Từ mục tiêu đến hoạt động cấp cứu hiện nay vẫn còn khoảng cách lớn

Theo thống kê của Cục Quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế, ước tính ở nước ta mỗi năm có khoảng hơn 20.000 trường hợp tử vong trên đường đến bệnh viện hoặc khi tới viện cũng đã ở trong tình trạng quá muộn, không thể áp dụng được các thành... thành công của các kỹ thuật cao trong hồi sức điều trị can thiệp.

Con số này phản ánh thực tế hệ thống cấp cứu ngoại viện vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy.

Trao đổi trong chương trình 30 phút cùng VOV2, GS.TS Nguyễn Gia Bình - Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, Trưởng bộ môn Y học cấp cứu ngoại viện, Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, vì cấp cứu ngoại viện chưa được coi là một bộ phận cấu thành của hệ thống y tế. Điều đó khiến nhiều người dân phải tự tìm cách đưa người bệnh đến bệnh viện mà không có sự hỗ trợ chuyên môn.

“Hiện khoảng 90% người bệnh vẫn tự di chuyển đến cơ sở y tế, trong khi chỉ khoảng 10% được vận chuyển bằng xe cấp cứu”. Đây là một tỷ lệ rất thấp,

BSCK2 Trần Anh Thắng - Phó Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TP Hà Nội cho biết, áp lực lớn nhất đối với mỗi ca cấp cứu hiện nay không hoàn toàn nằm ở chuyên môn mà là thời gian tiếp cận được người bệnh mới là điều quan trọng, nhất để đáp ứng được giờ vàng. Điều này phụ thuộc nhiều vào tình trạng giao thông, thời tiết và hiện trường xảy ra tai nạn.

Cũng theo BSCK2 Trần Anh Thắng, để đáp ứng nhu cầu của người dân, Hà Nội cần khoảng 110-125 xe cấp cứu hoạt động mỗi ngày. Trong khi đó, số xe hiện có chỉ dao động từ 65-70 xe.

Không chỉ thiếu phương tiện, việc tuyển dụng bác sĩ cấp cứu ngoại viện cũng gặp nhiều khó khăn do tính chất công việc áp lực, nguy hiểm trong khi chế độ đãi ngộ chưa tương xứng.

“Từ tháng 7 năm 2025 đến giờ ấy, với NQ 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, gần đây nhất là cái NQ 29 của HĐND thành phố Hà Nội quy định một số chính sách phát triển hệ thống y tế Hà Nội đã có những chính sách thu hút nhân tài và hỗ trợ nhân lực cho Trung tâm cấp cứu 115. Nhờ đó, từ đầu năm đến giờ, Trung tâm đã tuyển dụng được 56 bác sĩ bù đắp lại chỗ thiếu hụt kia để tăng số xe lượng xe cấp cứu lên.

Tuy nhiên, tiện tại mới tạm thời gọi là giải pháp tình thế. Để bù đắp đầy đủ theo mong muốn một cuộc gọi cấp cứu sẽ có một xe cấp cứu và một nhân viên hỗ trợ y tế tại nơi thì đề án này phải phát triển đến năm 2030 và dần dần hoàn thiện chứ hiện tại chưa đáp ứng được 100% nhu cầu thực tế của thành phố Hà Nội” - BSCK2 Trần Anh Thắng nói.

Làm sao để biến các mục tiêu thành năng lực thực tế?

Ngày 10/8/2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030 với nhiều mục tiêu cụ thể như: 100% địa phương triển khai mạng lưới cấp cứu ngoại viện; 100% cuộc gọi được tiếp nhận và điều phối phù hợp; 95% ca vận chuyển được kết nối trước với cơ sở điều trị; thời gian xuất phát của xe cứu thương không quá 5 phút đối với các trường hợp nguy kịch.

Theo GS.TS Nguyễn Gia Bình, việc Chính phủ ban hành một đề án riêng về phát triển cấp cứu ngoại viện mang ý nghĩa đặc biệt.

