Hà Nội hành động để chấm dứt nuôi nhốt gấu tư nhân tại xã Phúc Thọ

Nghe chương trình tại đây:

Xã Phúc Thọ vẫn dẫn đầu cả nước về nuôi nhốt gấu tư nhân

Tại tọa đàm “Chấm dứt hoạt động nuôi nhốt gấu tại Hà Nội” do báo Nhân dân và Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) tổ chức ngày 23/9, ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thọ (Hà Nội) cho biết, tình trạng nuôi nhốt gấu tại hộ gia đình trong xã đã xuất hiện từ lâu.

"Trong giai đoạn 1997–2000, có khoảng 3–4 hộ nuôi nhốt gần 100 cá thể gấu. Sau đó, trong giai đoạn 2000 - 2005, số hộ nuôi tăng lên 67 hộ, với 308 cá thể gấu", ông Công thông tin.

Trên cơ sở quy định về quản lý gấu nuôi nhốt, đặc biệt sau Quyết định số 02/2005/QĐ-BNN ngày 5/1/2005 về việc ban hành quy định về quản lý gấu nuôi nhốt, Chi cục Kiểm lâm thành phố Hà Nội đã phối hợp với chính quyền địa phương gắn chip cho 308 cá thể gấu. Qua thời gian, có hộ chuyển gấu đi các tỉnh khác, có hộ bàn giao gấu cho cơ quan chức năng để bảo tồn và một số cá thể gấu già, yếu đã chết.

Đến nay, xã Phúc Thọ còn 16 hộ nuôi, với 59 cá thể gấu, chủ yếu là gấu ngựa. Trong số đó có 47 cá thể gấu đực và 12 cá thể gấu cái.

Hiện nay, trên địa bàn thành phố Hà Nội còn 61 cá thể gấu bị nuôi nhốt tại các hộ dân, riêng xã Phúc Thọ còn 59 cá thể. Ông Bùi Huy Khôi - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, Chi cục Kiểm lâm đã chỉ đạo Hạt Kiểm lâm số 7 phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động người dân bàn giao 3 cá thể gấu.

"Toàn bộ số gấu đang bị nuôi nhốt tại các hộ dân đã được lập hồ sơ quản lý và gắn chip thế hệ mới để thuận tiện cho công tác quản lý", ông Khôi nói.

Năm 2005, toàn quốc có khoảng 4.300 cá thể gấu bị nuôi nhốt. Năm 2026 được xem là một trong những dấu mốc quan trọng trong hành trình chấm dứt hoàn toàn hoạt động nuôi nhốt gấu lấy mật đã kéo dài hơn 20 năm tại Việt Nam. Số lượng gấu bị nuôi nhốt đã giảm 97 %. Trong đó, 23 tỉnh/thành phố đã không còn gấu nuôi nhốt, còn 129 cá thể gấu bị nuôi nhốt tại 50 cơ sở tư nhân. Hà Nội đã giảm đáng kể nhưng vẫn đứng đầu cả nước về nuôi nhốt gấu tư nhân.

Bà Bùi Thị Hà - PGĐ Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) cho biết, việc nuôi gấu để lấy mật là đưa loài gấu ra khỏi môi trường sống tự nhiên, ảnh hưởng đến quần thể của loài.

"Khai thác gấu để nuôi nhốt lấy mật là một trong những nguyên nhân làm suy giảm quần thể gấu trong tự nhiên, không chỉ ở Việt Nam mà cả các quốc gia lân cận, đặc biệt trong những năm 1990", bà Hà khẳng định.

Các tài liệu nghiên cứu của ENV cũng chỉ ra những tác dụng mà con người tìm kiếm trong mật gấu hoàn toàn có thể thay thế bằng phương thức khác mà không gây ảnh hưởng đến công tác bảo tồn gấu. Động vật hoang dã cần được sống trong tự nhiên.

Phối hợp hành động để chấm dứt nuôi nhốt gấu tư nhân

Về căn cứ pháp lý, tại Quyết định số 02/2005/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trước đây), khoản 2 quy định trách nhiệm của các hộ nuôi đối với những cá thể gấu đã được quản lý, khoản 4 quy định việc lập hồ sơ quản lý, gắn chip để theo dõi.

Lãnh đạo Chi cục Kiểm Hà Nội cho rằng, việc gắn chíp không đồng nghĩa với công nhận tính hợp pháp của những cá thể gấu có nguồn gốc không hợp pháp.

Từ năm 2005 đến nay, bên cạnh công tác quản lý, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phối hợp với chính quyền địa phương tích cực tuyên truyền, vận động các hộ dân để tiến tới chấm dứt tình trạng nuôi nhốt gấu trên địa bàn.

"Về kiểm tra định kỳ, Chi cục phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đi kiểm tra các hộ nuôi mỗi năm một lần. Nội dung kiểm tra gồm cơ sở nuôi, số lượng và hiện trạng gấu, cũng như chip gắn trên gấu", ông Bùi Huy Khôi thông tin.

