Không phải cứ có phụ gia là thực phẩm kém an toàn
Chỉ cần gõ cụm từ “phụ gia thực phẩm” trên các công cụ tìm kiếm, người tiêu dùng có thể bắt gặp hàng loạt thông tin cảnh báo về nguy cơ của chất bảo quản, chất tạo màu, chất điều vị đối với sức khỏe. Những thông tin này vô hình chung gây tâm lý e ngại của người tiêu dùng với các loại thực phẩm có chứa chất phụ gia.
Chị Trần Thu Hường ở Cầu Giấy, Hà Nội cho biết, vì lo ngại ảnh hưởng của phụ gia đối với sức khỏe các con, chị thường ưu tiên mua xúc xích được quảng cáo là sản xuất thủ công (hay còn gọi là handmade), thay vì những loại xúc xích sản xuất theo kiểu công nghiệp.
“Xúc xích ở siêu thị, tôi thấy ghi thành phần có chất ổn định, chất điều vị, chất bảo quản… Thực sự là tôi cũng không hiểu hết những chất ghi trên bao bì. Chỉ thấy có chất bảo quản, chất tạo màu hay những ký hiệu E là tôi cảm thấy không yên tâm. Nhất là nhà có trẻ nhỏ nên tôi thường chọn những sản phẩm ghi là không có chất bảo quản cho yên tâm” - chị Trần Thu Hường chia sẻ.
Tâm lý thận trọng khi lựa chọn thực phẩm là cần thiết. Tuy nhiên, nếu mọi chất phụ gia đều bị đánh đồng với hóa chất độc hại, người tiêu dùng có thể bỏ qua những sản phẩm được sản xuất và kiểm soát an toàn, trong khi lại quá tin tưởng vào những thực phẩm được quảng cáo là “tự nhiên”, “không chất bảo quản” hay “handmade”. Trên thực tế, những thực phẩm này thường có nguy cơ nhiễm vi sinh vật do không được kiểm soát tốt về vệ sinh, môi trường, chất lượng.
Trao đổi với phóng viên VOV2, Thạc sĩ Trần Hoàng Quyên – Giám đốc Trung tâm Thực nghiệm sản xuất và Chuyển giao công nghệ thực phẩm, Viện Công nghiệp thực phẩm cho biết, phụ gia thực phẩm là những chất được chủ động bổ sung vào thực phẩm nhằm thực hiện chức năng công nghệ nhất định trong quá trình sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối thực phẩm mà các biện pháp khác chưa thể đáp ứng một cách hiệu quả và hợp lý.
Trong công nghiệp thực phẩm, phụ gia có vai trò quan trọng trong việc duy trì chất lượng sản phẩm, đặc biệt khi thực phẩm được sản xuất với số lượng lớn và phải trải qua quá trình vận chuyển, lưu thông, bảo quản trước khi đến tay người tiêu dùng.
Chẳng hạn, chất chống oxy hóa giúp hạn chế hiện tượng ôi hóa chất béo; chất ổn định giúp sản phẩm duy trì cấu trúc đồng nhất; chất tạo gel tạo độ đặc, độ kết dính mong muốn; còn một số chất bảo quản có thể hỗ trợ kiểm soát sự phát triển của vi sinh vật gây hư hỏng thực phẩm.
Theo Thạc sĩ Trần Hoàng Quyên, quan niệm thực phẩm càng ít phụ gia càng an toàn, thậm chí thực phẩm không có phụ gia mới tốt cho sức khỏe, là cách hiểu chưa hoàn toàn chính xác về mặt khoa học.
“Tôi cho rằng cần phân biệt hai khái niệm: thực phẩm có thành phần đơn giản và thực phẩm an toàn. Một sản phẩm có ít thành phần, ít phụ gia có thể phù hợp với xu hướng tiêu dùng thực phẩm ít chế biến. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc sản phẩm ấy đương nhiên an toàn hơn.
An toàn thực phẩm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chất lượng nguyên liệu, nguy cơ nhiễm vi sinh vật, độc tố tự nhiên, chất ô nhiễm hóa học, công nghệ chế biến, điều kiện bao gói, bảo quản và cách sử dụng.
Ví dụ, một loại nước ép trái cây không sử dụng chất bảo quản nhưng không được xử lý nhiệt hoặc kiểm soát vi sinh phù hợp có thể nhanh chóng bị hư hỏng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Trong khi đó, sản phẩm có sử dụng phụ gia bảo quản được phép, kết hợp với quy trình chế biến và bảo quản phù hợp, có thể duy trì chất lượng và độ an toàn trong thời hạn sử dụng công bố” – ThS. Trần Hoàng Quyên nhận định.
Điều này cũng không có nghĩa mọi thực phẩm đều cần bổ sung phụ gia. Nhiều sản phẩm vẫn bảo đảm an toàn nhờ các công nghệ thanh trùng, tiệt trùng, sấy khô, cấp đông hoặc bao gói phù hợp.
Đáng chú ý, một số phụ gia còn góp phần hỗ trợ kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Chẳng hạn, nitrit được sử dụng có kiểm soát trong một số sản phẩm thịt chế biến nhằm hạn chế sự phát triển của vi khuẩn nguy hiểm, đặc biệt là Clostridium botulinum. Tuy nhiên, chất này cũng có những nguy cơ nếu sử dụng không đúng quy định nên phải được quản lý nghiêm ngặt.
