Radio
Podcast
Multimedia
Khi tên chung cư trở thành một “thử thách” phát âm
The Zei My Dinh Luxury Apartment, The Matrix One Premium Residences, Masteri West Heights hay The Global City… những tên gọi tiếng nước ngoài có thể dễ dàng bắt gặp tại nhiều khu đô thị, chung cư ở Hà Nội và TP.HCM. Không ít dự án sử dụng hoàn toàn tiếng nước ngoài, thậm chí kết hợp nhiều từ tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, khiến việc đọc, ghi nhớ và tìm kiếm địa chỉ trở nên khó khăn với nhiều người.
Chị Mỹ Hoa, ở Đông Anh, Hà Nội cho biết cùng một tên chung cư nhưng mỗi người lại phát âm một kiểu, không biết đâu mới đúng. Theo chị, những tên gọi bằng tiếng nước ngoài gây không ít bất tiện, nhất là với người không biết tiếng Anh. Cùng quan điểm, chị Ngọc Hà (Hoàng Văn Thái, Hà Nội) cho rằng nhiều tên công trình quá dài, khó đọc, khó hiểu, khiến những người lớn tuổi cảm thấy xa lạ ngay trên chính nơi mình sinh sống.
Trong khi đó, người trẻ có góc nhìn cởi mở hơn. Thanh Hà, 21 tuổi, ở Hà Nội cho rằng tên tiếng Anh đôi khi tạo cảm giác hiện đại, cao cấp, thuận tiện với người nước ngoài. Tuy nhiên bạn trẻ này cũng băn khoăn việc sử dụng ngoại ngữ ngày càng phổ biến có thể khiến nhiều người quen chêm xen tiếng Anh và dần lúng túng khi diễn đạt bằng tiếng Việt.
Tên nước ngoài tạo khoảng cách với chính người Việt
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, việc sử dụng tên nước ngoài cho các khu đô thị, chung cư hay trung tâm thương mại phản ánh quá trình hội nhập và nhu cầu xây dựng hình ảnh hiện đại, mang tính quốc tế. Trong một nền kinh tế mở, xu hướng này có thể phục vụ quảng bá dự án và thuận tiện hơn cho người nước ngoài sinh sống, làm việc tại Việt Nam.
Tuy nhiên, điều đáng lo không nằm ở việc sử dụng ngoại ngữ mà ở sự lạm dụng những tên gọi dài, khó hiểu, xa lạ với lịch sử, văn hóa và không gian nơi công trình hiện diện. Khi tên nước ngoài mặc nhiên được xem là sang trọng, đẳng cấp hơn tên tiếng Việt, đó có thể là biểu hiện của tâm lý sính ngoại, lâu dần tác động đến thị hiếu và nhận thức của cộng đồng.
Tên của một công trình không đơn thuần là nhãn hiệu thương mại. Một cái tên còn có thể lưu giữ ký ức về vùng đất, phản ánh đặc điểm lịch sử, địa lý, văn hóa và trở thành niềm tự hào của cộng đồng cư dân, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Theo GS. TS Nguyễn Văn Khang, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn phản ánh đời sống xã hội và tác động tới tư duy con người. Khi một xu hướng xuất hiện trong xã hội, nó nhanh chóng được thể hiện qua cách con người nói, viết và đặt tên cho sự vật.
GS.TS Nguyễn Văn Khang nhắc lại quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: tiếng nói là tài sản vô cùng lâu đời và quý báu của dân tộc, cần được giữ gìn, quý trọng và làm cho ngày càng phổ biến.
Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt không có nghĩa là khép kín, từ chối các ngôn ngữ khác hay cản trở quá trình hội nhập. Đó là việc bảo vệ bản sắc, sử dụng tiếng Việt đúng, chuẩn, phù hợp; đồng thời tiếp nhận có chọn lọc những tinh hoa của các ngôn ngữ khác để làm giàu cho tiếng Việt.
Tiến sĩ ngôn ngữ Đỗ Anh Vũ nhìn nhận việc lựa chọn tên chung cư trước hết thuộc quyền của chủ đầu tư và phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Việc sử dụng tiếng Anh cũng có những nguyên nhân nhất định, trong đó có nhu cầu phục vụ người nước ngoài đến Việt Nam công tác, sinh sống và làm việc.
