Thầy Đỗ Việt Khoa: "Lòng tham điểm số đã cướp cơ hội của thí sinh học thật, thi thật"

Trong những ngày tin tức về sai phạm trong tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang gây xôn xao cả nước, thầy giáo Đỗ Việt Khoa, hiện đang là giáo viên Trường THPT Thường Tín (Hà Nội) chia sẻ với phóng viên VOV2 những suy nghĩ của riêng cá nhân ông về tiêu cực trong thi cử.

Trước đó, tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2006, thầy Đỗ Việt Khoa đã đứng ra quay video làm bằng chứng tố cáo hiện tượng tiêu cực thi cử tại trường THPT Phú Xuyên A. Trong video là cảnh giáo viên bỏ vị trí coi thi, nhân viên phục vụ thi vào tận phòng thi phân phát bài giải sẵn cho thí sinh.

Ngoài ra, ông còn tố cáo việc mỗi giám thị coi thi đã được lãnh đạo nhà trường "bồi dưỡng" số tiền là 700.000 đồng để đổi lại sự làm ngơ cho tiêu cực thi cử.

Vụ việc khi đó đã được Sở GD-ĐT, Thanh tra liên ngành tỉnh Hà Tây (cũ) và Bộ GD-ĐT vào cuộc và kết luận tố cáo của thầy giáo Đỗ Việt Khoa hoàn toàn đúng sự thật.

Tôi chưa bao giờ hối hận khi tố cáo tiêu cực thi cử

- Phóng viên: 20 năm sau khi lên tiếng tố cáo những biểu hiện tiêu cực tại điểm thi trường THPT Phú Xuyên A, ông được gọi là “thầy giáo chống tiêu cực”. Vậy, 20 năm mang trên mình “danh hiệu” như vậy, ông có cảm thấy thoải mái?

- Thầy Đỗ Việt Khoa: Sau vụ tiêu cực Phú Xuyên A năm 2006, rất nhiều thầy cô, nhân dân trên cả nước biết đến tôi. Thật lòng, “thầy giáo chống tiêu cực” không phải là điều gì đáng để bản thân tự hào, vui vẻ mà đó là trách nhiệm tự nhiên trên từ trên trời rơi xuống.

Trước đó, tôi cũng được nhận bằng khen của Bộ GD-ĐT vì có thành tích chống tiêu cực. Nhưng như tôi chia sẻ, đó không phải là điều gì đáng để bản thân tự hào, thậm chí đó còn là áp lực đặt lên vai mình.

Tôi nghĩ, mỗi một giáo viên khi đứng lớp thực hiện hai nhiệm vụ. Nhiệm vụ thứ nhất là thực hiện công tác chuyên môn, làm việc để kiếm sống. Nhiệm vụ thứ hai, không ai trao cho mình, đó là mỗi người phải biết đấu tranh, đấu tranh với chính mình, đấu tranh với những điều chưa tốt trong môi trường làm việc, những biểu hiện tiêu cực để từ đó phê phán, chấn chỉnh.

Vụ việc tại điểm thi tốt nghiệp THPT Phú Xuyên A năm 2006 cũng là cách để tôi đấu tranh trước biểu hiện tiêu cực trong thi cử. Hay như vụ việc tại điểm thi trường THPT Chuyên Tuyên Quang, không ít người đã lên tiếng trước những bất thường điểm thi môn Toán và sau đó là Bộ GD-ĐT cùng cơ quan điều tra vào cuộc.

Chúng ta dùng từ đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực có thể hơi to tát nhưng là chấn chỉnh những việc làm sai, lên tiếng phê phán để giữ vững kỷ cương trường học.

- Phóng viên: Nhắc đến sai phạm xảy ra tại trường THPT Chuyên Tuyên Quang đang được cơ quan Công an điều tra, làm rõ cũng gợi nhắc cho ông điều gì về những tiêu cực từng xảy ra tại điểm thi THPT Phú Xuyên A tròn 20 năm trước - khi đó ông là người đứng lên tố cáo những tiêu cực tại điểm thi này?

