Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán đang được xây dựng theo hướng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho chuyển đổi số, giao dịch điện tử và các mô hình, sản phẩm mới trên thị trường chứng khoán.

Theo tài liệu giới thiệu nội dung dự thảo, so với Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15, dự thảo sửa đổi 23 điều, bổ sung 1 điều và giữ nguyên 112 điều. Dự thảo gồm 3 điều, quy định về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp.

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Một điểm đáng chú ý là dự thảo luật hóa các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh đã được phê duyệt theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg ngày 27/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP ngày 7/4/2026 của Chính phủ.

Trong lĩnh vực lưu ký chứng khoán, dự thảo đề xuất bãi bỏ 2 điều kiện đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đăng ký hoạt động lưu ký, gồm yêu cầu đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, hoạt động kinh doanh có lãi trong năm gần nhất; và yêu cầu có địa điểm, trang thiết bị phục vụ hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch chứng khoán.

Cùng với đó, một số thành phần hồ sơ cũng được cắt giảm, như bản thuyết minh về cơ sở vật chất, kỹ thuật; tài liệu chứng minh đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và báo cáo tài chính năm gần nhất đã được kiểm toán.

Đối với điều kiện cấp Giấy phép thành lập và hoạt động kinh doanh chứng khoán, dự thảo đề xuất bãi bỏ một số điều kiện đối với công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ. Với chi nhánh công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ nước ngoài tại Việt Nam, dự thảo bỏ quy định về thời gian hoạt động còn lại tối thiểu 5 năm; với văn phòng đại diện, bỏ yêu cầu thời gian hoạt động còn lại tối thiểu 1 năm.

Theo cơ quan soạn thảo, các điều kiện, thành phần hồ sơ được bãi bỏ chủ yếu là những nội dung đã được pháp luật chuyên ngành khác điều chỉnh hoặc có thể được kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động. Vì vậy, thay vì duy trì cơ chế tiền kiểm, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hậu kiểm, qua đó giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Giao dịch chứng khoán sẽ có thêm cơ sở pháp lý cho môi trường điện tử

Dự thảo cũng bổ sung quy định về giao dịch điện tử trong lĩnh vực chứng khoán. Theo đó, giao dịch điện tử và việc bảo đảm an toàn giao dịch điện tử trong lĩnh vực chứng khoán được thực hiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính và pháp luật về giao dịch điện tử.

Đáng chú ý, quy định về hợp đồng giữa công ty chứng khoán, chi nhánh công ty chứng khoán nước ngoài tại Việt Nam với khách hàng được sửa theo hướng cho phép giao kết bằng văn bản hoặc hình thức phù hợp theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử.

Cơ quan soạn thảo cho biết thực tế thị trường đã xuất hiện nhiều nghiệp vụ được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số như mở tài khoản trực tuyến, xác nhận hợp đồng điện tử, xác thực khách hàng bằng thông tin sinh trắc học. Việc tiếp tục yêu cầu “ký hợp đồng bằng văn bản” trong một số trường hợp có thể làm tăng chi phí lưu trữ, kéo dài thời gian xử lý và chưa phù hợp với xu hướng cung cấp dịch vụ trực tuyến toàn trình.

Đề xuất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho sản phẩm mới

Một nội dung mới khác là dự thảo bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán.

Theo dự thảo, đây là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép tổ chức triển khai thử nghiệm ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán với giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian thử nghiệm.

Việc thử nghiệm phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội và an toàn thị trường chứng khoán; đồng thời bảo đảm bình đẳng, công khai, minh bạch và phù hợp với pháp luật có liên quan. Tổ chức đăng ký thử nghiệm phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế này. Do đây là lĩnh vực mới, có tính đổi mới sáng tạo cao và chưa có đầy đủ cơ sở thực tiễn để xác định lộ trình dài hạn, quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được đề xuất có hiệu lực từ ngày 1/3/2028, tức sau 1 năm so với hiệu lực chung của Luật.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ký nhiều thỏa thuận hợp tác với các trường ĐH khối ngành kinh tế để đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cho thị trường chứng khoán.

Siết chất lượng người hành nghề, tăng yêu cầu về nguồn nhân lực

Song song với việc tháo gỡ điều kiện kinh doanh, dự thảo lại đặt ra yêu cầu chặt hơn đối với một số chủ thể trực tiếp tham gia thị trường.

Với người đại diện theo pháp luật của công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán, dự thảo quy định doanh nghiệp phải có tối thiểu một người đại diện theo pháp luật đáp ứng các tiêu chuẩn về tình trạng pháp lý, kinh nghiệm và chứng chỉ hành nghề tương ứng với Tổng giám đốc hoặc Giám đốc.

Đối với người hành nghề chứng khoán, dự thảo bổ sung quy định về việc tham gia tập huấn hằng năm. Trường hợp người được cấp chứng chỉ không thực hiện nghĩa vụ tham gia tập huấn trong 3 năm liên tục hoặc không làm việc tại tổ chức sử dụng người được cấp chứng chỉ trong 3 năm liên tục thì có thể bị thu hồi chứng chỉ theo quy định dự thảo.

Ngược lại, dự thảo cũng bỏ quy định hiện hành theo hướng người bị thu hồi chứng chỉ do vi phạm một số quy định thì không được đề nghị cấp lại chứng chỉ. Việc này nhằm tạo cơ sở xem xét cấp lại khi cá nhân đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định mới.

Mở rộng không gian phát triển sản phẩm và nguồn nhân lực

Dự thảo đề xuất sửa khái niệm quỹ hoán đổi danh mục theo hướng cho phép quỹ này tiếp nhận, hoán đổi tài sản khác theo quy định của Chính phủ lấy chứng chỉ quỹ. Đây là cơ sở để nghiên cứu phát triển thêm các sản phẩm quỹ hoán đổi danh mục trong thời gian tới.

Một điểm khác là bổ sung chính sách khuyến khích, đãi ngộ, phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán. Theo tài liệu giới thiệu, yêu cầu này xuất phát từ sự phát triển nhanh của công nghệ, chuyển đổi số, yêu cầu quản lý các lĩnh vực mới và mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán được đề xuất có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, riêng quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán có hiệu lực từ ngày 1/3/2028. Các quy định chuyển tiếp được thiết kế nhằm không làm gián đoạn hoạt động hợp pháp đang thực hiện, đồng thời tạo thời gian để tổ chức, cá nhân thích ứng với quy định mới./.