Cảnh giác với triệu chứng khàn tiếng kéo dài

Khàn tiếng là tình trạng thay đổi bất thường về chất lượng của giọng nói, với các biểu hiện giọng trở nên khàn đục, rè, yếu, hụt hơi, và đôi khi có thể mất tiếng hoàn toàn. BS Đỗ Văn Tâm- Khoa Thính- Thanh học- BV Tai Mũi Họng Trung ương cho biết, khàn tiếng không phải là một bệnh mà là một triệu chứng, có thể gặp trong nhiều bệnh khác nhau.

Phân biệt giữa khàn tiếng cấp tính và khàn tiếng kéo dài?

Khàn tiếng cấp tính là tình trạng khàn tiếng có thời gian khởi phát dưới 3 tuần. Nguyên nhân phổ biến nhất trên lâm sàng của khàn tiếng cấp tính là viêm thanh quản cấp có thể gặp đơn thuần hoặc phối hợp với các bệnh lý viêm đường hô hấp khác như viêm mũi xoang, viêm họng cấp. Thường gặp trong các đợt nhiễm virus đường hô hấp trên hay nặng hơn là do vi khuẩn. Ngoài ra, việc nói quá nhiều, nói to, la hét hoặc hát với cường độ cao cũng có thể khiến dây thanh bị tổn thương, phù nề và gây khàn tiếng.

Ngoài ra, chứng trào ngược dạ dày thực quản còn liên quan đến tình trạng khàn tiếng. “Đối với thanh quản, dịch dạ dày có thể gây kích thích niêm mạc, dẫn đến viêm, phù nề và làm thay đổi hoạt động rung của niêm mạc dây thanh. Do vậy, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng khàn tiếng, đặc biệt vào buổi sáng, thường xuyên phải hắng giọng, khạc đờm trắng, cảm giác vướng họng, ho khan hoặc có đờm ở họng”- BS Đỗ Văn Tâm chia sẻ.

Trong trường hợp khàn tiếng do sử dụng giọng quá mức, nếu tổn thương chỉ là phù nề, xung huyết nhẹ, người bệnh hoàn toàn có thể hồi phục giọng nói sau một khoảng thời gian nghỉ giọng hợp lý, uống đủ nước và tránh các yếu tố kích thích.

Tuy nhiên, nếu tiếp tục cố gắng nói, lạm dụng giọng quá mức khi đang khàn tiếng (tức khi dây thanh đang bị tổn thương), người bệnh có thể làm tổn thương dây thanh nặng hơn, thậm chí hình thành các tổn thương thực thể như hạt xơ, polyp hoặc xuất huyết dây thanh. Khi đó, tình trạng khàn tiếng có thể kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng về sau.

Theo những khuyến cáo mới nhất và cũng là mốc thường được sử dụng trên lâm sàng, tình trạng khàn tiếng nếu không cải thiện hoặc nặng lên sau 4 tuần thì sẽ được gọi là khàn tiếng kéo dài.

Khàn tiếng kéo dài không nhất thiết phải đi kèm đau họng. Trên thực tế, một số bệnh lý niêm mạc lành tính như hạt xơ, polyp dây thanh, hay liệt dây thanh hoặc thậm chí rất nhiều bệnh nhân ung thư thanh quản giai đoạn sớm có thể chỉ biểu hiện bằng khàn tiếng kéo dài mà không hề có cảm giác đau họng.

Khàn tiếng kéo dài có nguy hiểm?

Những dấu hiệu được coi là đáng “báo động” đi kèm khàn tiếng kéo dài mà người bệnh tuyệt đối không được chủ quan đó là: khàn tiếng kéo dài ở người cao tuổi có các yếu tố nguy cơ cao.

“Trên lâm sàng, khàn tiếng kéo dài sẽ khá nguy hiểm ở người cao tuổi (trên 50 tuổi), có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào, uống nhiều rượu bia hoặc nghề nghiệp thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố bụi, hóa chất độc hại….Ngoài ra, khàn tiếng kéo dài kèm theo nuốt đau, nuốt khó, đau họng kéo dài, cảm giác đau lan lên tai hay ho, khạc ra máu. Tình trạng nguy hiểm khi người bệnh xuất hiện các khối bất thường vùng cổ, nổi hạch cổ, sút cân không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ kéo dài hoặc mệt mỏi kéo dài. Đặc biệt, nếu khàn tiếng kèm khó thở hoặc thở rít thì cần đến cơ sở y tế ngay vì có thể liên quan đến tình trạng bệnh lý gây hẹp đường thở”- BS Đỗ Văn Tâm cảnh báo.

Và một điều BS Đỗ Văn Tâm muốn khuyến cáo đó là “những biểu hiện này không đồng nghĩa với việc chắc chắn bị ung thư để tránh mọi người có tâm lý sợ bệnh mà không đi khám".

“Chúng ta cần phân biệt rõ hai vấn đề: thứ nhất khàn tiếng kéo dài có gây ra bệnh nguy hiểm hay không, và khàn tiếng kéo dài có phải là biểu hiện của một bệnh lý nguy hiểm hay không. Bản thân khàn tiếng chỉ là một triệu chứng, nó không trực tiếp gây ra ung thư hay các bệnh lý nguy hiểm khác. Tuy nhiên, khàn tiếng kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo của một số bệnh lý tiềm ẩn, trong đó có ung thư thanh quản”- BS Tâm chia sẻ.

