Liệu căng thẳng sau sinh có thực sự khiến người mẹ ít sữa? Hay mối liên hệ này đang bị hiểu chưa đầy đủ, khiến không ít bà mẹ tự tạo thêm áp lực cho chính mình trong hành trình nuôi con bằng sữa mẹ?
Khi căng thẳng sau sinh dễ bị quy thành “nguyên nhân ít sữa”
“Nuôi con bằng sữa mẹ là điều tốt nhất cho trẻ nhỏ” – thông điệp quen thuộc ấy khiến nhiều phụ nữ bước vào hành trình làm mẹ với một quyết tâm rất lớn, đó là phải có đủ sữa cho con.
Tuy nhiên, sau sinh không chỉ có niềm vui. Người mẹ còn phải làm quen với sự thay đổi của cơ thể, giấc ngủ bị gián đoạn, việc chăm con liên tục và áp lực quay lại công việc. Trong bối cảnh đó, mệt mỏi và căng thẳng dễ xuất hiện – và cảm giác “mình ít sữa” dần trở thành nỗi băn khoăn thường trực.
Chị B. – từng nuôi con bằng sữa mẹ khá thuận lợi với bé đầu. Chính trải nghiệm ấy khiến chị càng quyết tâm hơn khi sinh bé thứ hai. Tuy nhiên, đến khoảng tháng thứ 4 sau sinh, chị bắt đầu cảm thấy sữa giảm rõ rệt, con tăng cân chậm hơn trước.
“Lúc đó mình rất stress, càng lo thì càng rối, không biết có phải do căng thẳng nên bị ít sữa không”, chị B. chia sẻ.
Không chỉ riêng chị B, nhiều bà mẹ khác cũng cho biết họ bắt đầu lo lắng về lượng sữa khi quay lại công việc. Việc ăn uống không đều, nghỉ ngơi thiếu thốn khiến trạng thái căng thẳng rõ ràng hơn và “ít sữa” thường được xem như hệ quả tất yếu.
Thực tế, ít sữa sau sinh hiếm khi chỉ xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ. Đó thường là sự cộng dồn của nhiều yếu tố: mong muốn làm mẹ tốt, hoàn cảnh sống, áp lực công việc và cả nỗi lo “mình không đủ tốt cho con”. Căng thẳng sau sinh, trong nhiều trường hợp, không phải nguyên nhân trực tiếp khiến mẹ ít sữa, nhưng lại khiến người mẹ dễ nghi ngờ cơ thể mình và mất dần sự tự tin trong quá trình nuôi con.
Hiểu đúng mối liên quan giữa căng thẳng và ít sữa để tránh những quyết định vội vàng
Để làm rõ mối liên quan này, VOV2 đã phỏng vấn bà Vũ Hoàng Dương, đại diện chương trình Alive & Thrive khu vực Đông Á – Thái Bình Dương.
Theo bà Vũ Hoàng Dương, các nghiên cứu cho thấy, chỉ khoảng 5% bà mẹ thực sự ít sữa do nguyên nhân y khoa, trong khi 95% hoàn toàn có khả năng nuôi con bằng chính sữa của mình. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, nhiều bà mẹ lại tin rằng mình ít sữa vì căng thẳng hoặc do hiểu chưa đúng về cơ chế tạo sữa.
Một hiểu lầm phổ biến là khi thấy con bú xong vẫn quấy khóc, mẹ cho rằng con chưa no và quyết định bổ sung sữa công thức. Trên thực tế, trẻ bú sữa mẹ thường có giấc “ngủ động” – rất quan trọng cho sự phát triển thần kinh và não bộ. Trong khi đó, sữa công thức có nguồn gốc từ sữa bò, với thành phần đạm khiến trẻ dễ ngủ sâu hơn, nhưng điều này không phản ánh chính xác việc trẻ đã được bú đủ hay chưa.
Một hiểu nhầm khác là so sánh lượng sữa vắt ra với lượng sữa trẻ bú bình. Trong những ngày đầu đời, dạ dày của trẻ chỉ nhỏ bằng quả nho và sẽ lớn dần theo thời gian. Việc mẹ chỉ vắt được vài mL sữa không đồng nghĩa với việc con không đủ ăn. Ngược lại, chính việc trẻ bú thường xuyên mới là yếu tố quan trọng giúp kích thích cơ thể mẹ tiết sữa. Sữa non trong những ngày đầu – dù ít – lại rất giàu kháng thể, đặc biệt cần thiết cho trẻ sơ sinh.
Theo đại diện Alive & Thrive, căng thẳng sau sinh không phải là nguyên nhân trực tiếp làm mẹ ít sữa, nhưng khi bị hiểu sai, nó có thể khiến bà mẹ mất tự tin và đưa ra những quyết định vội vàng, như bổ sung sữa ngoài quá sớm. Điều này làm thay đổi cách trẻ bú, khiến tín hiệu kích thích tiết sữa giảm đi và vô tình tạo thành một vòng lặp khiến sữa ngày càng ít.
Trong khi đó, cơ chế tạo sữa hoạt động theo nguyên tắc “cung – cầu”: trẻ bú đúng, bú nhiều sẽ gửi tín hiệu lên não mẹ, giúp cơ thể tiết ra lượng sữa phù hợp với nhu cầu của con.
Để phân biệt giữa ít sữa thật và lo lắng do căng thẳng, chuyên gia khuyến cáo bà mẹ nên quan sát những dấu hiệu đáng tin cậy hơn, như việc trẻ có động tác nuốt khi bú, trẻ bú xong có tỉnh táo, vui vẻ và tăng cân phù hợp theo từng giai đoạn. Ngực mềm không phải là dấu hiệu hết sữa, mà thường cho thấy cơ thể đã điều chỉnh lượng sữa phù hợp với nhịp bú của con.
Việc duy trì nguồn sữa vì thế không chỉ là nỗ lực cá nhân của người mẹ, mà cần sự hỗ trợ từ gia đình, nơi làm việc và hệ thống y tế. Khi người mẹ được thấu hiểu, được hỗ trợ đúng cách và tiếp cận thông tin khoa học chính xác, căng thẳng sẽ giảm bớt và nguồn sữa cũng có cơ hội được duy trì bền vững hơn./.
