Radio
Podcast
Multimedia
Bếp ăn tập thể: Không chỉ cam kết là đủ
Một nghịch lý được đại biểu Châu Quỳnh Giao (đoàn An Giang) chỉ ra khi thảo luận về dự thảo Luật An toàn thực phẩm là những quán phở, quán cơm bình dân phục vụ vài chục khách mỗi ngày vẫn phải chịu sự thẩm định, kiểm tra, trong khi một số bếp ăn tập thể phục vụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn suất ăn cho học sinh, công nhân lại có thể thuộc diện miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
Đại biểu Châu Quỳnh Giao cho rằng, việc phân biệt bếp ăn theo mục đích kinh doanh hay không kinh doanh chưa phản ánh đúng nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
“Vi khuẩn, nấm mốc, hóa chất độc hại tồn dư không bao giờ biết phân biệt đây là bếp ăn tập thể có đăng ký kinh doanh hay không”, đại biểu nêu thực tế.
Số liệu đại biểu dẫn từ báo cáo giám sát của Quốc hội và Bộ Y tế, ngộ độc thực phẩm tại các bếp ăn tập thể tự nấu chiếm hơn 22% tổng số vụ, nhưng số người bị ảnh hưởng lên tới hơn 84%. Riêng năm 2025, các trường học tự tổ chức nấu ăn xảy ra 11 vụ ngộ độc, khiến khoảng 650 học sinh phải nhập viện; tại các nhà máy, xí nghiệp có 13 vụ, hơn 900 công nhân phải nghỉ việc điều trị. Trong 10 tháng năm 2026, khu vực trường học ghi nhận 8 vụ, với gần 500 học sinh bị ảnh hưởng; các doanh nghiệp tự tổ chức bếp ăn có 9 vụ, ảnh hưởng khoảng 700 công nhân.
Những con số này cho thấy, chỉ một sơ suất trong khâu lựa chọn nguyên liệu, chế biến hoặc bảo quản cũng có thể ảnh hưởng đến số lượng lớn người ăn cùng lúc. Đáng lo ngại hơn, nếu không lưu mẫu thức ăn đầy đủ, không kiểm soát được nguồn cung và quy trình chế biến, việc xác định nguyên nhân, truy trách nhiệm khi xảy ra ngộ độc sẽ gặp nhiều khó khăn.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cũng cho rằng, việc một số bếp ăn tập thể được miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm không đồng nghĩa với việc được miễn các yêu cầu và trách nhiệm bảo đảm an toàn cho người ăn. Theo đại biểu, những bếp ăn phục vụ số lượng lớn người, đặc biệt tại trường học, doanh nghiệp, cần được kiểm soát chặt chẽ hơn, không nên mặc nhiên xếp vào diện miễn giấy chứng nhận. Đại biểu đề nghị quy định rõ ngưỡng suất ăn để xác định đối tượng phải cấp giấy chứng nhận; đồng thời bổ sung cơ chế để ban đại diện cha mẹ học sinh và công đoàn cơ sở tham gia giám sát việc tổ chức bữa ăn, qua đó tăng cường sự công khai, minh bạch và trách nhiệm của đơn vị tổ chức bếp ăn.
Liên quan vấn đề này, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn Đồng Nai) đề nghị quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở tổ chức bếp ăn trong việc lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, giám sát chế biến, bảo quản và tổ chức bữa ăn. Đối với trường học, trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm phải thuộc về nhà trường, không thể khoán trắng cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn.
Đây là vấn đề đặc biệt thiết thực với phụ huynh và người lao động. Bởi điều họ cần không chỉ là một bữa ăn đủ chất, đủ lượng mà trước hết phải là bữa ăn an toàn. Vì vậy, các quy định về kiểm tra, lưu mẫu, công khai nguồn cung và giám sát bếp ăn cần được luật hóa rõ ràng, thay vì chỉ dừng ở những cam kết chung.
Thực phẩm có nguy cơ đi qua nhiều tỉnh, cảnh báo không thể đến sau hàng hóa
Một vấn đề khác tác động trực tiếp đến người tiêu dùng là khả năng phát hiện và cảnh báo sớm khi thực phẩm không an toàn đã được đưa ra thị trường, phân phối qua nhiều địa phương.
Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) đặt ra tình huống: Cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu bất thường ở một lô thực phẩm tại địa phương, nhưng qua truy xuất cho thấy lô hàng đã được phân phối đến nhiều tỉnh, thành phố, kể cả qua các nền tảng thương mại điện tử. Trong khi đó, chưa có trường hợp ngộ độc nghiêm trọng nào được ghi nhận. Nếu chỉ chờ đến khi hậu quả xảy ra mới kích hoạt cơ chế xử lý ở cấp Trung ương thì nguy cơ thực phẩm bẩn tiếp tục đến tay người tiêu dùng là rất lớn.
