Radio
Podcast
Multimedia
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên thảo luận tổ, các đại biểu Quốc hội đặc biệt quan tâm đến những vấn đề thiết thực trong dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), nhất là bảo vệ người hiến, quyền lợi của trẻ em, bảo đảm công bằng trong phân bổ tạng và ngăn chặn nguy cơ mua bán, trục lợi từ hoạt động hiến tặng nhân đạo.
Không để trẻ em chịu áp lực khi hiến mô, tạng
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu lưu ý là quy định về người chưa thành niên hiến mô, bộ phận cơ thể.
Đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, việc người chưa thành niên hiến mô, đặc biệt khi người nhận là thành viên gia đình, cần được xem xét thận trọng để bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ.
“Trẻ có thể chịu sức ép tâm lý, cảm thấy mình có nghĩa vụ cứu, cứu chữa người thân hoặc không dám bày tỏ sự phản đối. Đặc biệt, nếu người đại diện đồng thời là người được ghép thì nguy cơ xung đột lợi ích càng cần được kiểm soát chặt chẽ. Vì vậy, tôi đề nghị trong dự thảo có quy định rõ loại mô được phép lấy, phạm vi người nhận, điều kiện không có người hiến trưởng thành phù hợp và yêu cầu đánh giá lợi ích tốt nhất của trẻ. Việc tư vấn phải độc lập với người nhận và gia đình có lợi ích trực tiếp”, đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh.
Đối với trẻ dưới 15 tuổi, đại biểu đề nghị cân nhắc giới hạn phạm vi người nhận ở mức hẹp hơn, chỉ cho phép trong những trường hợp thực sự cần thiết và đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ trẻ.
Đại biểu Trần Kim Nhung - Đoàn Quảng Ninh cũng đề nghị làm rõ đối tượng được nhận mô từ người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi. Theo đại biểu, nếu chỉ quy định là “thành viên gia đình” mà không xác định cụ thể thì phạm vi có thể quá rộng, ảnh hưởng đến yêu cầu bảo vệ sức khỏe của người chưa thành niên.
"Trẻ em dưới 15 tuổi chỉ cho hiến mô tái sinh và để điều trị cho phạm vi rất hạn hẹp là cha mẹ và anh chị em ruột thôi, chứ còn trường hợp mà cha mẹ nuôi anh chị em nuôi cũng không không đặt ra", đại biểu Trần Kim Nhung phát biểu.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thành Đồng - Đoàn Hà Tĩnh lưu ý cần phân biệt rõ đăng ký hiến với điều kiện thực hiện việc hiến. Người dưới 18 tuổi đã đăng ký hiến với sự đồng ý của người đại diện không có nghĩa là trong mọi trường hợp đều có thể lấy mô, bộ phận cơ thể; vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo luật.
Tạng được phân bổ thế nào để bảo đảm công bằng?
Khi nguồn tạng còn hạn chế trong khi nhu cầu ghép rất lớn, câu hỏi được nhiều người quan tâm là: ai sẽ được ưu tiên khi có một nguồn tạng phù hợp?
Đại biểu Phạm Nam Tiến - Đoàn Lâm Đồng đề nghị làm rõ thứ tự các tiêu chí ưu tiên trong dự thảo. Theo đại biểu, tiêu chí y khoa cần giữ vai trò chính, trong khi những nhóm đối tượng được ưu tiên khác phải được xác định rõ là tiêu chí bổ sung.
Đáng chú ý, đại biểu cũng băn khoăn về quy định cho phép người chờ ghép tại chính cơ sở y tế phát hiện, vận động và hồi sức duy trì người hiến được hưởng ưu tiên. Nếu không được thiết kế chặt chẽ, quy định này có thể ảnh hưởng đến nguyên tắc điều phối tạng thống nhất trên phạm vi cả nước.
Đại biểu Phạm Nam Tiến phân tích: "Năm tiêu chí ưu tiên: cấp cứu, trẻ em, người đã hiến, thân nhân người hiến sau khi chết và người chờ ghép thuộc cơ sở đã phát hiện, vận động, hồi sức duy trì người hiến. Khoản 2 điểm e nhắc đến “tiêu chí ưu tiên bổ sung”, nhưng khoản 3 chưa phân biệt tiêu chí chính, tiêu chí bổ sung, cũng chưa thể hiện tiêu chí y khoa như mức độ hòa hợp, thời gian chờ. Báo cáo thẩm tra sơ bộ đã lưu ý rủi ro ở điểm đ: cơ sở y tế có thể giữ lại bộ phận cơ thể tại chỗ, làm giảm tính điều phối quốc gia"
Đây là vấn đề không chỉ mang tính kỹ thuật. Với người bệnh đang chờ ghép, một hệ thống điều phối minh bạch, dựa trên tiêu chí y khoa và có thể kiểm chứng là yếu tố quan trọng để bảo đảm niềm tin rằng cơ hội được ghép không phụ thuộc vào nơi cư trú, điều kiện kinh tế hay mối quan hệ của người bệnh.