Bên cạnh đó, nếu người bệnh đã bị khàn tiếng mà vẫn liên tục sử dụng giọng sai cách, không được điều trị và phục hồi phù hợp, các tổn thương lành tính của dây thanh (như nang, polyp, hạt xơ…) có thể kéo dài và tiến triển nặng dần, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giọng, khả năng giao tiếp và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, điều quan trọng là người bệnh không nên là lo lắng quá mức khi bị khàn tiếng kéo dài, mà cần được thăm khám, chẩn đoán xác định đúng nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Những nguyên tắc trong điều trị, chăm sóc giọng và phòng ngừa khàn tiếng hiệu quả

Khi bị khàn giọng hay mất tiếng, người bệnh thường có thói quen tự ý mua thuốc điều trị. Theo chuyên gia, đây là một thói quen khá phổ biến của người bệnh và việc tự ý dùng thuốc ảnh hưởng đến quá trình điều trị và sức khỏe của người bệnh.

“Nếu tự ý sử dụng kháng sinh khi nguyên nhân là virus, trào ngược hay do lạm dụng giọng thì thuốc không những không có hiệu quả mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh. Bên cạnh đó, việc tự ý sử dụng corticoid có thể gây ra nhiều tác dụng phụ và làm che lấp triệu chứng của bệnh lý bên dưới. Ngoài ra, việc lạm dụng các thuốc giảm đau, chống viêm hoặc thuốc ngậm họng để cố gắng tiếp tục nói, lạm dụng giọng quá mức có thể khiến tổn thương dây thanh ban đầu có thể nhẹ nhưng dần sẽ trở nên trầm trọng hơn”- BS Đỗ Văn Tâm cho hay.

Vì vậy, nguyên tắc quan trọng là không tự ý sử dụng thuốc mà cần đến gặp các bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn.

Hiện nay các phương pháp điều trị bệnh nhân khàn tiếng được chia ra làm 2 nhóm chính gồm: Điều trị bảo tồn và can thiệp phẫu thuật, thủ thuật.

“Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây khàn tiếng cũng như là mức độ tổn thương dây thanh. Đối với những trường hợp viêm thanh quản cấp, phù nề dây thanh do nhiễm trùng hoặc các yếu tố kích thích, chúng tôi thường ưu tiên điều trị nội khoa phù hợp với nguyên nhân, kết hợp nghỉ giọng và điều chỉnh các yếu tố nguy cơ. Đối với những bệnh nhân lạm dụng giọng, rối loạn giọng căng cơ. Chúng tôi tập trung vào hướng dẫn giữ vệ sinh giọng nói, các bài tập trị liệu giọng nói. Đối với những tổn thương lành tính như hạt xơ, polyp hoặc nang dây thanh, có thể chỉ định trị liệu giọng nói kết hợp điều trị nội khoa trước. Nếu tổn thương lớn, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng giọng nói hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn, bác sỹ có thể cần phẫu thuật vi phẫu thanh quản để loại bỏ tổn thương, phục hồi giọng nói cho người bệnh”- BS Tâm nói.

Việc “kiêng nói” hay còn được gọi là “nghỉ giọng” có vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục của dây thanh. Tuy nhiên, nghỉ giọng không có nghĩa là lúc nào cũng phải tuyệt đối không nói. Với các trường hợp viêm thanh quản hoặc quá tải giọng thông thường, người bệnh nên giảm thời gian nói, tránh nói to, la hét và hát. Đặc biệt, không nên nói thầm vì cách nói này làm niêm mạc dây thanh rung không hiệu quả và tăng căng cơ vùng thanh quản.

Trị liệu giọng nói là một phương pháp điều trị quan trọng trong lĩnh vực thanh học, đặc biệt đối với những người bị rối loạn giọng nói do sử dụng giọng sai cách hoặc quá mức. Thông qua các bài tập chuyên biệt, chuyên viên trị liệu sẽ hướng dẫn người bệnh cách lấy hơi, điều chỉnh tư thế phát âm, phối hợp hơi thở với hoạt động của dây thanh và tạo ra âm thanh với mức độ căng cơ phù hợp.

Để phòng tránh khàn tiếng, theo BS Đỗ Văn Tâm, mỗi người nên áp dụng theo các biện pháp sau:

-Đối với những người thường xuyên phải sử dụng giọng nói việc bảo vệ giọng nói cần được thực hiện hằng ngày như: sử dụng giọng đúng kỹ thuật, tránh nói quá to. Với những nghề nghiệp như giáo viên, cần phối hợp sử dụng thiết bị trợ giảng hợp lý để tránh phải sử dụng giọng nói với cường độ lớn.

- Chủ động bảo vệ giọng nói bằng cách sử dụng giọng hợp lý, uống đủ nước, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và tránh những môi trường có nhiều khói bụi, hóa chất.

- Để tránh khàn tiếng cần phòng ngừa hiệu quả các bệnh lý đường hô hấp bằng cách giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi cần thiết, giữ ấm cơ thể đặc biệt khi thời tiết thay đổi như hiện nay và điều trị đúng các bệnh lý đường hô hấp.

- Không nên chủ quan với tình trạng khàn tiếng kéo dài. Nếu khàn tiếng không cải thiện sau bốn tuần, người dân nên đến khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám và chẩn đoán xác định nguyên nhân, đặc biệt nếu kèm theo nhưng yếu tố sau: người tuổi cao, có tiền sử hút thuốc hoặc có các dấu hiệu cảnh báo như nuốt khó, khó thở, ho ra máu, nổi hạch cổ.