Hạt Kiểm lâm số 7 hằng năm phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức cho các hộ nuôi ký cam kết không trích hút mật, không giết mổ, không mua bán gấu; kiểm tra định kỳ 4 tháng một lần, tuyên truyền đến từng hộ dân các quy định pháp luật của Nhà nước về quản lý nuôi nhốt gấu. Ngoài ra, Hạt vẫn duy trì kiểm tra đột xuất, nếu phát hiện vi phạm thì xử lý theo quy định pháp luật.

"Việc quản lý gấu nuôi nhốt trên địa bàn Hà Nội là quá trình dài, có tính đặc thù. Chi cục Kiểm lâm luôn xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong công tác quản lý Nhà nước về động vật hoang dã", ông Khôi nói.

Với những người đã nuôi cá thể gấu nhiều năm, câu hỏi “bàn giao rồi gấu sẽ sống ra sao?” ông Khôi cho rằng họ rất cần một câu trả lời cụ thể.

Một hướng tiếp cận được cơ quan chức năng đưa ra là tạo điều kiện để các hộ dân tận mắt thấy nơi gấu sẽ đến sau khi bàn giao. Dự kiến Chi cục Kiểm lâm sẽ phối hợp với cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn mời các hộ đang nuôi gấu tham quan Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Tam Đảo.

Việc tham quan Trung tâm cứu hộ có thể giúp người nuôi yên tâm hơn. Song chính quyền xã cũng nêu vướng mắc khác, đó là cơ sở pháp lý.

"Chúng tôi đã thực hiện công tác tuyên truyền, vận động, nhưng địa phương cần thêm cơ sở pháp lý và văn bản chỉ đạo cụ thể từ UBND thành phố Hà Nội hoặc cơ quan kiểm lâm về việc yêu cầu các hộ bàn giao gấu cho cơ quan chức năng", theo lãnh đạo UBND xã Phúc Thọ, khi có văn bản cụ thể, xã sẽ tiếp tục tuyên truyền và thực hiện các bước xử lý theo quy định của pháp luật.

"Nếu cần thiết thì thực hiện các biện pháp cưỡng chế theo quy định để bàn giao gấu", ông Nguyễn Văn Công - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết. Chính vì chưa có cơ sở pháp lý nên trong cuộc trao đổi, xã chưa đưa ra mốc thời gian hoàn tất việc bàn giao toàn bộ số gấu trên địa bàn.

Không trả chi phí cho hành vi vi phạm pháp luật

Tại tọa đàm, cơ quan chức năng và các chuyên gia bảo vệ động vật hoang dã đã xác định những khó khăn trong công tác vận động người dân bàn giao gấu. Nhiều chủ nuôi cho rằng họ đã bỏ ra khoản tiền lớn để mua gấu, coi gấu là tài sản cá nhân và yêu cầu Nhà nước trả một khoản tiền tương ứng thì họ mới bàn giao.

Ông Công thông tin, giai đoạn 2000 -2005, người dân mua gấu về nuôi với mục đích kinh doanh mật gấu. Thời điểm đó, một con gấu nhỏ đang phải cho ăn sữa cũng có giá khoảng 6-7 triệu đồng. "Khoản tiền ấy khi đó tương đương khoảng 1,2–1,4 cây vàng theo cách tính mà tôi được biết. Đây là khó khăn của chúng tôi khi vận động", ông Công xác định.

Bà Bùi Thị Hà - Phó Giám đốc ENV phân tích, ở thời điểm những cá thể gấu đó bị săn bắt từ tự nhiên hoặc được mua về là đã vi phạm pháp luật.

"Họ có những cá thể gấu đó một cách bất hợp pháp. Nếu chúng ta trả tiền để thu lại những cá thể gấu này thì khác nào trả tiền cho người vi phạm để họ chấm dứt hành vi vi phạm? Việc đó còn tạo tiền lệ để những người nuôi nhốt động vật hoang dã trái phép khác tiếp tục đòi tiền khi bàn giao động vật", bà Hà trả lời VOV2 trong chương trình Thông điệp xanh ngày 24/9.

Việt Nam không phải quốc gia duy nhất có hoạt động nuôi nhốt gấu để khai thác lấy mật. Bà Hà lấy ví dụ ở đất nước Hàn Quốc, họ nuôi gấu đến khi trưởng thành rồi giết gấu để lấy toàn bộ túi mật, thay vì trích hút mật từ gấu đang sống.

Với sự cam kết và vào cuộc của Chính phủ, Hàn Quốc đã có thỏa thuận với các hội chủ nuôi gấu và xây dựng lộ trình chấm dứt hoạt động này. Trước tiên, họ cam kết không đưa thêm gấu mới vào các cơ sở nuôi tư nhân. Sau đó, họ tiếp tục tiến tới chấm dứt việc nuôi gấu để giết lấy túi mật.

"Từ bài học quốc tế, theo tôi, điều quan trọng nhất đối với Việt Nam là cam kết của chính quyền và các cơ quan quản lý nhà nước. Về mặt pháp lý, chúng ta chưa bao giờ công nhận quyền sở hữu của chủ nuôi đối với các cá thể gấu đang bị nuôi nhốt. Tôi kỳ vọng các cơ quan sẽ có giải pháp cuối cùng, trong đó ấn định thời hạn để người dân giao nộp gấu cho Nhà nước", bà Hà nhấn mạnh./.