạng xã hội đã tạo ra một môi trường mới để tội phạm ma túy tiếp cận người sử dụng.
“Không gian mạng có tốc độ lan truyền nhanh, phạm vi rộng và tác động trực tiếp đến nhận thức, hành vi của người dùng. Trong khi đó, giới trẻ thường có tâm lý tò mò, thích khám phá những điều mới lạ và đôi khi thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin. Đây chính là điểm yếu mà tội phạm ma túy khai thác” - PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn lưu ý.
Đáng chú ý, ma túy ngày nay không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới hình thức mà người sử dụng dễ nhận biết. Các đối tượng tìm cách biến tướng, ngụy trang dưới nhiều dạng khác nhau, đánh vào tâm lý thích trải nghiệm, thích khám phá của người trẻ. PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn cho rằng, các đối tượng luôn tìm cách che giấu tác hại thực sự của ma túy, đưa ra những hình thức hấp dẫn để tạo sự tò mò và lôi kéo người sử dụng. Chính không gian mạng càng giúp quá trình này diễn ra dễ dàng hơn.
“Thử một lần cho vui, thử cho biết, thử xem sao - đây là cái bẫy cực kỳ nguy hiểm mà giới trẻ phải hết sức cảnh giác”, PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn cảnh báo.
Một trong những điểm đáng lo ngại của tội phạm ma túy trên không gian mạng là người mua và người bán có thể không cần biết nhau, thậm chí không cần gặp mặt trực tiếp. Các giao dịch được thực hiện thông qua tài khoản ảo, nhóm kín và những ứng dụng nhắn tin. Điều này khiến việc xác định đối tượng, thu thập chứng cứ và truy vết hành vi phạm tội trở nên khó khăn hơn. Trước diễn biến phức tạp của tội phạm ma túy, Quảng Ninh xác định không chỉ tập trung đấu tranh, xử lý mà phải chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Một trong những cách làm đáng chú ý là đưa công tác tuyên truyền đến gần thanh thiếu niên, đồng thời tận dụng chính môi trường mà các em thường xuyên sử dụng. Tại phường Cao Xanh, Đoàn phường phối hợp với lực lượng chức năng tổ chức các hoạt động giao lưu, tuyên truyền cho đoàn viên, thanh niên, học sinh; giúp các em nhận biết phương thức, thủ đoạn của tội phạm và nâng cao kỹ năng phòng tránh.
Theo PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn, đây là hướng tiếp cận phù hợp bởi tuyên truyền phòng chống ma túy muốn hiệu quả phải đúng đối tượng, đúng tâm lý lứa tuổi và đủ sinh động để người trẻ có thể tiếp nhận.
Một điểm quan trọng trong phòng ngừa ma túy thời 4.0 là không chỉ nói với người trẻ về tác hại của ma túy, mà phải trang bị cho họ kỹ năng tự bảo vệ. Tại xã Quảng La, TP Quảng Ninh, sự phối hợp giữa công an, nhà trường và gia đình luôn được chú trọng để trang bị cho thanh thiếu niên những kỹ năng cần thiết để nhận diện và phòng tránh ma túy cho chính bản thân. Bởi vậy, “lá chắn” trước ma túy không chỉ nằm ở lực lượng chức năng mà phải được hình thành từ nhiều phía, trong đó gia đình là một trong những mắt xích quan trọng nhất.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn, cha mẹ không nên biến việc quản lý con thành kiểm soát cực đoan. Điều cần thiết là tạo không gian để con chia sẻ, đồng thời quan sát những thay đổi bất thường, biết con chơi với ai, có những mối quan hệ nào và phối hợp với nhà trường khi cần thiết.
Có thể nói, ma túy đã bước vào một không gian mới, vì vậy, cuộc chiến phòng, chống ma túy cũng cần những phương thức mới. Đặc biệt đối với giới trẻ PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn khuyến nghị, khi nhận được một lời mời gọi đáng ngờ, điều đầu tiên các em cần làm là “chậm lại”. Không vội làm theo, không thử những thứ mình chưa hiểu rõ; nếu nghi ngờ, hãy chia sẻ với cha mẹ, thầy cô hoặc những người có kinh nghiệm. Khi phát hiện dấu hiệu liên quan đến tội phạm, cần báo cho cơ quan chức năng.
Ở góc độ quản lý, cuộc chiến này cũng đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều chủ thể: lực lượng chức năng, nhà trường, gia đình và các nền tảng công nghệ. Theo chuyên gia, bên cạnh hoàn thiện pháp luật và tăng cường quản lý, các nền tảng công nghệ cần chủ động phát hiện, ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung quảng bá ma túy trái phép, hạn chế khả năng lan truyền của những nội dung độc hại.
Ma túy có thể thay đổi cách tiếp cận, thay đổi hình thức xuất hiện, thậm chí ẩn mình sau những tài khoản và nội dung tưởng như vô hại. Nhưng bản chất nguy hiểm của nó thì không thay đổi. Trong thời đại số, phòng, chống ma túy không chỉ là câu chuyện của lực lượng chức năng. Đó còn là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, các nền tảng công nghệ và mỗi người sử dụng mạng xã hội. Đừng để sự tò mò trở thành cánh cửa dẫn tới nguy hiểm. Đừng để một cú nhấp chuột thiếu cảnh giác trở thành điểm khởi đầu cho những hệ lụy lâu dài.
Nhận diện sớm – cảnh giác đúng – lên tiếng kịp thời, đó cũng là cách mỗi chúng ta góp phần làm cho không gian mạng an toàn hơn và cuộc sống không có ma túy.
