Radio
Podcast
Multimedia
Mời các bạn bấm nút nghe nội dung:
Những năm tháng sinh viên, nghệ sĩ Lê Thu Thủy, nghệ danh Majita từng làm trong lĩnh vực phát thanh ở một trang radio online. Công việc này không đem đến một nguồn thu nhập nào nhưng luôn mới mẻ và nhiều sáng tạo.
Điều may mắn theo nữ nghệ sĩ này lại ở việc suốt những năm tháng sinh viên, song hành giữa việc học và làm, chưa khi nào chị nghĩ đến việc bỏ học giữa chừng để chuyển sang ngành học khác. Kiến thức ngành học giúp chị có được tư duy sâu cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp có dịp tham gia về sau. Tốt nghiệp ngành ngân hàng, chị Thủy chọn trở thành một freelancer.
“Có một giai đoạn ở Việt Nam, mọi người đổ xô vào các ngành kinh tế và em cũng ở trong làn sóng đấy. Nhưng em không thực sự thích trở thành một nhân viên ngân hàng nên trong suốt giai đoạn sinh viên, bản thân đã luôn đi tìm một con đường khác”, Thủy chia sẻ.
Trở thành tác giả sách khi được cố nhạc sĩ, ca sĩ Trần Lập tin tưởng giao chắp bút cho cuốn tự truyện đầu tiên thực sự trở thành dấu ấn nghề nghiệp đặc biệt với Thu Thủy ngay khi tốt nghiệp đại học. Và rồi, chị đã trải qua nhiều công việc khác nhau như dẫn chương trình ở kênh phát thanh, trở thành nghệ sĩ tạo hình cho những dự án về môi trường, thậm chí thử cả công việc làm diễn viên... Nhưng suốt hành trình đó, chưa khi nào chị thử công việc đúng chuyên ngành đào tạo ở lĩnh vực ngân hàng.
Gần 10 năm làm freelancer, trải qua nhiều công việc, nhiều dự án khác nhau, hơn ai hết, chị Thu Thủy “ngấm và thấm” những được và mất của làm tự do.
“Phải thừa nhận các vị phụ huynh không sai. Không phải làm văn phòng, không bị bó buộc và muốn được trải nghiệm nhiều thứ, đồng thời em cũng hiểu được nỗi lo của bố mẹ trước sự bất định của con cái. Bản thân em cũng có giai đoạn đã bị thất nghiệp. Làm thế nào mình ổn định được trong sự thay đổi, đó là bài toán khó”, chị Thu Thủy chia sẻ.
Nổi bật trong những đơn vị tuyển dụng và cung ứng lao động, đặc biệt lao động trẻ chất lượng cho thị trường lao động, anh Trần Trung Hiếu, Giám đốc điều hành của Top CV nhận thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy lao động thuộc nhiều thế hệ. Riêng với lứa 2K, tức là sinh từ năm 2000 trở đi, bên cạnh xu hướng nhảy việc thì làm tự do trở thành lựa chọn của không ít lao động trẻ.
Bản thân anh không ít lần trong công việc gặp những nhân sự cực kì có năng lực gửi hồ sơ với nhu cầu tham gia các dự án, phần việc mang tính thời vụ. Dù với từng đó kinh nghiệm cũng như khả năng giải quyết phần việc thuộc vào nhóm đáng để các công ty “săn đầu người” bỏ thời gian công sức nhưng họ quyết không gắn bó kiểu lâu dài.
“Để làm freelancer, người lao động phải thực sự giỏi cả chuyên môn sâu lẫn kỹ năng quản lý. Quản lý ở đây gồm lên kế hoạch, buộc bản thân phải vận hành kế hoạch để hoàn thành nội dung công việc, dự án đúng thời hạn. Điều này không dễ, đặc biệt khi các bạn chọn làm tự do hoàn toàn, không đến công ty”, anh Hiếu phân tích.
Tuy nhiên, bên cạnh những trường hợp vượt trội, anh Hiếu cho rằng có thêm trường phái “ảo tưởng” năng lực hoặc khó có khả năng làm việc trong tập thể.