Theo đại biểu, dự thảo đã có các quy định về phòng ngừa, khắc phục sự cố và thu hồi thực phẩm. Tuy nhiên, cần làm rõ hơn thời điểm kích hoạt cơ chế phối hợp liên tỉnh, bởi phạm vi lưu thông của một lô hàng và mức độ nghiêm trọng của hậu quả là hai tiêu chí khác nhau.
Đại biểu đề xuất thiết lập hai ngưỡng xử lý. Khi có tín hiệu nguy cơ đáng tin cậy và cùng một lô hàng đã phân phối đến ít nhất hai tỉnh, thành phố, cơ quan chức năng cần lập tức chia sẻ thông tin, xác minh, lấy mẫu và khoanh vùng. Khi có đủ căn cứ chuyên môn, pháp lý, cơ quan có thẩm quyền mới áp dụng các biện pháp bắt buộc như đình chỉ, thu hồi và xử lý vi phạm. Cách tiếp cận này vừa giúp bảo vệ người tiêu dùng, vừa tránh việc đưa ra kết luận vội vàng khi thông tin chưa được kiểm chứng.
Đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị Bộ Y tế đóng vai trò đầu mối kích hoạt và điều phối cảnh báo liên tỉnh, xác định cơ quan chủ trì theo dõi vụ việc; các địa phương liên quan có trách nhiệm tiếp nhận thông tin và xử lý trong phạm vi thẩm quyền.
“Người dân đi chợ, vào siêu thị hay đặt bữa ăn cho con không cần biết một lô hàng thuộc bộ nào quản lý. Điều người dân cần biết là có nguy cơ gì, cảnh báo đã kịp đến chưa và cơ quan nào chịu trách nhiệm”, đại biểu nêu thực tế.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với cơ chế quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng: Từ sản xuất, thu hoạch, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến phân phối. Khi thực phẩm lưu thông ngày càng nhanh và rộng, hệ thống cảnh báo cũng phải đủ nhanh để người dân có thể chủ động phòng tránh.
Thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng: Cần xử lý đúng bản chất vi phạm
Thực phẩm giả, sản phẩm kém chất lượng và quảng cáo sai sự thật về công dụng tiếp tục là những vấn đề khiến người tiêu dùng lo ngại. Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đề nghị dự thảo Luật cần làm rõ khái niệm thực phẩm giả và tiêu chí phân biệt với thực phẩm không an toàn hoặc có sai lệch về chất lượng.
Theo đại biểu, khi phát hiện sản phẩm có thành phần, hàm lượng không đúng như công bố, cần có kết quả kiểm nghiệm đủ độ tin cậy để xác định bản chất và mức độ vi phạm. Nếu không phân định rõ các hành vi, việc xử lý có thể thiếu chính xác, thậm chí không tương xứng với tính chất vi phạm.
“Nếu không phân định rõ thực phẩm giả, thực phẩm không an toàn và thực phẩm có sai lệch về chất lượng, việc xử lý có thể không tương xứng với tính chất vi phạm: có hành vi gian dối nghiêm trọng nhưng chưa được xử lý đúng mức, trong khi một số sai sót có thể khắc phục lại bị áp dụng biện pháp quá mức”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cảnh báo.
Đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm thực phẩm giả ngay trong luật, đồng thời quy định rõ cơ quan có thẩm quyền kết luận và các mức xử lý tương ứng với mức độ nguy hại, tính chất gian dối và khả năng khắc phục. Với sản phẩm có nguy cơ trực tiếp đến sức khỏe, cần kịp thời đình chỉ, thu hồi; những sai lệch có thể khắc phục cần được xử lý phù hợp, nhưng không đồng nghĩa với việc nới lỏng quản lý. Bên cạnh đó, kết quả kiểm nghiệm phải bảo đảm độ tin cậy, có cơ sở đo lường và khoa học rõ ràng, đủ sức làm căn cứ kết luận vi phạm cũng như giải quyết tranh chấp khi doanh nghiệp đề nghị thử nghiệm lại. Bởi người tiêu dùng không thể tự kiểm chứng thành phần hay độ an toàn của thực phẩm, việc xây dựng hệ thống kiểm nghiệm khách quan và cơ chế xử lý minh bạch, hiệu quả là điều kiện quan trọng để ngăn sản phẩm vi phạm tiếp tục lưu thông.
Những ý kiến tại nghị trường, dù tập trung vào các khía cạnh khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một yêu cầu: Luật phải đủ sức ngăn thực phẩm không an toàn đến tay người tiêu dùng, xử lý nghiêm hành vi vi phạm và bảo vệ sức khỏe người dân từ những bữa ăn hằng ngày.
