Radio
Podcast
Multimedia
Ông Dư Xuân Thức, 66 tuổi, ở thôn Ngọn Rào, xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị sử dụng điện thoại thông minh nhưng chủ yếu để liên lạc qua Zalo. Những người cháu học tiểu học đã có thể mượn điện thoại của ông để xem YouTube Kids, còn ông vẫn lúng túng khi cần cài ứng dụng hoặc dùng một chức năng mới.
“Nghe xong rồi mình thao tác lại thì đó là một cái khó khăn, bởi vì cũng hay quên lắm”, ông Thức nói.
Con cái ban ngày đi làm, buổi tối lại bận hướng dẫn con học. Ông ít có thời gian nhờ người nhà chỉ cách sử dụng điện thoại. Khi nghe giới thiệu ứng dụng Quảng Trị S có thể giúp tìm thông tin về giáo dục, y tế và các hoạt động xã hội, ông muốn dùng nhưng chưa biết cài đặt. "Vì tôi trình độ kém, sau nữa là chưa qua tập huấn nên chưa biết cài đặt và cách sử dụng", ông phàn nàn.
Cùng thôn, anh Hoàng Minh Sơn, sinh năm 1984, làm nghề mộc, cũng gặp khó khăn tương tự. Anh đã dùng điện thoại thông minh khoảng 3-4 năm, có tài khoản Zalo, Facebook, thường xuyên đọc tin và xem dự báo thời tiết. Tuy nhiên, khi được hỏi đã cài Quảng Trị S chưa, anh hỏi lại: “Quảng Trị S là gì nhỉ?”.
Người giúp ông Thức và anh Sơn làm quen với ứng dụng là anh Đinh Hương Sơn, Bí thư Chi bộ thôn Ngọn Rào, thành viên tổ công nghệ số cộng đồng. Bên ấm trà, ba cốc nước và chiếc quạt điện ở sân nhà ông Thức, buổi hướng dẫn bắt đầu từ những thao tác trên điện thoại.
Học để hướng dẫn người dân cùng chuyển đổi số
Sinh năm 1982, mới nhận nhiệm vụ Bí thư Chi bộ thôn trong nhiệm kỳ này, anh Đinh Hương Sơn cũng từng chật vật khi tiếp cận công nghệ.
“Tôi mua cái máy tính về còn không biết mở nguồn ở chỗ mô nữa”, anh kể.
Sau một buổi tập huấn, anh nhận ra mình phải dành thêm nhiều thời gian tự học. Khi gia đình đã ngủ, anh mở máy tính, đặt điện thoại bên cạnh để tra cứu những điều chưa hiểu. Có những buổi, anh học từ 2 giờ đến 5 giờ sáng, theo anh đó là thời gian yên tĩnh nhất để học.
Từ cách bật máy, anh dần làm quen với những thao tác phục vụ công việc. Anh cùng các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng ở địa phương tham gia các lớp tập huấn thuộc dự án “Tăng cường tiếp cận thông tin thông qua chuyển đổi số trong quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường”, do Oxfam tài trợ.
Các buổi học trực tiếp và trực tuyến giúp anh có thêm kiến thức. Tuy nhiên, việc nhìn màn hình từ xa, theo dõi hướng dẫn rồi tự thực hành cũng có lúc khó khăn. Sau tập huấn, anh tiếp tục mày mò, tra cứu để hiểu và làm được.
Trải nghiệm ấy giúp anh kiên nhẫn hơn khi hướng dẫn người dân. Anh hiểu rằng cài xong ứng dụng không có nghĩa người dùng đã biết sử dụng. Có người được hướng dẫn hôm trước, hôm sau đã quên mật khẩu. Khi quay lại, anh phải hỗ trợ họ thực hiện các bước khôi phục tài khoản.
“Một người làm 2-3 lần thì mất ít nhất một tiếng rưỡi”, anh Sơn nói.
Vì vậy, công việc của thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng còn kéo dài sau buổi hướng dẫn. Họ hỏi lại người dân đã mở được ứng dụng chưa, đang vướng ở bước nào để tiếp tục hỗ trợ.
Với ông Dư Xuân Thức, thuận lợi lớn nhất là người hướng dẫn ở ngay trong thôn. Ông đã được hỗ trợ cài Quảng Trị S, VNeID và làm quen với một số tiện ích số. Dù chưa thành thạo nhưng ít ra ông biết có thể gọi ai khi cần.
“Nếu quên thì tổ công nghệ trong thôn, mình điện gọi”, ông nói.
Anh Hoàng Minh Sơn cũng thấy yên tâm hơn khi có người quen có thể chỉ dẫn. Trước đây, gặp ứng dụng chưa biết cài, anh thường lúng túng. Nay, anh có thể gọi điện, hỏi trực tiếp thành viên của tổ. "Tôi mong muốn được học hỏi nhiều và nếu biết được đôi chút thì tôi sẽ truyền thông cho bà. Lần này có cuộc họp thôn, tôi sẽ tham gia họp", anh chia sẻ dự định.
Hướng dẫn theo nhu cầu của mỗi người
Theo ông Trần Diễm Phúc, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số tỉnh Quảng Trị, toàn tỉnh có 917 T ổ công nghệ số cộng đồng với 9.542 thành viên. Riêng xã Phong Nha có 19 tổ, gồm 191 thành viên.
Tổ công nghệ số cộng đồng thôn Ngọn Rào có 12 thành viên, gồm cán bộ thôn, đại diện các đoàn thể và những người có khả năng hỗ trợ bà con sử dụng công nghệ. Ông Nguyễn Quốc Tuấn, trưởng thôn, là tổ trưởng, bí thư chi đoàn làm tổ phó.