Tuy nhiên, dưới góc độ của một người nghiên cứu và yêu tiếng Việt, ông cho rằng lựa chọn được một tên tiếng Việt phù hợp vẫn là phương án đáng khuyến khích.
Những tòa nhà được xây dựng trên đất nước Việt Nam, phần lớn phục vụ người Việt Nam, vì vậy tên gọi cũng cần tính đến khả năng tiếp nhận của đông đảo cộng đồng. Một cái tên quá dài, khó phát âm hoặc không rõ ý nghĩa có thể tạo ra khoảng cách ngay với chính những người đang sinh sống xung quanh công trình đó.
Để tiếng Việt hiện diện trong chính không gian sống của người Việt
Luật Nhà ở năm 2023 ở Điểm c, Khoản 1, Điều 33 quy định:
“Dự án đầu tư xây dựng nhà ở, các khu vực trong dự án phải được đặt tên bằng tiếng Việt; …; trường hợp chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở thương mại, dự án đầu tư cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư có nhu cầu đặt tên dự án, tên các khu vực trong dự án bằng tiếng nước ngoài thì phải viết tên đầy đủ bằng tiếng Việt trước, tên tiếng nước ngoài sau.
Tên dự án, tên các khu vực trong dự án phải được nêu trong chủ trương đầu tư hoặc nội dung dự án đã được phê duyệt, được sử dụng trong cả quá trình đầu tư xây dựng và quản lý, sử dụng sau khi hoàn thành đầu tư xây dựng”.
Khi đăng ký đầu tư, các chủ đầu tư cung cấp những thông tin cần thiết và bắt buộc phải có. Nhưng trên thực tế, khi đưa công trình vào thị trường, các chủ đầu tư sẽ chỉ sử dụng tên thương mại.
Khi công trình đã đưa vào sử dụng, không có ai giám sát hay xử phạt việc tên của tòa nhà, chung cư có đúng như tên trong dự án được phê duyệt hoặc có tuân thủ nguyên tắc đề tên mà Luật Nhà ở quy định.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, sự xuất hiện ngày càng dày đặc của tên nước ngoài tại các khu đô thị, chung cư và không gian thương mại cần được xem xét thận trọng.
“Điều đáng lo không chỉ là việc sử dụng một vài từ tiếng Anh, mà là tâm lý coi tên nước ngoài luôn hấp dẫn và có giá trị hơn tiếng Việt.
Nếu không được định hướng hợp lý, tiếng Việt có thể dần bị thu hẹp ngay trong chính không gian sống của người Việt, lâu dài ảnh hưởng đến thị hiếu, nhận thức và niềm tự hào văn hóa, nhất là ở người trẻ”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định.
Vì vậy theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, chúng ta cần phải khuyến khích những tên tiếng Việt đẹp, hiện đại, sáng tạo và có chiều sâu văn hóa”.
PGS.TS Nguyễn Hữu Đạt, nguyên giảng viên cao cấp trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, nếu một thành phố có quá nhiều công trình mang tên nước ngoài, dấu ấn về ngôn ngữ và văn hóa dân tộc có thể trở nên mờ nhạt. Vì vậy, cần có những quy định, tiêu chí rõ ràng hơn đối với việc đặt tên công trình.
Theo các chuyên gia, giải pháp không phải là cấm đặt tên công trình bằng tiếng nước ngoài, mà cần có sự khuyến nghị và định hướng phù hợp từ các cơ quan quản lý. Các chủ đầu tư nên quan tâm nhiều hơn đến những tên gọi bằng tiếng Việt, khai thác sự giàu đẹp của ngôn ngữ dân tộc cũng như những giá trị lịch sử, văn hóa và đặc trưng của vùng đất. Một tên gọi tiếng Việt nếu được lựa chọn công phu vẫn có thể hiện đại, sáng tạo, có chiều sâu và tạo nên dấu ấn riêng cho công trình.
Đặt tên công trình bằng tiếng nước ngoài không đơn thuần là câu chuyện đúng hay sai, mà là bài toán cân bằng giữa yêu cầu hội nhập với trách nhiệm giữ gìn vị trí của tiếng Việt trong đời sống./.
