Không hội trường. Không bục phát biểu. Chỉ là vài chiếc ghế nhựa, một ly cà phê đá. Những người lớn tuổi, những bạn trẻ, có đôi vợ chồng còn bế theo cả đứa con nhỏ rì rầm quanh bàn nước. Câu chuyện bắt đầu từ những điều rất gần.
Những điều khoản tưởng chừng khô cứng bỗng chốc “mềm” đi khi đặt vào đời sống: tiếng karaoke quá giờ, các hành vi bị nghiêm cấm như: đổ thải, đốt rác không đúng quy trình, rác thải sinh hoạt không phân loại, vật nuôi thả rông gây mất vệ sinh, gây tiếng ồn vượt mức cho phép…Ở đây, cán bộ biên phòng không đọc luật như văn bản, mà biến luật thành lời nhắc nhở gần gũi. Cách làm ấy mang tên “Ly cà phê pháp luật” – một mô hình được triển khai từ đầu năm 2024, phối hợp giữa Đồn Biên phòng Tân Hà, tỉnh Tây Ninh và lực lượng Đoàn Thanh niên địa phương.
Chia sẻ về quá trình hình thành mô hình, Thiếu tá Đào Kim Tĩnh, Chính trị viên phó, Đồn Biên phòng Tân Hà cho biết, ý tưởng “Ly cà phê pháp luật” xuất phát từ thực tiễn công tác tuyên truyền pháp luật tại địa bàn biên giới. Trước đây, việc tuyên truyền thường được tổ chức theo hình thức tập trung tại hội trường, trung tâm sinh hoạt văn hóa xã. Tuy nhiên, người lao động ở đây thường phải dậy từ 3-4 giờ sáng đi cạo mủ cao su, khi về họ ghé quán cafe thưởng thức một chút, trước khi về nhà nghỉ ngơi. Nếu tiếp tục tổ chức tuyên truyền theo giờ hành chính thì rất khó vận động người dân tham gia. Từ thực tế đó, đơn vị đã xây dựng kế hoạch đổi mới hình thức tuyên truyền, đưa pháp luật đến gần đời sống hơn, thông qua các không gian sinh hoạt quen thuộc như quán cà phê, quán nước, quán trà sữa... trong khu dân cư.
Hoạt động được triển khai thường xuyên, đặc biệt gắn với “Ngày thứ Bảy tình nguyện” và “Ngày Chủ nhật xanh”, phối hợp cùng đoàn thể địa phương vừa tham gia vệ sinh môi trường, vừa phát tờ rơi, tuyên truyền pháp luật, tạo sự lan tỏa tự nhiên, gần gũi. Tính đến nay, đơn vị đã tổ chức gần 50 buổi. Mục tiêu không chỉ là “nói cho dân nghe”, mà quan trọng hơn: để dân muốn nghe – dễ hiểu – và nhớ được.
Người nói cởi mở, người nghe cũng cởi mở. Bởi không gian quán cà phê tạo cảm giác riêng tư, thân tình. Chính từ sự thân tình đó, những vấn đề “nóng” của biên giới được nhắc đến thẳng thắn: xuất nhập cảnh đúng quy định, phòng chống ma túy, buôn lậu, vận chuyển hàng cấm…
Đối tượng mà “Ly cà phê pháp luật” hướng tới không cố định. Hôm nay là người lao động. Hôm khác là học sinh. Có lúc là tiểu thương, chủ hộ kinh doanh.
Theo mô hình này, cán bộ, chiến sĩ chủ động đến các điểm sinh hoạt của người dân, vừa trò chuyện, vừa chia sẻ những câu chuyện pháp luật bằng ngôn ngữ đời thường, dễ hiểu, sát với tình huống thực tế. Nội dung tuyên truyền tập trung vào những quy định thiết thực, những hành vi dễ vi phạm để người dân nắm rõ bản chất, mục đích và yêu cầu của pháp luật. Qua hơn một năm triển khai, mô hình đã mang lại hiệu quả rõ rệt, người dân có ý thức chấp hành pháp luật tốt hơn, hiểu luật nhiều hơn so với trước đây.
