Radio
Podcast
Multimedia
Nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn và hội nhập quốc tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nghiên cứu định hướng xây dựng quy định mới về tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS). Những đề xuất đổi mới mang tính đột phá này kỳ vọng sẽ chuyển dịch mạnh mẽ tư duy quản lý: Phân cấp triệt để cho các cơ sở đại học, đặt liêm chính khoa học lên hàng đầu và kiến tạo cơ chế hậu kiểm nghiêm khắc.
VOV2 xin trân trọng giới thiệu bài viết của TS Vũ Minh Đức - Cục trưởng Cục nhà giáo và cán bộ quản lý Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo về chủ trương này.
Đề xuất phân cấp mạnh mẽ: Giao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học
Trọng tâm lớn nhất trong định hướng đổi mới lần này là việc thay đổi mô hình xét chọn theo hướng tiếp cận hiện đại. Thay vì quy trình hai cấp như trước đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến sẽ phân cấp mạnh mẽ gắn liền với trách nhiệm giải trình, đề cao vai trò của người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn tập trung cốt lõi vào ba năng lực nền tảng của ứng viên bao gồm: Năng lực giảng dạy, uy tín khoa học và khả năng thu hút các nguồn lực phục vụ phát triển năng lực nghiên cứu của cơ sở giáo dục đại học. Trên cơ sở quy định chung đó, các cơ sở giáo dục đại học có quyền chủ động quy định chi tiết tiêu chuẩn GS, PGS sao cho bám sát điều kiện thực tế, định hướng chiến lược phát triển đào tạo và nghiên cứu khoa học của đơn vị. Các quy định nội bộ này phải phù hợp nhất với đặc thù lĩnh vực, chuyên ngành đào tạo riêng biệt và tuyệt đối không thấp hơn quy định chung của Bộ.
Các cơ sở giáo dục đại học sẽ tự thành lập Hội đồng xét chọn, tổ chức phản biện và trực tiếp ban hành quyết định bổ nhiệm chức danh GS, PGS dựa trên nhu cầu vị trí việc làm thực tế tại đơn vị.
Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến sẽ không can thiệp sâu vào khâu đánh giá chuyên môn hay trực tiếp phê duyệt, rà soát lại từng hồ sơ của các trường.Thay vào đó, Bộ sẽ đóng vai trò giám sát quy trình xét bổ nhiệm nhằm kiểm tra, giám sát tính chính xác, minh bạch, việc tuân thủ quy phạm pháp luật của nhà trường và giải quyết các phản ánh, khiếu nại nếu có.
Định hình 5 nguyên tắc cốt lõi: “Kim chỉ nam” cho mô hình bổ nhiệm mới
Bộ GDĐT dự kiến đặt ra những nguyên tắc nền tảng, mang tính chiến lược xuyên suốt để định hình toàn bộ quy trình bổ nhiệm chức danh GS, PGS:
Gắn chặt với thực tiễn và vị trí việc làm: Việc bổ nhiệm phải căn cứ vào nhu cầu sử dụng thực tế và vị trí việc làm cụ thể của từng ngành, chuyên ngành tại cơ sở giáo dục đại học. Cơ chế này giúp chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình mang tính tôn vinh, có giá trị suốt đời sang phương thức bổ nhiệm gắn kết chặt chẽ với trách nhiệm và hiệu quả công việc cụ thể.
Cạnh tranh bình đẳng và không phân biệt đối xử: Đánh giá ứng viên dựa trên hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn định lượng công khai, hướng tới một môi trường “cạnh tranh công bằng” trong học thuật. Đặc biệt, quy định nhấn mạnh tính công bằng, khách quan giữa ứng viên đang công tác trong các cơ sở giáo dục đại học và ứng viên từ bên ngoài nộp hồ sơ để xét bổ nhiệm.
Tự chủ gắn liền với giám sát, chuyển đổi số: Quyền tự chủ của nhà trường được bảo đảm tối đa nhưng phải đi đôi với trách nhiệm giải trình. Quy trình quản lý dự kiến sẽ được chuyển đổi số toàn diện để tăng tính minh bạch, đề cao trách nhiệm người đứng đầu và tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm.
Hội nhập qua chuẩn mực quốc tế: Việc chú trọng áp dụng các chuẩn mực đánh giá quốc tế được xác định là nguyên tắc bắt buộc nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu và vị thế học thuật của các trường đại học Việt Nam.