Freelancer gồm cả hình thức đến công ty một phần hoặc làm từ xa hoàn toàn. Việc ngay từ đầu chọn không đến công ty, tự mình vận hành công việc, một mặt giúp hình thành và khả năng tự quản lý bản thân nhưng mặt khác khiến người lao động mất thói quen gắn bó với không gian làm việc với các đồng nghiệp, người quản lý trực tiếp. Chính điều này sẽ khiến cơ hội trở lại làm việc toàn thời gian cho một đơn vị, doanh nghiệp sẽ trở nên khó khăn với các freelancer.
Cùng với đó, nếu không xây dựng kế hoạch tài chính cho bản thân ngay từ đầu và thực hiện nghiêm túc việc tiết kiệm, một freelancer có thể rơi vào khó khăn khi dự án cũ kết thúc và chưa có dự án mới kế tiếp.
Khoảng 3 năm trở lại đây, khả năng tìm việc mới hoặc duy trì việc của các freelancer càng trở nên khó khăn khi có sự xuất hiện của AI, đặc biệt AI tạo sinh.
“Ví dụ như là công việc lồng tiếng chẳng hạn. Em từng đọc truyện cho các kênh youtube. Ngày trước, công việc này nuôi sống em. Nhưng khi có AI, tại sao người ta lại cần phải thuê bạn khi mà dùng AI hiệu quả hơn gồm nhanh hơn rẻ hơn. Tốc độ của con người không thể xử lý nhanh như AI được”, chị Thủy phân tích.
Nỗ lực học kỹ năng mới, đảm bảo hoàn thành công việc đúng thời hạn và đồng thời phải tạo được uy tín cá nhân trở thành “chìa khóa” để những freelancer “trụ” được trong thị trường lao động. Tuy nhiên, những phần việc này đang bị AI chiếm nhanh và mạnh nhất.
Từ góc độ trải nghiệm cá nhân, chị Thuy Thủy cho rằng nếu ngay từ đầu các bạn trẻ lựa chọn con đường ổn định, gắn bó với một đơn vị, doanh nghiệp lâu dài, giá trị đem lại chính ở sự gắn kết và tình nghĩa. Vị trí của lao động đó bởi thế cũng gia tăng và có tính bền vững hơn.
“Như em bây giờ mà đi xin những công việc văn phòng sẽ rất khó vì ở độ tuổi này, kinh nghiệm đủ nhiều nhưng lại không phải đủ cho mức quản lý. Một người đi làm freelancer, bản thân người đó đã làm chủ quản lý dự án. Nhưng đâu phải công ty nào cũng cần vị trí đó của bạn và người ta sẽ ưu tiên những người trong network của họ”.
Đến tận thời điểm này, bố mẹ vẫn mong muốn con gái có được công việc ổn định với tiêu chí cụ thể gồm đến văn phòng, làm việc toàn thời gian và được đóng bảo hiểm. Bản thân chị Thủy không hối tiếc với lựa chọn bản thân, chỉ tiếc đã chưa thực sự chọn đúng hướng đi cho hành trình làm freelancer.
Trải qua một giai đoạn dài đầy khó khăn cũng như bất ổn nhiều mặt do tác động từ thị trường lao động, chị Thu Thủy đã chọn dừng lại, tập trung làm dự án nghệ thuật đầu tiên cho chính bản thân mình.
Tác phẩm “Lời từ rừng biển mây”, một vở nhạc kịch rối tay đã chính thức ra mắt với mức kinh phí rất thấp. Quan trọng hơn, nghệ sĩ Thu Thủy được làm việc với các đồng sự cùng đam mê nghệ thuật, thăng hoa trong từng giây phút cùng nhau làm nên tác phẩm. Dự án kết thúc cũng là thời điểm người nghệ sĩ ấp ủ cho một dự án tiếp theo.
“Từ hành trình là freelancer của bản thân, cá nhân em thấy rằng bạn trẻ nào có giấc mơ của riêng mình đều cần nuôi dưỡng và chuẩn bị về tài chính, quản lý dự án, làm truyền thông… Rất nhiều phần việc khác nhau, nhưng rõ ràng trải qua rồi mình có được bài học để lần sau sẽ làm tốt hơn, hiệu quả hơn”, nữ nghệ sĩ bộc bạch.
Và một lời nhắn nhủ của chị Thu Thủy, ngoài việc không ngừng học tập, rèn luyện, người trẻ khi lựa chọn con đường này cũng cần mua cho bản thân một loại hình bảo hiểm sức khỏe để đảm bảo cho những tình huống xấu nhất xảy sẽ có điểm tựa để vực dậy và tiếp tục hành trình.