Vì vậy, điều người tiêu dùng cần quan tâm không chỉ là số lượng phụ gia được sử dụng mà là mức độ an toàn của toàn bộ sản phẩm.
Ký hiệu mã E có nghĩa là gì?
Mã số E xuất hiện trên nhãn hàng hóa là hệ thống mã định danh phụ gia thực phẩm được phép sử dụng. Ths Trần Hoàng Quyên cho biết, nhiều chất được sử dụng làm phụ gia vốn hiện diện tự nhiên trong những thực phẩm quen thuộc hằng ngày.
Ví dụ, acid ascorbic (vitamin C), mã E300, có trong cam, chanh, ổi và nhiều loại rau quả, được sử dụng làm chất chống oxy hóa. Acid citric (E330) có trong các loại quả có múi, được sử dụng để điều chỉnh độ acid. Pectin (E440), thành phần có trong nhiều loại trái cây, được sử dụng để tạo gel, có tác dụng làm đặc hoặc ổn định sản phẩm. Lecithin (E322) có trong đậu tương và lòng đỏ trứng, có vai trò nhũ hóa.
Tương tự, acid glutamic và các muối glutamate thuộc nhóm E620–E625 có liên quan đến vị umami, cũng hiện diện trong những thực phẩm quen thuộc như cà chua, nấm, phô mai và tảo biển.
Một chất có thể hiện diện tự nhiên trong thực phẩm nhưng cũng có thể được sản xuất ở quy mô công nghiệp để sử dụng làm phụ gia. Tuy nhiên, ThS. Trần Hoàng Quyên cho rằng, phụ gia thực phẩm có nguồn gốc tự nhiên không có nghĩa là sản phẩm thực phẩm đó an toàn.
“Một chất phụ gia có nguồn gốc tự nhiên không có nghĩa là sản phẩm thực phẩm chứa chất đó đều an toàn ở mọi liều lượng. Đồng thời, một phụ gia thực phẩm được sản xuất bằng phương pháp tổng hợp hoặc lên men công nghiệp cũng không mặc nhiên độc hại. Cơ sở đánh giá mức độ an toàn của phụ gia thực phẩm là đặc tính hóa học, độc tính và mức phơi nhiễm của chất đó, chứ không chỉ là nguồn gốc tự nhiên hay nhân tạo” – ThS. Trần Hoàng Quyên phân tích.
Muốn biết phụ gia đó có an toàn hay không, người tiêu dùng có thể đối chiếu thông tin trên nhãn hàng hóa với danh mục được pháp luật quy định về phạm vi, đối tượng thực phẩm, độ tinh khiết, điều kiện sử dụng cũng như liều lượng tối đa cho phép.
Sử dụng đúng loại, đúng liều lượng mới là điều quan trọng
Theo Thạc sĩ Trần Hoàng Quyên, vấn đề cần quan tâm nhất khi đánh giá nguy cơ đối với sức khỏe không chỉ là sự hiện diện của phụ gia, mà còn là lượng phụ gia con người thực sự tiêu thụ.
Trong đánh giá an toàn, các tổ chức khoa học quốc tế sử dụng khái niệm ADI (Acceptable Daily Intake), tức lượng ăn vào hằng ngày chấp nhận được. Đây là lượng một chất mà con người có thể tiêu thụ mỗi ngày trong suốt cuộc đời mà không gây ra nguy cơ đáng kể đối với sức khỏe, dựa trên bằng chứng khoa học hiện có.
ADI thường được tính theo miligam trên mỗi kilogam thể trọng mỗi ngày. Ví dụ, nếu một phụ gia có ADI là 5mg/kg thể trọng/ngày, tức là một người có cân nặng 60kg sẽ có mức ADI tương ứng là 300mg/ngày. Tuy nhiên, cần phân biệt ADI với mức sử dụng tối đa cho phép trong thực phẩm.
ThS. Trần Hoàng Quyên lưu ý, việc vượt ADI trong một ngày không có nghĩa chắc chắn sẽ xảy ra ngộ độc. Nguy cơ đối với sức khỏe phụ thuộc vào từng chất, mức độ và thời gian phơi nhiễm cũng như đặc điểm của người sử dụng. Một số chất có thể gây phản ứng ở người nhạy cảm, trong khi những nguy cơ khác chỉ đáng quan tâm khi phơi nhiễm kéo dài.
Bởi vậy, việc quản lý phụ gia cần được thực hiện ngay từ khâu sản xuất, bảo đảm đúng danh mục cho phép, đúng đối tượng thực phẩm, yêu cầu về độ tinh khiết và giới hạn sử dụng theo quy định.
Người tiêu dùng không nên sợ phụ gia thực phẩm, nhưng cần hiểu đúng về phụ gia và lựa chọn thực phẩm dựa trên bằng chứng khoa học, thông tin minh bạch và việc tuân thủ các quy định an toàn thực phẩm.
Người tiêu dùng không nên phụ thuộc quá nhiều vào thực phẩm chế biến sẵn mà cần duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối để hạn chế nguy cơ phơi nhiễm quá mức từ nhiều nguồn thực phẩm khác nhau, đồng thời hình thành thói quen đọc nhãn hàng hóa, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, kiểm tra hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và các cảnh báo dành cho nhóm người tiêu dùng đặc biệt nếu có.
