Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng văn phòng Luật sư Đồng đội tư vấn về trách nhiệm khi tài sản thuê bị hư hỏng:

Một thính giả giấu tên ở tỉnh Nghệ An nêu băn khoăn:

Tôi có thuê xe ô tô của người quen để chở hàng hóa trong thời hạn hai tháng. Suốt thời gian này, tôi có để xe ô tô trong nhà kho. Tuy nhiên không may, nhà kho của tôi bị chập điện làm cháy một phần hàng hóa và chiếc xe tôi thuê, lúc này hợp đồng thuê xe vẫn còn hiệu lực. Chủ cho thuê xe yêu cầu tôi phải chịu toàn bộ chi phí thiệt hại của chiếc xe. Xin hỏi như vậy có đúng không vì theo tôi được biết thiệt hại do lý do bất khả kháng thì tôi không phải chịu trách nhiệm. Tôi nên làm gì trong trường hợp này?

Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng văn phòng Luật sư Đồng đội cho biết, dưới góc độ pháp lý, vụ hỏa hoạn do chập điện tại nhà kho của thính giả thông thường không được mặc nhiên coi là sự kiện bất khả kháng.

Theo Khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015, một sự kiện chỉ được thừa nhận là bất khả kháng khi hội đủ 3 yếu tố: diễn ra khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Hệ thống điện bên trong nhà kho thuộc phạm vi quản lý, vận hành và sử dụng chủ quan của chủ nhà kho. Do đó, nếu sự cố phát sinh từ sự hao mòn tự nhiên hoặc thiếu kiểm tra định kỳ của con người thì không đáp ứng tiêu chí “khách quan” để được xem là sự kiện bất khả kháng.

Căn cứ quy định tại Khoản 1 Điều 479 Bộ luật Dân sự 2015, bên thuê có nghĩa vụ phải bảo quản tài sản thuê như tài sản của chính mình, phải bảo dưỡng và sửa chữa nhỏ. Việc không tuân thủ các quy định về an toàn, bảo trì hệ thống điện dẫn đến cháy kho và cháy xe được xác định là lỗi vô ý, vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ bảo quản.

Về mức bồi thường, căn cứ Khoản 2 Điều 479 và Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015 quy định phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế xảy ra cho chủ xe. Thiệt hại này bao gồm: Chi phí sửa chữa, phục hồi xe về tình trạng ban đầu; hoặc giá trị của chiếc xe tại thời điểm xảy ra vụ cháy nếu xe bị hư hỏng hoàn toàn không thể phục hồi. Tuy nhiên, nếu trong hợp đồng thuê xe hai bên có thỏa thuận khác về mức giới hạn trách nhiệm hoặc mức bồi thường định sẵn thì sẽ áp dụng theo thỏa thuận đó.

Tuy nhiên, nếu kết quả xác minh chứng minh vụ cháy hoàn toàn do nguyên nhân khách quan (ví dụ: sét đánh, sự cố lưới điện quốc gia truyền tải vào, hoặc cháy lan từ nhà bên cạnh) và đã áp dụng mọi biện pháp phòng cháy chữa cháy cần thiết nhưng vẫn không thể ngăn chặn, thì trường hợp này sẽ được coi là sự kiện bất khả kháng. Lúc này, không phải bồi thường cho chủ xe.

Khoản 2 Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.”

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong tình huống này, cần chờ kết luận từ cơ quan chức năng: Cần phối hợp chặt chẽ với Cơ quan Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ để có biên bản kết luận chính thức về nguyên nhân vụ cháy. Đây là tài liệu pháp lý quan trọng nhất quyết định có lỗi hay không.

Thứ hai, rà soát lại Hợp đồng thuê xe và Bảo hiểm: Kiểm tra kỹ các điều khoản về miễn trừ trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng, nghĩa vụ chịu rủi ro và đặc biệt là vấn đề bảo hiểm cháy nổ của xe (nếu có) để xem công ty bảo hiểm có trách nhiệm can thiệp hay không.

Thứ ba, thương lượng trên tinh thần thiện chí: Trước khi tính đến phương án tranh chấp tại Tòa án, hãy chủ động liên hệ với chủ xe, xuất trình các chứng cứ khách quan để thương lượng phương án chia sẻ rủi ro hoặc hỗ trợ khắc phục thiệt hại một cách hợp lý nhất cho cả hai bên.