Hơn 40 năm qua, chương trình tiêm chủng mở rộng đã cung cấp hàng trăm triệu liều vaccine miễn phí, bảo vệ hàng chục triệu trẻ em và phụ nữ có thai không bị mắc, không bị tử vong cũng như tránh được di chứng của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Hiện nay, chương trình đang cung cấp miễn phí 12 loại vaccine phòng 11 bệnh truyền nhiễm phổ biến cho trẻ em và phụ nữ có thai. Trong năm nay vaccine phế cầu và vaccine HPV sẽ được bổ sung vào chương trình, nâng tổng số vaccine tiêm miễn phí cho trẻ lên 14 loại.
Cụ thể, vaccine phế cầu sẽ được triển khai trong chương trình tiêm chủng mở rộng ngay từ quý 1 năm nay tại 10 tỉnh, đến năm 2027 mở rộng ra 13 tỉnh, đến năm 2028 sẽ triển khai tại 16 tỉnh, thành. Thông tin về loại vaccine này được thạc sĩ Nguyễn Văn Thành - giảng viên, bác sĩ Trung tâm Tiêm chủng, Trường Đại học Y Hà Nội cho biết, vaccine phế cầu là vaccine giúp phòng các bệnh do vi khuẩn phế cầu gây ra. Loại vi khuẩn này thường cư trú ở đường hô hấp trên nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm tai giữa, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.
“Tiêm vaccine phế cầu là một trong những biện pháp hiệu quả nhất hiện nay để phòng các bệnh viêm phổi và viêm màng não nguy hiểm, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Đây là loại vaccine có chi phí tương đối cao, vì vậy trong thời gian qua, việc tiếp cận vaccine phế cầu tại Việt Nam vẫn còn hạn chế, chủ yếu thông qua tiêm chủng dịch vụ. Điều này khiến nhiều trẻ em, đặc biệt là trẻ ở vùng khó khăn, vùng sâu vùng xa, chưa có cơ hội được bảo vệ đầy đủ trước các bệnh nguy hiểm do phế cầu gây ra. Việc đưa vaccine phế cầu vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng là một bước tiến rất quan trọng, thể hiện rõ cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ sức khỏe trẻ em, nhất là các nhóm nguy cơ cao. Không chỉ giúp mở rộng cơ hội tiếp cận vaccine cho mọi trẻ em, việc này còn góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, giảm chi phí điều trị cho gia đình và xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả của hệ thống y tế dự phòng”, bác sĩ Nguyễn Văn Thành chia sẻ.
Cùng theo BS Nguyễn Văn Thành, trẻ có thể bắt đầu tiêm vaccine phế cầu từ 2 tháng tuổi. Nếu tiêm muộn, lịch tiêm sẽ được điều chỉnh phù hợp theo độ tuổi để vẫn đảm bảo hiệu quả bảo vệ. Sau khi tiêm đủ liều, vaccine giúp tạo miễn dịch bền vững, bảo vệ trẻ trong nhiều năm, đặc biệt trong giai đoạn nguy cơ cao nhất là những năm đầu đời.
Ngoài trẻ em, vaccine phế cầu cũng rất cần thiết cho người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch, hoặc những người thường xuyên mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
“Vaccine phế cầu chống chỉ định trong trường hợp người tiêm có tiền sử dị ứng nặng với thành phần của vaccine hoặc đang mắc bệnh cấp tính nặng, sốt cao thì cần trì hoãn tiêm cho đến khi ổn định”, BS Nguyễn Văn Thành cho biết thêm.
Vaccine phế cầu có thể tiêm cùng với nhiều loại vaccine khác trong cùng buổi tiêm, như các vaccine trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, miễn là tiêm ở những vị trí khác nhau và tuân thủ đúng hướng dẫn chuyên môn. Việc tiêm đồng thời giúp giảm số lần đưa trẻ đi tiêm mà vẫn đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Cùng theo BS Nguyễn Văn Thành, vaccine phế cầu là vaccine đã được nghiên cứu và sử dụng rộng rãi trên thế giới, có độ an toàn cao. Phần lớn các phản ứng sau tiêm đều nhẹ và tự hết. Các phản ứng thường gặp nhất là đau, sưng nhẹ tại chỗ tiêm, sốt nhẹ và trẻ có thể quấy khóc, mệt mỏi trong 1–2 ngày đầu sau tiêm. Khi trẻ có sốt >38,5 độ, các bậc cha mẹ có thể cho trẻ uống thuốc hạ sốt theo đúng chỉ định, cho trẻ nghỉ ngơi và theo dõi tại nhà.
Các phản ứng nặng là rất hiếm, tuy nhiên sau tiêm trẻ cần được theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút và ít nhất 24h tại nhà. Gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu có dấu hiệu bất thường như quấy khóc nhiều và kéo dài, bú ít, tím tái, khó thở để được xử trí kịp thời, đảm bảo an toàn cho trẻ.