- Thầy Đỗ Việt Khoa: Vụ tiêu cực thi cử tại điểm thi THPT Phú Xuyên A năm 2006 không phải tự nhiên ghi lại được mà là cả quá trình. Mấy năm trước đó, khi tham gia công tác coi thi, tôi nhìn thấy rõ những biểu hiện tiêu cực tại một số điểm thi như lấy đề thi ra ngoài nhờ một nhóm học sinh giỏi giải sau đó photo hàng loạt, tuồn vào phòng thi. Gian lận thi cử này công khai, ngang nhiên, ai cũng có thể phát hiện được nhưng không ai đứng lên tố cáo.

Tôi nhớ, đã hai lần bản thân đứng lên phản ánh, tố cáo tiêu cực tại các điểm thi (từ những năm 2004) nhưng khi đó, mục đích chỉ mang tính cảnh cáo nhà trường và hội đồng thi. Nhưng, hai năm sau, tại điểm thi THPT Phú Xuyên A vẫn tiếp diễn tiêu cực tương tự như vậy nên buộc lòng tôi phải công khai để cơ quan chức năng có biện pháp xử lý.

Ngay sau vụ THPT Phú Xuyên A, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có cách xử lý nhất định và tôi cũng cảnh báo rằng kỳ thi năm 2007 và những năm tiếp theo, biểu hiện tiêu cực trong thi cử rất có thể tái diễn theo hình thức khác. Điều cảnh báo của tôi đã đúng khi năm 2012 xảy ra tiêu cực trong công tác coi thi tại trường THPT Đồi Ngô, tỉnh Bắc Giang (cũ).

Nếu quay trở về thời điểm năm 2006, tôi vẫn hành động như đã làm và chưa bao giờ hối hận khi phản ánh tiêu cực trong thi cử.

Chỉ có điều khiến tôi suy nghĩ suốt 20 năm qua, nếu làm đúng thì việc xử lý tiêu cực xảy ra tại THPT Phú Xuyên A hay THPT Đồi Ngô năm 2012 phải nghiêm khắc hơn, thậm chí là khởi tối vụ án chứ không chỉ dừng lại kỷ luật một vài cá nhân.

- Phóng viên: Vậy theo dõi vụ việc tiêu cực xảy ra tại trường THPT Chuyên Tuyên Quang, có điều gì khiến thầy bất ngờ và không bất ngờ?

- Thầy Đỗ Việt Khoa: Tôi có theo dõi vụ việc xảy ra ở Trường THPT Chuyên Tuyên Quang và tôi không bất ngờ. Tôi vẫn thường xuyên trao đổi với giáo viên ở nhiều tỉnh, thành, đặc biệt là các tỉnh miền núi. Các thầy cô có chia sẻ thông tin, dù không còn tình trạng giải bài tập thể như trước nhưng vẫn có hiện tượng cán bộ coi thi làm ngơ cho thí sinh hỏi bài nhau hoặc dùng phao thi nhỏ.

Còn điều khiến tôi bất ngờ là tại một Trường THPT Chuyên Tuyên Quang – một môi trường giáo dục đáng ra phải gương mẫu. Học sinh, giáo viên chuyên đều là tập hợp những học sinh, giáo viên giỏi nhất của tỉnh. Vậy nhưng họ đã làm một việc rất sai trái, vô lý là để một giáo viên gà bài cho học sinh.

Kết quả, cả điểm thi có 328 thí sinh thì có đến 147 cháu đạt điểm 10; 150 thí sinh có điểm từ 9 trở lên, còn lại là dưới 9 điểm. Việc “gà bài” đồng loạt như vậy là nghiêm trọng, lộ liễu và dại dột cho chính cán bộ coi thi và thí sinh.

Vụ việc xảy ra ở trường THPT Chuyên Tuyên Quang cho chúng ta thêm một chứng về hiện tượng những người được giao chức trách đã cố tình làm sai quy định, hỗ trợ thí sinh làm bài thi hoặc làm ngơ cho thí sinh gian lận thi cử.

Nhiều năm nay, tôi tiếp tục được tham gia công tác coi thi. Như năm 2026 vừa qua, tôi tham gia coi thi tại Hà Đông và phải khẳng định, các điểm thi tốt nghiệp THPT TP. Hà Nội những năm qua công tác coi thi cực kỳ nghiêm túc, thậm chí nghiêm hơn những kỳ thi đại học trước kia mà tôi từng chứng kiến, không hề có dấu hiệu nào của học sinh nhìn ngang, nhìn dọc trao đổi bài của nhau.

