Mời nghe cuộc trao đổi giữa phóng viên VOV2 với Luật sư Đinh Thị Chúc, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội:

Theo pháp luật hình sự Việt Nam, tù chung thân được định nghĩa là hình phạt tù không thời hạn, được áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, gây nguy hại đặc biệt lớn cho xã hội nhưng chưa đến mức phải chịu án tử hình.

Theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2025, căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật này, tội phạm được phân thành 04 loại sau đây:

a) Tội phạm ít nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm;

b) Tội phạm nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 03 năm tù đến 07 năm tù;

c) Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù;

d) Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội đặc biệt lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 15 năm tù đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

Điển hình như tháng 9 năm ngoái, Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng (cơ sở 1) tuyên án bị cáo Lê Thị Lại (61 tuổi) mức án tù chung thân về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản sau khi lừa hàng trăm người dân tham gia chơi hụi, chiếm đoạt hơn 117 tỷ đồng. Theo cáo trạng, từ năm 2005, bà Lại đứng ra làm chủ hụi. Khi số người tham gia ngày càng nhiều, đặc biệt giai đoạn từ năm 2017, bà Lại bắt đầu mất cân đối tài chính, dùng tiền người sau trả cho người trước. Đến cuối năm 2020, bà Lại tung tin có nhiều người mua lại suất hụi giá trị lớn, qua đó lôi kéo 295 người tham gia, nộp tổng cộng hơn 156 tỷ đồng. Trong số này, 203 người bị chiếm đoạt với tổng số tiền hơn 117 tỷ đồng. Số tiền chiếm đoạt, bị cáo chỉ dùng một phần nhỏ để trả lãi, còn lại phục vụ chi tiêu cá nhân, trả nợ. Đầu năm 2021, khi mất khả năng thanh toán, bà Lại bỏ trốn khỏi địa phương.

Hay theo cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh, trong khoảng thời gian từ năm 2022 đến tháng 9/2024, Trần Văn Tài (sinh năm 1992, trú tại phường Mạo Khê, tỉnh Quảng Ninh), khi giữ chức Trưởng phòng Giao dịch Mạo Khê thuộc Chi nhánh Quảng Ninh – Ngân hàng thương mại cổ phần An Bình (ABBank), đã trực tiếp tổ chức lập hàng chục bộ hồ sơ vay vốn khống. Bị cáo sử dụng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và sổ tiết kiệm giả làm tài sản bảo đảm để chiếm đoạt tiền của ngân hàng. Để hợp thức hóa các khoản vay, Trần Văn Tài làm giả con dấu, chữ ký của nhiều cơ quan, tổ chức; tự xác nhận, tự phê duyệt hồ sơ và chỉ đạo giải ngân. Tổng số tiền Trần Văn Tài chiếm đoạt lên tới hơn 96,4 tỷ đồng, toàn bộ được chuyển vào tài khoản cá nhân để sử dụng cho mục đích riêng. Căn cứ vào tính chất, mức độ hành vi phạm tội cùng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo Trần Văn Tài tù chung thân về tội “Tham ô tài sản” và 4 năm 6 tháng tù về tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức”. Tổng hợp hình phạt, bị cáo phải chấp hành hình phạt chung là tù chung thân.

Luật sư Đinh Thị Chúc, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội cho biết, theo quy định tại Điều 39 Bộ luật Hình sự thì không áp dụng hình phạt tù chung thân đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Bên cạnh đó, tù chung thân là hình phạt tù không thời hạn, do đó người bị kết án phạt tù chung thân có thể sẽ phải chấp hành hình phạt tù suốt đời. Tuy nhiên, nếu người bị kết án tù chung thân đáp ứng các điều kiện theo quy định tại Điều 63 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2025 và Điều 5 Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP ngày 10/6/2024 trong thời gian chấp hành án thì có thể được xem xét giảm mức hình phạt đã tuyên. Cụ thể:

a) Đã chấp hành được 12 năm đối với tù chung thân; 15 năm đối với người bị kết án về nhiều tội trong đó có tội bị kết án tù chung thân;

b) Có nhiều tiến bộ, thể hiện ở việc chấp hành tốt nội quy cơ sở giam giữ, tích cực học tập, lao động, cải tạo và phải có đủ kỳ xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên;

c) Đã bồi thường được ít nhất một phần hai nghĩa vụ dân sự theo bản án, quyết định của Tòa án;

d) Được cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền đề nghị bằng văn bản xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt;

Theo quy định hiện hành, người bị kết án phạt tù chung thân, người bị kết án về nhiều tội trong đó có tội bị kết án phạt tù chung thân có thể được Tòa án xem xét, quyết định giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù chung thân xuống hình phạt tù có thời hạn. Người bị kết án phạt tù chung thân lần đầu được giảm xuống 30 năm tù.

Thời hạn 30 năm tù này được tính kể từ ngày thi hành án phạt tù chung thân và dù được giảm nhiều lần cũng phải bảo đảm thời gian thực tế chấp hành hình phạt là 20 năm tù đối với người bị kết án phạt tù chung thân; 25 năm tù đối với người bị kết án về nhiều tội trong đó có tội bị kết án phạt tù chung thân./.