Theo ông Tuấn, trong tổ có hai giáo viên. Đây là lực lượng trẻ, có trình độ, tiếp thu nhanh để cùng cán bộ thôn hướng dẫn, giải thích các thao tác cho người dân.
Thời gian qua, tổ đã phối hợp với công an hỗ trợ bà con kích hoạt định danh điện tử. Trưởng thôn liên hệ, mời người dân đến thực hiện. Tuy nhiên, việc duy trì hoạt động còn khó khăn về kinh phí, trong khi các thành viên đều phải thu xếp thời gian cho công việc chung.
“Thành lập tổ nhưng mà kinh phí thì không có nên tổ trưởng phải nhiệt tình thu xếp để các cuộc họp được diễn ra”, ông Tuấn chia sẻ.
Sự nhiệt tình cũng cần đi cùng kỹ năng. Người hướng dẫn phải nắm được thao tác, hiểu nhu cầu và khả năng sử dụng điện thoại của từng người.
Anh Lê Quang Hòa, thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số cho biết, nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng tìm kiếm thông tin trên mạng, truy cập trang thông tin điện tử của xã và theo dõi những nội dung được công khai.
"Mức độ sử dụng công nghệ của người học rất khác nhau. Có người đã biết một số chức năng cơ bản, có người chỉ dùng điện thoại để nghe, gọi, chưa biết cách theo dõi thông tin qua nhóm Zalo hoặc Facebook. Với mỗi nhóm, việc hướng dẫn phải bắt đầu từ những thao tác phù hợp", anh Hòa nhận định.
Tại Ngọn Rào, loa truyền thanh và các cuộc họp vẫn là những kênh đưa thông tin chủ yếu đến người dân, đồng thời sử dụng Facebook, Zalo để cập nhật nội dung nhanh hơn. "Trang thông tin Ngọn Rào trên Facebook đã có khoảng 2.900 lượt theo dõi", ông Nguyễn Quốc Tuấn, trưởng thôn thông tin.
Việc hướng dẫn luôn bám sát nhu cầu thực tế: tra cứu thông tin địa phương, đọc thông báo, tìm hiểu chính sách và sử dụng các ứng dụng thiết yếu. Bên cạnh thao tác trên điện thoại, các thành viên của tổ còn hướng dẫn người dân cách nhận biết nguồn tin chính thống, nâng cao cảnh giác khi tiếp nhận và chia sẻ thông tin trên mạng xã hội.
Đưa hỗ trợ đến gần người dân
Ông Trần Hương Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Nha, nhìn nhận việc thành lập Tổ công nghệ số cộng đồng mới là bước đầu. Hiệu quả hoạt động còn phụ thuộc vào nhân lực và điều kiện hiện tại từng thôn.
Theo ông, sau sáp nhập xã, khi các thôn chưa được sắp xếp lại, địa phương còn nhiều thôn nhỏ. Một bộ phận cán bộ thôn ở độ tuổi trên 50-60 gặp khó khăn khi sử dụng máy tính, điện thoại thông minh để báo cáo, xử lý thông tin. Các tổ công nghệ số cộng đồng đã được thành lập nhưng hoạt động chưa hiệu quả.
"Trong quá trình kiện toàn thôn, bản, xã đồng thời củng cố nhân sự của các tổ, huy động thêm giáo viên, nhân viên y tế tham gia hỗ trợ", theo ông Lâm, những thôn đã kiện toàn có thêm lực lượng trẻ, trong đó có người được đào tạo về công nghệ thông tin.
Địa phương hướng tới việc để các tổ hướng dẫn người dân ngay tại thôn, qua đó giảm áp lực cho Trung tâm Phục vụ hành chính công.
"Mục tiêu của chúng tôi là chia lửa cho tuyến trên, phát huy tối đa vai trò hướng dẫn của các tổ công nghệ số cộng đồng ngay từ ban đầu”, ông Lâm nói.
Theo đó, công tác hỗ trợ cần được triển khai cụ thể: thông báo rõ cho người dân về địa điểm, nội dung được hướng dẫn và bố trí người trực. Xã cũng cần theo dõi số hồ sơ được hỗ trợ để kịp thời bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ đồng thời rà soát nâng cấp các thiết bị chưa đáp ứng yêu cầu.
"Nếu cán bộ thôn chưa đáp ứng yêu cầu thì chúng tôi phải hỗ trợ hay như máy móc chưa bảo đảm cấu hình, xã sẽ chủ động có phương hướng giải quyết. Việc sâu sát từng chi tiết nhỏ chính là chìa khóa giúp địa phương tháo gỡ triệt để vướng mắc và đạt hiệu quả bền vững", ông Lâm nhấn mạnh thêm.
Về tiếp cận thông tin, xã đã có trang thông tin điện tử và hướng tới tích hợp hệ thống đường dẫn đến các văn bản quy phạm pháp luật giúp người dân có thể tra cứu tại một địa chỉ duy nhất. Đáng chú ý, các dự án và thông tin thuộc lĩnh vực đất đai trong diện phải công khai cũng sẽ được đưa lên trang này để người dân tiện tra cứu.
"Dự án và Trung tâm Đổi mới sáng tạo - Chuyển đổi số (Sở Khoa học và Công nghệ) cũng đã cam kết cùng với chúng tôi thực hiện việc này. Khi những dự án đất đai thuộc diện phải công khai được minh bạch trên trang điện tử, người dân chắc chắn sẽ tiếp cận thông tin một cách thuận lợi nhất", ông Lâm thông tin./.