Tuy nhiên, đến nay tôi vẫn luôn có câu hỏi hoài nghi công tác coi thi tốt nghiệp THPT tại các địa phương, nhất là các tỉnh miền núi.

Công nghệ tiên tiến nhưng gian lận thi cử chủ yếu vẫn do con người

- Phóng viên: 20 năm qua, từ vụ tiêu cực tại điểm thi THPT Phú Xuyên A năm 2006, THPT Đồi Ngô 2012 đến vụ án gian lận thi cử xảy ra tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình năm 2018 và nay là sai phạm tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang, theo ông, vì sao “bóng ma" gian lận thi cử vẫn phủ bóng kỳ thi tốt nghiệp THPT?

- Thầy Đỗ Việt Khoa: Giáo dục Việt nam luôn có những điểm đen, góc khuất. Góc khuất lớn nhất vẫn là chuyện học hành, thi cử và thu chi trong trường học. Chúng ta đều biết, chất lượng giáo dục tại các địa phương là không đồng đều. Nhưng vì thành tích, các địa phương, trường học đều mong muốn học sinh trường mình, tỉnh mình đỗ nhiều, đỗ cao. Học sinh yếu muốn đỗ đại học; học sinh khá hơn muốn điểm cao và đây chính là nguồn cơn của gian lận thi cử.

Ở đây còn là lòng tham về điểm số. Lòng tham của một bộ phận thí sinh, của phụ huynh và những người tham gia công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT có thể cướp suất vào đại học của người khác, cướp mất tương lai của người khác.

Vụ Hà Giang, Hòa Bình, Sơn La năm 2018, những người thực thi nhiệm vụ đã nâng khống điểm. Có những thí sinh chỉ được 0 đến 0,5 điểm nhưng sửa lên thành 9,5 - thành thủ khoa của cả nước. Đó chẳng khác gì "cướp" trắng suất thủ khoa của học sinh giỏi thật sự, lấy đi vị trí trong trường đại học của những học sinh học thật, thi thật.

Bên cạnh đó, có những cái sai lặp đi lặp lại một phần cũng là vì cách xử lý không nghiêm khắc, không đủ sức răn đe.

Đơn cử như vụ tiêu cực tại điểm thi trường THPT Phú Xuyên A năm 2006, đây là vụ nghiêm trọng. Nếu theo quy định của pháp luật, phải khởi tố vụ án hình sự vì làm lộ bí mật quốc gia, sai phạm có tổ chức trong kỳ thi và phải hủy kết quả kỳ thi, cho thí sinh thi lại ngay theo đề dự trữ của Bộ. Đó mới là cách xử lý nghiêm túc, nghiêm minh theo quy định của của pháp luật của ngành giáo dục.

Nhưng vụ THPT Phú Xuyên A, những người liên quan chỉ xử lý kỷ luật khiến trách, cảnh cáo. Toàn bộ thí sinh sai phạm vi phạm quy chế thi không bị xử lý, tất cả vẫn được công nhận tốt nghiệp bằng chính điểm sai phạm đó. Điều này cũng tương tự như vụ tiêu cực tại điểm thi THPT Đồi Ngô năm 2012. Cơ quan chức năng không khởi tố mà chỉ dừng lại ở kỷ luật những cán bộ có liên quan.

Như vậy, các địa phương khác người ta thấy rằng nếu có vi phạm thì tối đa cũng chỉ bị khiển trách, cảnh cáo, học sinh vẫn không bị ảnh hưởng gì nên không e sợ. Tôi nghĩ, đây cũng là một phần nguyên nhân dẫn đến những sai phạm có tổ chức hơn tại kỳ thi năm 2018 xảy ra tại Hà Giang, Hòa Bình (cũ) và Sơn La.

