Bảo đảm quyền cư trú, sản xuất của người dân quanh công trình an ninh

Bảo vệ an toàn các công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia không chỉ là yêu cầu về quốc phòng, an ninh mà còn gắn trực tiếp với sự ổn định của đời sống xã hội.

Bởi xung quanh nhiều công trình trọng yếu, người dân vẫn sinh sống, có nhà ở, đất sản xuất và hoạt động kinh doanh từ nhiều năm nay. Vì vậy, việc xác định phạm vi bảo vệ cần có tiêu chí cụ thể, minh bạch, tránh tạo ra những hạn chế không cần thiết đối với cộng đồng dân cư.

Thảo luận về dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) đặc biệt quan tâm đến quy định về hành lang bảo vệ và những tác động đối với người dân đang sinh sống trong khu vực này.

Theo đại biểu, dự thảo cần làm rõ cách xác định khoảng cách bảo vệ, nhất là quy định phạm vi 55 mét trên mặt đất và 500 mét trên mặt nước. Khoảng cách này được tính từ hàng rào bảo vệ trở ra hay được xác định theo một mốc giới khác?

Đây là vấn đề cần được quy định cụ thể, bởi trên thực tế, nhiều trụ sở cơ quan đã có hàng rào bảo vệ, bên ngoài là đường giao thông, nhà ở và các công trình dân sinh.

Đại biểu đặt vấn đề, nếu phạm vi bảo vệ được xác định từ hàng rào trở ra với khoảng cách nhất định, người dân đang có nhà ở, đất sản xuất trong khu vực đó sẽ chịu tác động như thế nào? Họ có phải xin phép cơ quan bảo vệ công trình khi tiếp tục sinh sống, sản xuất, kinh doanh hay không?

Đáng chú ý, có những hộ dân đã cư trú lâu đời, có đăng ký thường trú, nhà ở và hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định trước khi hành lang bảo vệ được xác lập.

Nếu quy định không rõ ràng, người dân có thể lúng túng trong quá trình thực hiện, thậm chí phát sinh những thủ tục không cần thiết đối với các hoạt động vốn đã hợp pháp.

Từ thực tế này, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị Chính phủ quy định cụ thể khoảng cách, phạm vi hành lang bảo vệ và làm rõ quyền, nghĩa vụ của người dân trong khu vực.

Đây không chỉ là yêu cầu về tính khả thi của luật mà còn là điều kiện để người dân biết giới hạn được phép hoạt động, tránh tâm lý lo ngại hoặc hiểu sai rằng mọi hoạt động trong khu vực đều bị hạn chế.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng dự thảo luật cần thiết lập những nguyên tắc rõ ràng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp khi xác lập hành lang bảo vệ công trình.

Theo đại biểu, cần công khai bản đồ, mốc giới và các loại hoạt động bị hạn chế, đồng thời thông báo trước cho những đối tượng bị ảnh hưởng, trừ những nội dung thuộc bí mật nhà nước.

Đặc biệt, phải phân biệt giữa hoạt động hợp pháp đã tồn tại và hoạt động mới phát sinh; không buộc người dân, doanh nghiệp phải xin lại những giấy phép đã được cấp theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Vũ Trung lưu ý là thẩm quyền đình chỉ hoạt động của người dân, doanh nghiệp. Theo đại biểu, đơn vị quản lý công trình, kể cả doanh nghiệp, không nên được quyền đình chỉ hoạt động của tổ chức, cá nhân khác chỉ dựa trên những tiêu chí chưa rõ ràng.

Việc đình chỉ ngay chỉ nên thực hiện khi xuất hiện nguy cơ an ninh cụ thể, hiện hữu; quyết định phải được ghi nhận bằng văn bản và chịu sự kiểm tra kịp thời của cơ quan có thẩm quyền.

Đây là yêu cầu quan trọng nhằm tránh tình trạng áp dụng các biện pháp bảo vệ thiếu căn cứ, gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân.

Ở góc độ hoàn thiện tiêu chí pháp lý, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cũng cảnh báo nguy cơ xác định phạm vi bảo vệ quá rộng nếu các khái niệm như hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng chưa được lượng hóa cụ thể.

Theo đại biểu, dự thảo cần quy định rõ những điều kiện cốt lõi về mức độ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, khả năng gián đoạn các hoạt động thiết yếu và yêu cầu bảo vệ đặc biệt.

Chính phủ có thể hướng dẫn các tiêu chí kỹ thuật cụ thể để bảo đảm nhận diện đúng công trình cần bảo vệ, tránh mở rộng danh mục, làm tăng chi phí và hạn chế các hoạt động bình thường không cần thiết.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ căn cứ đánh giá, trách nhiệm phối hợp, thời hạn xử lý khi đưa công trình vào danh mục bảo vệ; đồng thời phải thường xuyên rà soát khi công năng hoặc mức độ rủi ro của công trình thay đổi.

Việc sử dụng dữ liệu, hồ sơ quản lý hiện có cũng cần được ưu tiên để không tạo thêm thủ tục hành chính trùng lặp cho người dân và doanh nghiệp./.