Radio
Podcast
Multimedia
Chiều 9/8, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa luật nhằm đổi mới phương thức phổ biến pháp luật, tăng cường ứng dụng công nghệ và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Nhiều ý kiến tập trung vào bốn vấn đề: ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo; trách nhiệm của các nền tảng trực tuyến; khả năng tiếp cận pháp luật của những nhóm đặc thù và hiệu quả của hoạt động truyền thông chính sách.
Thông tin pháp luật do AI cung cấp phải có nguồn
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) cho rằng, sự xuất hiện của nhiều hình thức vi phạm trên không gian mạng đòi hỏi phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật phải nhanh và phù hợp hơn với môi trường số.
Theo đại biểu, dự thảo cần quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội, mạng viễn thông và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hoạt động tại Việt Nam trong việc phổ biến pháp luật cho người sử dụng.
Các nền tảng mạng xã hội có thể hiển thị cảnh báo pháp lý khi người dùng mở ứng dụng hoặc sử dụng dòng chữ chạy để cảnh báo về những hành vi vi phạm phổ biến. Nhà mạng viễn thông cũng cần phối hợp với cơ quan chức năng gửi tin nhắn cảnh báo về lừa đảo, cháy nổ, vi phạm giao thông và những nguy cơ pháp lý khác.
Đặc biệt, đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị thông tin pháp luật do các ứng dụng trí tuệ nhân tạo cung cấp phải có nguồn dẫn. Đối với thông tin chưa được kiểm chứng, ứng dụng phải đưa ra cảnh báo rõ ràng để người sử dụng không nhầm lẫn đó là nội dung tư vấn pháp lý chính thức.
“AI khi hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, cung cấp thông tin pháp luật phải có dẫn nguồn; nếu thông tin chưa được kiểm chứng thì phải cảnh báo là thông tin chưa được kiểm chứng”, đại biểu đề xuất.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị bổ sung nội dung cảnh báo hành vi vi phạm và hậu quả pháp lý; đồng thời công nhận việc phổ biến pháp luật thông qua tác phẩm điện ảnh, văn học, nghệ thuật và các sản phẩm truyền thông phù hợp với từng nhóm công chúng.
Chuyển đổi số không thể trở thành rào cản mới
Quan tâm đến khả năng tiếp cận pháp luật của các nhóm đặc thù, đại biểu Chamaléa Thị Thủy (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) cho rằng, việc xác định đúng đối tượng mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là pháp luật phải được truyền tải bằng ngôn ngữ, hình thức và phương thức mà người dân có thể hiểu và thực hiện.
Dự thảo xác định các nhóm đặc thù gồm đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, người ở vùng khó khăn, người khuyết tật, người cao tuổi, người bị bạo lực và nạn nhân của hành vi mua bán người.
Theo đại biểu, Chính phủ cần thiết kế cơ chế phổ biến pháp luật phù hợp với văn hóa, ngôn ngữ, tập quán của từng vùng và tâm lý của từng nhóm. Già làng, trưởng bản, chức sắc tôn giáo và người có uy tín trong cộng đồng cần được phát huy vai trò cầu nối, giúp pháp luật đến với người dân một cách gần gũi, tự nhiên.
Đại biểu Chamaléa Thị Thủy đồng tình với việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, nhưng lưu ý hạ tầng và kỹ năng công nghệ ở nhiều vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn hạn chế. Không phải cứ đưa thông tin lên mạng là người dân có thể tiếp cận, hiểu đúng và làm theo; trong khi khả năng phân biệt thông tin chính thống với tin giả cũng chưa đồng đều.
“Chuyển đổi số là xu thế tất yếu nhưng không thể trở thành rào cản mới”, đại biểu nhấn mạnh và đề nghị kết hợp hài hòa giữa công nghệ với các hình thức trực tiếp, gần dân, dễ hiểu, dễ áp dụng.