- Phóng viên: Thời của ông năm 2006, gian lận chủ yếu mang tính thủ công, là phao giấy, là giám thị "lờ đi" cho thí sinh chép bài – mọi thứ thường lộ liễu. Nhưng những năm gần đây, việc gian lận thi cử tinh vi hơn như trực tiếp can thiệp vào phần mềm chấm thi như ở Hà Giang năm 2018 hay dùng tai nghe siêu nhỏ, camera giấu kín... Thầy nghĩ sao về diễn biến phức tạp này của gian lận thi cử?

- Thầy Đỗ Việt Khoa: Đó là một thách thức trước sự phát triển của công nghệ. Năm 2006, đến máy photo ở các trường học còn chưa được trang bị cho nên điểm thi trường THPT Phú Xuyên A đã thuê ba chiếc máy photo ở bên ngoài vào nhà trường. Khi đó, việc gian lận thi cử mang tính thủ công, học sinh giỏi giải bài bằng tay viết ra giấy sau đó dùng máy photo copy.

Nhưng hiện nay có rất nhiều thiết bị tinh vi có thể được sử dụng nhằm mục đích gian lận thi cử; việc chấm thi bằng phần mềm cũng có thể bị can thiệp… Tuy nhiên, dù là máy móc, công nghệ hiện đại thế nào thì con người vẫn là nhân tố chủ chốt.

Nếu có động cơ gian lận, mong muốn được điểm cao mà không xuất phát từ thực lực thì người ta sẽ có cách để can thiệp. Dù Ban chỉ đạo thi từ Trung ương tới địa phương có quán triệt, chỉ đạo thế nào vẫn không thể lường hết được hành vi tiêu cực trong thi cử. Riêng vụ việc tại trường THPT Chuyên Tuyên Quang, đó là một sự lộ liễu, trắng trợn khi bố trí một giáo viên của trường làm Thư ký điểm thi nhưng thực chất đóng vai trò hỗ trợ cho chính học sinh của mình.

-Phóng viên: Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo có nhiều nỗ lực nhằm siết chặt việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, ông cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay cần phải đổi mới thế nào để đảm bảo thực sự nghiêm minh, công bằng, khách quan?

- Thầy Đỗ Việt Khoa: Tôi nghĩ thật khó đủ sức để chấn chỉnh tính nghiêm minh của một kỳ thi có quy mô lớn như kỳ thi tốt nghiệp THPT. Một kỳ thi được tổ chức trên diện rộng với số lượng hàng triệu thí sinh. Dù quy chế, quy trình tổ chức chặt chẽ, được thống nhất từ trên xuống dưới nhưng trong khâu coi thi rất khó đảm bảo sự nghiêm túc đồng đều ở tất cả các địa phương. Những vụ tiêu cực trong thi cử thời quan qua đã minh chứng cho điều đó.

Quan điểm của tôi, Bộ Giáo dục - Đào tạo nên giao kỳ thi tốt nghiệp THPT về các sở giáo dục và xác định đây là kỳ thi nhẹ nhàng. Các Sở GD-ĐT chịu trách nhiệm tổ chức và công nhận tốt nghiệp cho các cháu. Bộ GD-ĐT chỉ cần xây dựng một đề thi chung cho toàn quốc. Trước đây, chúng ta đã xóa bỏ kỳ thi tốt nghiệp THCS và đến bây giờ không ai còn nhắc đến kỳ thi này nữa. Bộ GD-ĐT nên tiếp cận theo hướng này khi học sinh hoàn thành chương trình THPT.

Đối với công tác tuyển sinh đại học-cao đăng, Bộ GD-ĐT cần thiết tổ chức một kỳ thi chung (giống như kỳ thi 3 chung như trước kia) với một quy trình tổ chức chặt chẽ. Một kỳ thi chung đề, chung đợt, chung kết quả do Bộ GD-ĐT tổ chức và giám sát.

Bởi mục tiêu quan trọng của phần đông học sinh hiện nay đó là tuyển sinh đại học sau THPT. Còn tỉ lệ đỗ tốt nghiệp hiện nay thường ổn định ở mức 99%. Như vậy, kỳ thi nào cần buông thì buông được, kỳ thi nào cần siết chặt để làm căn cứ xét tuyển đại học thì phải làm chặt, làm nghiêm. Như vậy mới tạo được sự công bằng cho tất cả thí sinh.

- Phóng viên: Cảm ơn ông!