Thêm 2 Di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh

Chiều 5/11, tại Kỳ họp lần thứ 11 của Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP), diễn ra ở Jakarta (Indonesia), hai hồ sơ di sản tư liệu của Việt Nam gồm Văn bia Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên và Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình đã được thông qua để ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Kỳ họp lần thứ 11 của MOWCAP, gồm hơn 150 đại biểu đến từ 24 quốc gia thành viên. Đoàn Việt Nam tham dự có đại diện của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (Cục Di sản văn hóa, Ủy ban quốc gia Chương trình Ký ức thế giới của Việt Nam), Ủy ban UNESCO Việt Nam, đại diện Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, đại diện lãnh đạo và cộng đồng các địa phương có di sản các tỉnh Hưng Yên, Ninh Bình.

Nội dung của Hội nghị toàn thể tập trung đánh giá các hoạt động của MOWCAP đã triển khai giai đoạn 2024 - 2026 thông qua báo cáo của Ban Thư ký và các quốc gia thành viên; góp ý và thông qua một số nội dung sửa đổi trong Quy chế hoạt động và Hướng dẫn bảo vệ di sản tư liệu của Chương trình; tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “Thế giới của nước: Các cộng đồng du mục biển, di sản tư liệu và Ký ức thế giới”; xem xét và thông qua 24 hồ sơ đề cử ghi vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Theo đánh giá của MOWCAP, hai hồ sơ của Việt Nam đáp ứng các tiêu chí về tính xác thực, tính toàn vẹn, tính độc bản, tầm quan trọng và ý nghĩa khu vực; đồng thời có kế hoạch bảo quản, quản lý và phát huy giá trị khả thi.

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) gồm 43 bản văn khắc trực tiếp trên vách đá tại Di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình. Các bản khắc sử dụng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX.

Hệ thống ma nhai có nhiều thể loại như ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ... do các vị vua, quan lại, danh nhân, nhà văn hóa và nhà thơ lưu lại. Những văn bản này được nghệ nhân khắc trên đá bằng kỹ thuật điêu khắc truyền thống, tạo nên hệ thống tư liệu độc đáo, có tính độc bản và không thể thay thế.

Nội dung các bản khắc cung cấp thông tin về lịch sử dựng nước, giữ nước của Việt Nam; quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa ở Đông Á, đặc biệt là sự giao thoa giữa Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo và tín ngưỡng bản địa. Di sản cũng góp phần làm rõ lịch sử văn học Việt Nam thời trung đại trong dòng chảy văn học chữ Hán ở Đông Á.

Một số bản ma nhai cho thấy sự tham gia sâu rộng của phụ nữ trong các hoạt động xã hội, tôn giáo qua nhiều giai đoạn lịch sử, phản ánh những dấu ấn về bình đẳng giới ở Việt Nam từ thời trung đại, khoảng thế kỷ XIV.

Văn bia Phố Hiến bao gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm (niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX), nằm tại các di tích thuộc di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến (tỉnh Hưng Yên). Đây là di sản tư liệu mang tính toàn vẹn và xác thực, đã được cộng đồng gìn giữ nguyên trạng qua nhiều thế kỷ và là ký ức sống động về một thời kỳ lịch sử của Phố Hiến - một thương cảng quốc tế tiêu biểu ở châu Á thời bấy giờ.

Ngoài phản ánh quá trình phát triển đô thị và hoạt động thương mại, Văn bia Phố Hiến còn ghi lại quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa các cộng đồng cư dân Việt Nam và người nước ngoài. Các văn bia cũng phản ánh sự giao thoa tôn giáo, tín ngưỡng trong đời sống văn hóa, xã hội tại đô thị cảng quốc tế này từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX.

Truyền thống hiếu học của người Hưng Yên được thể hiện qua 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng. Bên cạnh đó, hệ thống văn bia còn ghi chép những đóng góp chủ động của nữ giới trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng ở Phố Hiến.

Đây là nguồn tư liệu quan trọng đối với các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế khi tìm hiểu về ngoại giao, kinh tế, giao lưu văn hóa và hàng hải tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung, cũng như thương cảng Phố Hiến nói riêng.