Radio
Podcast
Multimedia
Xác minh danh tính, đưa hài cốt liệt sĩ về với quê hương, gia đình là một việc làm mang ý nghĩa nhân văn cao cả, được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm, thể hiện lòng tri ân đối với những người con đã hy sinh xương máu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Chính vì vậy, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm thiêng liêng của cả hệ thống chính trị và toàn dân.
Trải qua các cuộc kháng chiến và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, hàng triệu người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa được tìm thấy hài cốt; nhiều hài cốt liệt sĩ đã được quy tập nhưng chưa xác định được danh tính. Đây là nỗi trăn trở lớn của các cơ quan chức năng, đồng thời là mong mỏi tha thiết của thân nhân liệt sĩ và toàn xã hội.
Bà Nguyễn Kim Oanh, Phó Trưởng phòng Dữ liệu – Thông tin Người có công, Cục Người có công, Bộ Nội vụ cho rằng, việc phát động Chiến dịch nhằm tạo khí thế thi đua mới, huy động sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang và các tầng lớp nhân dân trong công tác rà soát, thu thập, hoàn thiện thông tin; đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, nhất là công nghệ giám định ADN và chuyển đổi số, phục vụ xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin. Tuy nhiên, trong quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện nay vẫn còn không ít khó khăn.
Thứ nhất là không có thông tin hoặc nếu có thông tin thì nằm ở các cơ sở dữ liệu do các cơ quan khác nhau quản lý, nằm ở trong dân, thậm chí nằm cả ở phía bên kia và các thông tin này chưa được tập trung vào một đầu mối, chưa có bộ phận quản lý chuyên sâu để phân tích, rà soát, xác minh thông tin một cách chuyên nghiệp. Hiện có 1 nguồn thông tin rất quý là từ các cựu chiến binh nhưng hiện nay nguồn thông tin này cũng không còn nhiều do các cựu chiến binh tuổi cao, sức yếu, trí nhớ kém hoặc thậm chí đã mất, địa hình địa vật nơi chôn cất an táng ban đầu của liệt sĩ đã thay đổi rất nhiều…
Khó khăn thứ hai là mẫu hài cốt liệt sĩ có số lượng lớn nhưng chất lượng không tốt do thời gian hy sinh rất lâu và do điều kiện chôn cất an táng ban đầu và điều kiện địa lý đặc thù của Việt Nam. Mẫu thân nhân liệt sĩ thì có những liệt sĩ không còn mẫu thân nhân để lấy theo dòng mẹ của liệt sĩ.
Do đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính theo kế hoạch của Chiến dịch 500 ngày đêm có ý nghĩa quan trọng trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong giai đoạn hiện nay. Việc này giúp cho các đơn vị giám định ADN khi có kết quả giám định ADN hài cốt liệt sĩ sẽ có nguồn ADN mẫu thân nhân liệt sĩ để so sánh, đối chiếu nhằm xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Cùng với đó, để hiện thực hóa mục tiêu của Chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin", việc nâng cao năng lực giám định ADN trở thành yêu cầu cấp thiết. Bởi mẫu hài cốt liệt sĩ có những mẫu chỉ còn lại vài mảnh xương nhỏ, nằm dưới lòng đất hơn nửa thế kỷ. Thứ còn lại trong đó chỉ là những đoạn ADN đã đứt gãy, phân hủy bởi thời gian và khí hậu nhiệt đới nóng ẩm. Đó cũng là lý do việc xác định danh tính liệt sĩ luôn là một trong những bài toán khó nhất của khoa học pháp y. Trong nhiều năm, phương pháp giám định chủ yếu dựa trên ADN ti thể, chỉ cho phép đối chiếu theo dòng mẹ và cần kết hợp với nhiều thông tin thực chứng.
Giáo sư Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẳng định, điểm khác biệt của quy trình công nghệ mới là sử dụng hơn 5.000 chỉ thị SNP trên hệ gen nhân kết hợp với công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới. Nhờ đó, có thể phân tích được cả những đoạn ADN chỉ còn dài khoảng 20 đến 30 nucleotide. Quan trọng hơn, công nghệ cho phép đối sánh với thân nhân có quan hệ huyết thống đến thế hệ thứ tư. Đây là bước tiến rất lớn, mở ra lời giải cho bài toán xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở Việt Nam.
Những thử nghiệm đầu tiên đã mang lại kết quả khả quan. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh (tỉnh Cao Bằng), công nghệ mới đã được áp dụng trên các mẫu hài cốt thực tế và bước đầu xác định được những trường hợp trùng khớp với thân nhân. Gần đây, quy trình tiếp tục được triển khai trên quy mô lớn hơn tại Nghĩa trang liệt sĩ Rồng Riềng, tỉnh An Giang, với gần 1.000 mẫu hài cốt được thu nhận để phục vụ giám định.
Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, GS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, ngoài đầu tư trang thiết bị hiện đại và tự động hóa quy trình, điều quan trọng là xây dựng đội ngũ chuyên gia đủ mạnh về sinh học phân tử, công nghệ giải trình tự và tin sinh học. Đồng thời, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu ADN của thân nhân liệt sĩ cũng sẽ tạo điều kiện để rút ngắn thời gian đối sánh và nâng cao độ chính xác trong xác định danh tính.
Mỗi kết quả giám định ADN thành công không chỉ là một thành tựu khoa học. Đó còn là niềm hy vọng của những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ để biết nơi người thân mình yên nghỉ. Khi công nghệ được làm chủ, nguồn nhân lực tiếp tục được tăng cường và cơ sở dữ liệu ADN ngày càng hoàn thiện, hành trình "trả lại tên" cho các anh hùng liệt sĩ sẽ có thêm nền tảng khoa học vững chắc. Đó cũng là cách khoa học công nghệ hôm nay góp phần nối dài đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.
