70 năm trước, trong một mùa Trung thu đặc biệt, nhạc sĩ Phạm Tuyên khi ấy là thầy giáo Văn Thể Mỹ tại Khu học xá Trung ương ở Nam Ninh, Trung Quốc. Giữa những học sinh miền Nam đang xa quê hương, xa đất nước, ông muốn dành tặng các em một giai điệu để đêm Trung thu thêm ấm áp, vui tươi. Và từ hình ảnh chiếc đèn ông sao rất đỗi thân thuộc, bài hát đã ra đời. Một bài hát cho những đứa trẻ xa quê, để đêm Trung thu nơi đất khách vẫn có tiếng hát, có niềm vui. Rồi theo năm tháng trở thành ký ức của nhiều thế hệ.

Từ Khu học xá Trung ương, ca khúc được gửi về Đài Tiếng nói Việt Nam. Đúng Trung thu năm 1956, bài hát “Chiếc đèn ông sao” vang lên trên sóng phát thanh, rồi nhanh chóng được nhiều người biết đến. Hàng chục năm trôi qua, giai điệu ấy trở thành một phần ký ức của mùa trăng tháng Tám. Một trong những điều làm nên sức sống của bài hát nằm ở lời ca rất đỗi giản dị, như chia sẻ của bà Phạm Hồng Tuyến - con gái nhạc sĩ Phạm Tuyên:

"Mọi người cho rằng điệp khúc "Tùng rinh rinh" là giai điệu của dân gian Việt Nam, nhưng thực tế nó xuất hiện lần đầu tiên ở trong bài hát Chiếc đèn ông sao, đi trên nhịp điệu múa lân. Và nhịp điệu "Tùng rinh rinh" đó đã trở thành nhịp điệu trung thu".

Các em nhỏ rước đèn ông sao dịp Trung thu

Một ca khúc tưởng chỉ dành cho trẻ em Việt Nam, nhưng rồi lại đi ra ngoài biên giới. Năm 1976, khi sang Cộng hòa Dân chủ Đức công tác, nhạc sĩ Phạm Tuyên bất ngờ nhận ra “Chiếc đèn ông sao” đã theo chân những lưu học sinh Việt Nam đến nơi này và được các nhạc sĩ ở Đức in trong tuyển tập bài hát thiếu nhi, họ vẽ minh họa cho bài hát hình ảnh một em bé Việt Nam đội nón lá, tay cầm đèn ông sao. Đó chính là sức mạnh của âm nhạc.

Có những giai điệu chỉ cần cất lên, cả một mùa trăng như trở về. Với “Chiếc đèn ông sao”, đó là tiếng hát của tuổi thơ, của những đêm Trung thu đã đi qua cùng năm tháng. 70 năm sau ngày ra đời, bài hát vẫn vang lên mỗi mùa trăng, từ thế hệ này sang thế hệ khác. Một ca khúc dành cho trẻ em ngày nào, giờ trở thành sợi dây nối những mùa Trung thu.

70 năm qua, “Chiếc đèn ông sao” vẫn được hát, vẫn được chơi bằng nhiều nhạc cụ, vẫn ngân lên trong niềm vui tuổi thơ. Đó cũng là cách một giai điệu không đứng yên trong ký ức mà tiếp tục được trao đi, qua từng thế hệ.