Radio
Podcast
Multimedia
Trụ cột phát triển kinh tế quốc gia
40 năm đổi mới toàn diện, tính từ Đại hội VI (1986), đất nước từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, nghèo nàn với GDP bình quân đầu người chỉ khoảng trên 100 USD (năm 1986), trở thành nền kinh tế có thu nhập trung bình với quy mô GDP đạt 514 tỷ USD và GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD vào năm 2025. Quy mô GDP tăng hơn 60 lần, thu nhập bình quân đầu người tăng hơn 30 lần so với thời điểm trước đổi mới.
Tuy nhiên, theo GS.TS Trần Thị Vân Hoa - Nguyên Phó Hiệu trưởng, Đại học Kinh tế Quốc dân, chúng ta không thể tiếp tục đi xa bằng mô hình tăng trưởng cũ dựa chủ yếu vào tích lũy vốn, lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên và gia công xuất khẩu. Mô hình đó đã tạo ra thành tựu 40 năm đổi mới, nhưng đang chạm trần về hiệu quả, năng suất và năng lực tự chủ.
Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang phát triển mạnh mẽ, cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc sâu sắc và nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình đang hiện hữu, việc đổi mới mô hình phát triển đất nước đã trở thành yêu cầu mang tính tất yếu và cấp bách.
Các chuyên gia cho rằng giai đoạn 2026–2030 phải là giai đoạn chuyển mạnh sang mô hình phát triển mới lấy Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, AI và chuyển đổi số làm động lực trung tâm của tăng trưởng.
PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách Khoa, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng chỉ ra nước ta đã có hơn một năm ròng rã thực hiện mục tiêu này.
"Xuất phát điểm là từ cuối năm 2024 Nghị quyết 57 ra đời và thực hiện đến nay. Nghị quyết 57 xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Đặc biệt, khoa học công nghệ không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà là trục xuyên suốt giúp mô hình kinh tế thay đổi", PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng nhấn mạnh.
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (01/2026) đã xác lập những quyết sách mang tính bước ngoặt: đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên cho giai đoạn 2026–2030, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030, hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, Đảng đặt ra mục tiêu tăng trưởng hai con số, phản ánh tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị chưa từng có.
Vì vậy, công nghệ - sáng tạo - chuyển đổi số, không chỉ là thay công cụ quản lý, mà là đổi logic phát triển quốc gia: từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên năng suất; từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ công nghệ; từ coi số hóa là kỹ thuật sang coi đó là phương thức phát triển và quản trị quốc gia mới.
Thể chế là "điểm nghẽn của điểm nghẽn"
PGS.TS Trần Đình Thiên-Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, cho rằng vấn đề cốt lõi của Việt Nam không đơn thuần là thiếu vốn hay thiếu ý chí phát triển, mà là thể chế đang chậm hơn yêu cầu của thời đại.
Ông mô tả nền kinh tế còn ở trạng thái “tam bất thông”: hàng hóa, tiền-vốn và cơ chế điều hành chưa lưu thông hiệu quả. Nguyên nhân là quyền tài sản còn yếu; thị trường phát triển chậm; chính sách còn riêng lẻ, thiếu đồng bộ, thậm chí triệt tiêu lẫn nhau.
Theo ông, muốn phát triển bằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thì thể chế phải đi trước mở đường, chứ không thể để công nghệ chạy trước còn pháp luật đuổi theo.
Ông Huỳnh Quyết Thắng - Giám đốc Đại học Bách khoa, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng cho rằng, chính sách mới hiện nay đã xác định rõ hoàn thiện thể chế là khâu đột phá đầu tiên, đi kèm với tinh thần giảm tiền kiểm, chấp nhận thí điểm, sandbox và cơ chế kiểm soát rủi ro.
"Vai trò của doanh nghiệp Nhà nước phải là dẫn dắt công nghệ, tập trung vào công nghệ lõi và Nhà nước phải tạo ra nền tảng để các doanh nghiệp đầu tư", ông Thắng lấy ví dụ, để quay vòng 20% vốn đầu tư cho khoa học công nghệ ở đơn vị đó, làm thế nào để tiêu được, đó cũng là điểm nghẽn cần tháo gỡ.
Khu vực kinh tế tư nhân: từ "tham gia" sang "gánh sứ mệnh"
Hội thảo nhấn mạnh đến sự thay đổi vị thế của khu vực tư nhân. GS.TS Trần Thị Vân Hoa chỉ ra, mô hình phát triển mới sau Đại hội XIV xác định kinh tế tư nhân không chỉ là đối tượng được tạo điều kiên phát triển mà được trao sứ mệnh quốc gia để xây dựng các tập đoàn tư nhân lớn trở thành Sếu đầu đàn trong việc nâng cao năng lực nội sinh và giá trị gia tăng nội địa, giảm sự lệ thuộc vào FDI. Bà mô tả, đây là bước chuyển từ tư duy "Nhà nước kiến tạo" sang "Nhà nước dẫn dắt và hiện đại hóa", nơi Nhà nước không buông lỏng thị trường nhưng cũng không ôm hết vai trò phát triển.
Từ bài học phát triển kinh tế tư nhân thành các tập đoàn toàn cầu ở Hàn Quốc, Trung Quốc, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, Nhà nước phải rút kinh nghiệm hỗ trợ kinh tế tư nhân phát triển đúng kiểu, đúng hướng, đừng để biến thành các tập đoàn thao túng.
"Ở nước ta năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam chỉ riêng việc tiếp cận đất đai thôi đã là câu chuyện khó khăn rồi. Nên quan hệ giữa các khu vực kinh tế không bị phân mảnh rất quan trọng", ông nói.
Chuyên gia Huỳnh Quyết Thắng cũng nói rất rõ điều này ở cấp doanh nghiệp: doanh nghiệp tư nhân không còn chỉ là chủ thể sản xuất-kinh doanh, mà phải trở thành chủ thể đổi mới sáng tạo, hấp thụ công nghệ, thương mại hóa tri thức và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Nhà nước cũng được yêu cầu tái định vị: không chỉ ứng dụng công nghệ phân tán mà phải xây dựng năng lực công nghệ cốt lõi, tham gia sâu vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, đặt hàng công nghệ, đồng tài trợ nghiên cứu và mở thị trường đầu tiên cho công nghệ trong nước. Đây là một cách nhìn mới về doanh nghiệp Nhà nước, từ chỗ đơn thuần sản xuất kinh doanh sang vai trò người dẫn dắt công nghệ trong các ngành then chốt./.