Tham gia buổi tuyên truyền, chú Kim Văn Hạnh, người dân xã Tân Hà chia sẻ, mình hiểu thêm về những hành vi vi phạm pháp luật, cách phòng, chống tội phạm, góp phần giữ gìn an ninh biên giới, giúp người dân tránh xa những tệ nạn xã hội và có thể tố giác tội phạm, góp phần bảo vệ an ninh trật tự tại địa phương.
Dịp cận Tết, những thủ đoạn buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới thường phức tạp hơn: pháo nổ, thuốc lá, thậm chí ma túy. Vì thế, tuyên truyền phải đi trước một bước, để người dân không vô tình trở thành “mắt xích” trong đường dây vi phạm.
Đồn Biên phòng Tân Hà tăng cường phối hợp với địa phương tuyên truyền để bà con không tiếp tay, hiểu rõ hậu quả pháp lý. Sự “phòng ngừa từ xa, chặn từ gốc” ấy không chỉ nằm ở tờ rơi, mà còn ở cách đo hiệu quả rất đời thường: gặp lại người đã nghe tuyên truyền, hỏi lại một câu tình huống – xem họ nhớ được gì, hiểu được gì. Theo Thiếu tá Đào Kim Tĩnh, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Tân Hà, hiệu quả không chỉ nhìn vào số buổi tổ chức mà tập trung vào sự thay đổi nhận thức của người dân. Một trong những cách đo lường là gặp lại chính những người đã được tuyên truyền, đặt câu hỏi tình huống đơn giản. Khi họ có thể trả lời đúng về quy định pháp luật, về đường biên, khu vực biên giới.... đó chính là minh chứng rõ ràng nhất cho hiệu quả của mô hình.
Ở Tân Hà, mỗi người dân được ví như một “cột mốc sống”, mỗi gia đình là một “đồn biên phòng thu nhỏ”. Nhưng để trở thành “cột mốc sống”, người dân cần hiểu: đâu là đúng – sai; đâu là vi phạm – hậu quả; đâu là quyền lợi – nghĩa vụ của mình. Trung úy Phạm Thanh Hoàng, Đội trưởng Trinh sát Đồn Biên phòng Tân Hà cho biết, ngồi trong không gian cà phê, bà con cởi mở hơn: "Mình lồng ghép câu chuyện hằng ngày: qua lại biên giới thế nào đúng luật, giấy tờ gì phải mang, hành vi nào thấy sai thì báo cơ quan chức năng… Người dân tiếp thu tự nhiên hơn".
Khi pháp luật chạm đúng nhu cầu, người dân sẽ chủ động học. Và khi người dân chủ động học, biên giới sẽ vững hơn – không chỉ bằng hàng rào hay chốt gác, mà bằng “thế trận lòng dân”.
Song song với “Ly cà phê pháp luật”, Đồn Biên phòng Tân Hà còn thực hiện những hoạt động tuyên truyền khác như “tiếng loa an ninh trật tự”, phối hợp với các đoàn thể, nhà trường trên địa bàn tổ chức “tiết học biên cương”, mỗi tiết học kéo dài khoảng 40 phút. Nội dung tập trung vào kiến thức về biên giới, phòng chống xâm hại trẻ em, kỹ năng phòng tránh đuối nước, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn và tội phạm.
Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy, khi công tác tuyên truyền pháp luật được thực hiện bằng những cách làm linh hoạt, gần dân, sát thực tế thì hiệu quả mang lại rõ rệt hơn, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc nơi biên giới.
Giữ biên cương hôm nay không chỉ là tuần tra, chốt chặn. Giữ biên cương còn là giữ bình yên trong từng nếp nghĩ, từng hành động của người dân. Và đôi khi, sức mạnh ấy bắt đầu từ một điều rất nhỏ: một cuộc trò chuyện tâm tình, một tờ rơi gọn gàng, một ly cà phê ấm tình quân dân./.