Ngăn thương mại hóa nghĩa cử nhân đạo
Một vấn đề khác được các đại biểu đặc biệt lưu ý là ranh giới giữa hiến tặng vì mục đích nhân đạo và trục lợi từ mô, bộ phận cơ thể người.
Đại biểu Lã Thanh Tân - Đoàn Hải Phòng cho rằng việc mở rộng phạm vi quản lý đối với mô, tế bào và các sản phẩm từ mô, tế bào là cần thiết để phục vụ nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị mới. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực có thể phát sinh lợi ích kinh tế lớn.
"Chúng ta cũng cần phân biệt rạch ròi giữa cái việc thu các khoản chi phí hợp lý cho nghiên cứu, sản xuất, bảo quản, kiểm định và cung ứng sản phẩm y học với việc mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc trục lợi từ nguồn hiến tặng nhân đạo. Nếu ranh giới này không được sạch làm rõ trong luật thì có thể phát sinh tình trạng cùng một loại sản phẩm nhưng được phân loại và quản lý theo những cái cơ chế khác nhau" , đại biểu Lã Thanh Tân đề xuất.
Đại biểu Trần Kim Nhung - Đoàn Quảng Ninh cũng nhấn mạnh ranh giới giữa hoạt động nhân đạo và hành vi phạm tội trong lĩnh vực này rất mong manh. Vì vậy, pháp luật cần quy định rõ để hạn chế nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể, trong đó có nguy cơ lợi dụng hoạt động ghép tạng để trục lợi hoặc hình thành “du lịch ghép tạng”.
Muốn người dân hiến tạng, trước hết phải tạo được niềm tin
Theo đại biểu Trần Văn Lâm - Đoàn Bắc Ninh, sau gần 20 năm thực hiện luật, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trong lĩnh vực ghép mô, bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, nguồn tạng từ người chết não vẫn còn hạn chế: theo số liệu đại biểu dẫn tại phiên thảo luận, số ca ghép từ người hiến chết não mới chiếm khoảng 8,6%, trong khi hơn 91% nguồn tạng đến từ người hiến còn sống.
Điều này cho thấy dư địa để phát triển nguồn hiến tạng sau khi qua đời còn rất lớn. Nhưng theo đại biểu, không thể chỉ vận động người dân đăng ký hiến mà điều quan trọng hơn là phải tạo dựng được niềm tin.
"Để phát triển hoạt động hiến ghép mô tạng, bên cạnh tiến bộ về y học, điều quan trọng là phải có sự đồng thuận, tin tưởng và tham gia tự nguyện của người dân. Việc dự án luật quan tâm đến trách nhiệm của chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên như Hội Chữ thập đỏ, các cơ quan truyền thông và những người có uy tín trong cộng đồng là một định hướng tôi thấy rất là phù hợp và cần thiết. Tôi mong rằng những nội dung này sẽ tiếp tục được cụ thể hóa đầy đủ và hoàn thiện hơn trong các cái văn bản dưới luật và trong quá trình chúng ta sẽ triển khai luật bước tiếp theo", đại biểu Trần Văn Lâm chia sẻ.
Những băn khoăn về phong tục, tập quán, tình cảm gia đình hay tính minh bạch trong quá trình tiếp nhận và phân bổ tạng cần được giải thích bằng thông tin khoa học, những câu chuyện thực tế và bằng chính cách ngành y tế tổ chức hoạt động hiến, ghép minh bạch, nhân văn.
Từ các ý kiến tại nghị trường có thể thấy, sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác không chỉ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn để có thêm nguồn tạng cứu người. Quan trọng hơn, luật phải tạo ra một cơ chế mà ở đó người hiến được bảo vệ, người bệnh được tiếp cận công bằng và mọi hoạt động hiến, lấy, ghép đều được kiểm soát minh bạch.
Đó cũng là nền tảng để người dân yên tâm trao gửi một nghĩa cử đặc biệt: sau khi một người không còn, sự sống vẫn có thể được tiếp nối ở những người khác.