Đẩy mạnh hội nhập quốc tế và đánh giá thực chất năng lực ứng viên
Định hướng mới hướng tới mục tiêu nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh toàn cầu của giáo dục đại học Việt Nam thông qua các tiêu chuẩn đánh giá thực chất, tiệm cận chuẩn chuẩn mực quốc tế, trong đó yêu cầu các ứng viên phải có các công bố khoa học quốc tế uy tín thuộc danh mục Scopus hoặc WoS. Tiêu chuẩn ngoại ngữ chuyên môn bằng tiếng Anh cũng dự kiến được áp dụng chặt chẽ cho các ứng viên.Theo đó, ứng viên sẽ thực hiện Báo cáo tóm tắt bằng tiếng Anh về thành tựu khoa học, kết quả đào tạo nổi bật và định hướng nghiên cứu trực tiếp trước Hội đồng. Hội đồng xét bổ nhiệm sẽ đánh giá trực tiếp và toàn diện ứng viên dựa trên 03 nhóm tiêu chí rõ ràng: năng lực chuyên môn và uy tín khoa học; năng lực sư phạm, phương pháp truyền đạt và kỹ năng trình bày vấn đề khoa học; bản lĩnh khoa học cùng khả năng giải trình thông qua tư duy phản biện, kỹ năng xử lý tình huống khi đối thoại trước các nội dung chất vấn của Hội đồng.
Định hướng này cũng mở ra cơ chế linh hoạt khi cho phép tổ chức buổi báo cáo bằng hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến, đồng thời có thể mời thêm các chuyên gia ngoài Hội đồng tham dự để lấy ý kiến khách quan trước khi biểu quyết.
“Tấm khiên” bảo vệ danh hiệu: Đặt liêm chính khoa học lên hàng đầu
Quán triệt yêu cầu cao nhất về đạo đức học thuật, định hướng quy định mới dự kiến đưa Liêm chính khoa học thành một nội dung độc lập, trực diện với hệ thống chế tài nghiêm khắc. Các hành vi gian lận học thuật, đạo văn, mua bán bài báo, trục lợi trong công bố quốc tế hoặc kê khai không trung thực sẽ bị xử lý nghiêm minh. Ứng viên vi phạm sẽ bị hủy bỏ kết quả, thu hồi quyết định và đối diện với mức phạt cấm đăng ký xét bổ nhiệm từ 3 đến 5 năm, thậm chí là cấm vĩnh viễn nếu vi phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học và các thành viên trong Hội đồng xét bổ nhiệm tại cơ sở phải chịu trách nhiệm cá nhân bằng danh dự và pháp lý đối với từng lá phiếu, từng quyết định chuyên môn của mình.
Dự kiến quy định số lượng, cơ cấu bổ nhiệm GS, PGS dựa trên chất lượng thực tế
Để đảm bảo hài hòa giữa số lượng và chất lượng đội ngũ, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến quy định định mức, cơ cấu bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư dựa trên số lượng giảng viên có trình độ tiến sỹ, quy mô đào tạo nghiên cứu sinh và năng lực nghiên cứu khoa học của cơ sở giáo dục đại học. Tuy nhiên, tỷ lệ định mức này hoàn toàn không áp dụng một cách cứng nhắc hay cào bằng, mà được vận dụng linh hoạt, gắn chặt chẽ với đề án vị trí việc làm riêng biệt của từng trường.
Việc xác lập hệ thống định mức rõ ràng này sẽ kiến tạo một môi trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng và minh bạch. Chính cơ chế cạnh tranh dựa trên hiệu suất công việc sẽ trở thành động lực mạnh mẽ để nâng cao chất lượng toàn diện của đội ngũ GS, PGS. Qua đó, các cơ sở giáo dục đại học vừa duy trì được các quy chuẩn học thuật khắt khe, vừa mở rộng cánh cửa cơ hội cho sự phát triển, đồng thời khơi dậy và bảo tồn động lực cống hiến mạnh mẽ của những nhà khoa học trẻ có năng lực vượt trội.
Những định hướng, dự kiến đổi mới này đang được nghiên cứu kỹ lưỡng với kỳ vọng kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch, tự chủ, liêm chính và nghiêm khắc. Mục tiêu lớn nhất mà Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng tới không chỉ đơn thuần là một văn bản quy phạm pháp luật, mà cao hơn cả là niềm tin của cộng đồng khoa học và danh dự của đội ngũ trí thức nước nhà.
