Tuy nhiên câu chuyện này đặt ra nhiều vấn đề rộng hơn: về hôn nhân, về kỳ vọng xã hội, và về cách chúng ta đang đánh giá giá trị của một con người. Phóng viên VOV2 phỏng vấn Trang Hạ – nhà văn có nhiều chia sẻ cởi mở về hôn nhân, gia đình và bình đẳng giới.
Phóng viên: Thưa chị, thuê người yêu dịp Tết là lựa chọn cá nhân của người trẻ hay là hệ quả của một xã hội vẫn quen xem hôn nhân như thước đo thành công?
Nhà văn Trang Hạ: Theo tôi, hiện tượng này bao gồm cả hai yếu tố. Một mặt, đó là lựa chọn cá nhân của người trẻ khi họ ngày càng có xu hướng kết hôn muộn hơn. Người trẻ hôm nay mong muốn có nhiều trải nghiệm hơn: trải nghiệm về cảm xúc, nghề nghiệp, khám phá thế giới, thay vì sớm bước vào hôn nhân.
Nhưng mặt khác, nó cũng phản ánh rất rõ một thước đo xã hội đang được áp lên mỗi cá nhân. Ngay cả khi bạn còn đang là sinh viên, chưa tốt nghiệp, bạn đã có thể bị hỏi về chuyện cưới xin. Trong khi đó, định nghĩa hạnh phúc của người trẻ rất đa dạng: độc lập, được khẳng định, được trải nghiệm. Còn trong nhiều gia đình truyền thống, hạnh phúc lại được giản lược thành một câu hỏi rất đơn giản: bao giờ lấy chồng, bao giờ cưới vợ.
Phóng viên: Có phải xã hội đang yêu cầu người trẻ phải chứng minh sự ổn định bằng tình trạng hôn nhân?
Nhà văn Trang Hạ: Đúng vậy. Việc phải chứng minh sự ổn định trước gia đình bằng tình trạng hôn nhân phản ánh một hệ giá trị mà ở đó, người trẻ chưa thực sự được tôn trọng. Người trẻ có thể độc lập, trưởng thành, có trải nghiệm, nhưng những điều đó lại không được xem là “ổn định” nếu họ chưa kết hôn.
Tuy nhiên, tôi cũng nghĩ rằng cần nhìn nhận công bằng: đôi khi những câu hỏi như “bao giờ cưới” chỉ là lời chào hỏi quen thuộc. Nếu chúng ta có thể học cách thấu cảm và đối thoại với nhau tốt hơn, có thể mọi thứ sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Phóng viên: Sau hơn 10 năm kể từ khi chị xuất bản cuốn Tình nhân không bao giờ đòi cưới, quan điểm xã hội về hôn nhân đã thay đổi chưa, thưa chị?
Nhà văn Trang Hạ: Với người trẻ, khi bước ra xã hội, họ thường nghĩ đến những giá trị vô hình: độc lập tài chính, độc lập về quan điểm, độc lập về cảm xúc – tức là không bị thao túng, không bị bắt nạt, không bị chi phối.
Nhưng với gia đình hoặc cộng đồng, chữ “ổn định” lại được nhìn bằng những cột mốc rất cụ thể: 20 tuổi học đại học, 30 tuổi kết hôn, 40 tuổi có nhà, 50 tuổi thăng tiến. Sự mâu thuẫn giữa hai cách nhìn này chính là một mâu thuẫn rất điển hình của xã hội hiện đại.
Phóng viên: Áp lực phải có đôi dịp Tết có khác nhau giữa nam và nữ không? Và sự khác biệt đó phản ánh điều gì về kỳ vọng giới?
Nhà văn Trang Hạ: Áp lực này giữa nam và nữ là rất khác nhau, không chỉ bây giờ mà từ trước đến nay. Phụ nữ thường bị nhắc nhở chuyện kết hôn từ rất sớm. Hôn nhân với phụ nữ thường được xem là một dấu mốc khẳng định thành tựu của cuộc đời.
Trong khi đó, với nam giới, kết hôn lại gắn với việc khẳng định vị thế xã hội – rằng họ đã đủ khả năng làm trụ cột gia đình. Điều đáng nói là trong vài năm gần đây, đặc biệt sau đại dịch Covid-19, số lượng nam giới từ 20 đến 50 tuổi tìm đến tôi để tham vấn vì áp lực, stress, bạo lực tinh thần tăng lên rất nhiều.
Điều này cho thấy bất bình đẳng giới không mất đi, mà đang dịch chuyển. Chúng ta không tháo bỏ gánh nặng, mà đang chuyển nó từ phụ nữ sang nam giới.
Phóng viên: Khi vai trò người yêu được niêm yết giá, kỹ năng và thời lượng, liệu cảm xúc và các mối quan hệ có đang bị thị trường hóa?
Nhà văn Trang Hạ: Những dịch vụ này hoàn toàn hợp pháp và không vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, dưới góc độ tôn trọng cảm xúc và giá trị thiêng liêng của các mối quan hệ, tôi cho rằng ở đây đang tồn tại một lỗ hổng lớn.
Việc tình yêu, cảm xúc, mối quan hệ có thể được định giá cho thấy mức độ mất an toàn rất lớn của người trẻ. Mỗi lần đoàn viên, gặp gỡ gia đình lại trở thành một lần họ bị khảo nghiệm giá trị – không phải bằng năng lực hay sự trưởng thành, mà bằng việc có hay không một người yêu bên cạnh.
Phóng viên: Theo chị, rủi ro lớn nhất của việc thuê người yêu là gì?
Nhà văn Trang Hạ: Rủi ro lớn nhất không nằm ở pháp lý hay tai tiếng, mà ở việc chúng ta dùng tiền để giải quyết những áp lực đáng lẽ cần được đối thoại. Khi bạn có thể chuyển khoản trong vài giây để có một người yêu, một bữa cơm đoàn viên “an toàn”, bạn sẽ dần quen với việc đối phó.
Nguy hiểm hơn, bạn có thể đánh mất niềm tin vào chính cảm xúc và những giá trị mà mình theo đuổi: độc lập, kiên trì, mong muốn một mối quan hệ đích thực. Đó là sự thay đổi giá trị sống rất âm thầm mà người trẻ khó nhận ra.
Phóng viên: Chị vừa nói nhiều đến cảm giác thiếu an toàn của người trẻ. Trong câu chuyện đó, theo chị, gia đình đang vô tình tạo thêm áp lực ở điểm nào?
Nhà văn Trang Hạ: Tôi muốn chia sẻ với các bậc phụ huynh rằng: hãy tôn trọng con cái, không chỉ là tôn trọng lựa chọn, mà quan trọng hơn là tôn trọng cảm xúc của chúng. Khi con cái được lắng nghe và đối thoại, chúng sẽ không cần tìm đến những giải pháp tình thế để tự vệ. Gia đình chỉ thực sự là mái nhà khi người trẻ cảm thấy được thấu hiểu.
Phóng viên: Xin cảm ơn nhà văn Trang Hạ!