“Đây là một quyết định đột phá, là một cuộc cách mạng trong lĩnh vực y khoa Việt Nam. Thứ nhất luật khám chữa bệnh năm 2023 đã đưa cấp cứu ngoại viện vào là một thành phần của hệ thống y tế. Chính phủ đã đưa ra một cách quyết liệt, một cách đồng bộ không phải chỉ có y tế mà chúng ta sẽ có thêm hệ thống của lực lượng Công an, Quân đội và các hệ thống khác cùng tham gia vào để tạo ra hệ thống cấp cứu đồng bộ, hiện đại và hiệu quả”.

Tuy nhiên, để biến một cuộc cách mạng trên giấy thành sự thay đổi trong thực tế, theo GS.TS Nguyễn Gia Bình, muốn đạt được mục tiêu đến năm 2030, trước hết cần thay đôi quan điểm về vai trò của cấp cứu ngoại viện, coi đây là hoạt động phi lợi nhuận, ngoài ra cần đồng thời giải quyết 3 vấn đề cốt lõi: nhân lực, trang thiết bị và quy trình vận hành.

“Chúng ta phải có đủ nhân lực và trả lương cho cán bộ làm công tác cấp cứu phải đủ sống. Thứ hai về trang thiết bị. Trang thiết bị hiện nay chẳng hạn số xe cộ đã thiếu, số phương tiện trên cấp cứu trên xe lại càng thiếu hơn vì chúng ta cũng không có cơ chế tài chính nào để mà mua sắm bảo trì bảo dưỡng cũng như là vận hành các cái máy móc ấy cho nó hoạt động.
Giữa cấp cứu ngoại viện và các hệ thống điều phối trong bệnh viện. Ví dụ hiện nay Trung tâm cấp cứu 115 Hà Nội chỉ biết chuyển bệnh nhân đến bệnh viện nào gần nhất thôi chứ cũng không biết bệnh viện đấy có làm được hay không hoặc là bệnh viện đó có bị quá tải bệnh nhân hay không. Vì vậy, chúng ta sẽ phải làm đồng bộ mà chúng tôi hy vọng lần này với sự lãnh đạo quyết liệt của Chính phủ, sự phối hợp của các ban ngành, những vấn đề này sẽ được cải thiện. Cùng với sự hưởng ứng của toàn xã hội, hệ thống cấp cứu ngoại viện sẽ phát triển một cách bền vững hơn” - GS.TS Nguyễn Gia Bình khẳng định.

Một điểm mới của đề án là ứng dụng công nghệ số trong điều phối cấp cứu. Theo định hướng, dữ liệu của ngành y tế sẽ được kết nối với hệ thống của công an, quân đội, phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Các cuộc gọi khẩn cấp sẽ được tiếp nhận trên một nền tảng thống nhất, giúp huy động lực lượng phù hợp trong thời gian ngắn nhất.

Trong tương lai, trí tuệ nhân tạo, hệ thống dữ liệu số và hạ tầng viễn thông 5G-6G có thể giúp nhân viên y tế theo dõi hiện trường theo thời gian thực, kết nối trực tiếp với bệnh viện và xác định cơ sở điều trị phù hợp nhất cho từng người bệnh.

Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Gia Bình cho rằng, dù hệ thống cấp cứu có hiện đại đến đâu thì cũng không thể có mặt ở mọi nơi trong vài phút đầu tiên. Trong nhiều tình huống khẩn cấp, người có thể cứu sống nạn nhân lại chính là người đứng gần nhất.

Đó cũng là lý do Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện đặt mục tiêu phổ cập kiến thức và kỹ năng sơ cứu trong cộng đồng.

“Người dân Việt Nam không thiếu lòng tốt nhưng lại thiếu kỹ năng và thiếu sự tự tin để can thiệp khi chứng kiến một tai nạn xảy ra. Nhưng nếu mỗi người dân được trang bị kiến thức sơ cứu cơ bản thì sẽ có kỹ năng sống để tự trang bị cho mình và người bệnh có cơ hội được ứng cứu đầu tiên”.

Từ nay đến năm 2030, vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030” vừa được Thủ tướng phê duyệt có thể là bước khởi đầu cho một sự thay đổi mang tính hệ thống đối với lĩnh vực cấp cứu ngoại viện tại Việt Nam.