Cùng quan tâm đến nhóm đặc thù, đại biểu Hồ Thị Kim Ngân (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) đề nghị làm rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc phối hợp phổ biến pháp luật. Trách nhiệm này không nên chỉ giới hạn với lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc người hưởng lương tối thiểu, mà cần bao quát cả người lao động là người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người cao tuổi, người thuộc hộ nghèo và cận nghèo.
Truyền thông chính sách phải có tương tác hai chiều
Đối với truyền thông chính sách, đại biểu Hồ Thị Kim Ngân (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) đề nghị phân định rõ với hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong khi truyền thông chính sách được thực hiện từ giai đoạn đề xuất, soạn thảo văn bản để cung cấp thông tin và tiếp nhận phản hồi thì phổ biến pháp luật được tiến hành sau khi văn bản được ban hành, nhằm đưa quy định vào cuộc sống.
Theo đại biểu, dự thảo cần tránh trùng lặp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời làm rõ thời điểm bắt đầu và kết thúc truyền thông, những chính sách bắt buộc phải truyền thông, trách nhiệm tiếp nhận, xử lý và phản hồi ý kiến của người dân.
Một số đại biểu cho rằng, truyền thông chính sách cần được thực hiện từ sớm, từ xa, tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp tham gia ngay trong quá trình xây dựng chính sách. Hoạt động này phải là quá trình tương tác hai chiều, không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin một chiều hoặc tổ chức hội nghị, phát hành tài liệu và tổng hợp số lượng người tham dự.
Hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật cần được đánh giá bằng mức độ người dân hiểu, tin, biết vận dụng pháp luật và thay đổi hành vi; qua đó đưa pháp luật đến gần hơn với đời sống, nhất là người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số.
Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu pháp luật mở
Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, đổi mới tư duy và phương thức tiếp cận là một trong những định hướng xuyên suốt của dự án luật. Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật sẽ chuyển từ việc cơ quan nhà nước chủ yếu cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường số, giúp người dân và doanh nghiệp chủ động tìm hiểu, tự giác tuân thủ pháp luật.
Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo dự kiến bổ sung trách nhiệm của Chính phủ trong xây dựng, vận hành hạ tầng dữ liệu pháp luật mở; chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu pháp luật chính thống miễn phí hoặc với chi phí thấp. Các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp công nghệ có thể kết nối, khai thác dữ liệu để phát triển trợ lý pháp lý số và dịch vụ tra cứu chuyên sâu cho từng nhóm đối tượng.
Đối với ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu cơ chế kiểm soát rủi ro. Việc định danh tài khoản trên không gian mạng chủ yếu áp dụng với chủ thể cung cấp thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật, nhằm bảo đảm thông tin chính thức, chính xác và hạn chế hành vi lợi dụng công nghệ để vi phạm pháp luật.
Về truyền thông chính sách, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định đây là hoạt động tương tác hai chiều, đóng vai trò cầu nối giữa xây dựng và thi hành pháp luật. Dự thảo sẽ tiếp tục làm rõ phạm vi các chính sách có tác động lớn đến xã hội cần được truyền thông ngay từ quá trình xây dựng; đồng thời quy định chặt chẽ để không tạo áp lực không lành mạnh lên quá trình xem xét, phê duyệt chính sách.
Theo Bộ trưởng, quy định về truyền thông chính sách trong dự thảo không chồng chéo với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật tập trung vào mục đích, nội dung, hình thức và trách nhiệm cung cấp thông tin, tương tác với người dân; còn Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh trình tự, thủ tục lấy ý kiến và thẩm định chính sách.
Đối với các nhóm đặc thù, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát phạm vi đối tượng theo nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm, “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Bộ Tư pháp cũng sẽ trao đổi thêm với các cơ quan liên quan về việc bố trí nguồn lực tương xứng, ưu tiên người dân cần được hỗ trợ nhiều hơn trong tiếp cận pháp luật.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ và giải trình thấu đáo các ý kiến; tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
