Loạn quảng cáo thuốc Đông y trên mạng xã hội và những hệ lụy

Suýt hỏng gan vì mua thuốc đông y theo quảng cáo trên mạng xã hội

Lợi dụng niềm tin của người dân với y học cổ truyền, thời gian qua, trên mạng xã hội xuất hiện tràn lan những quảng cáo các bài thuốc "gắn mác" đông y gia truyền và hình ảnh các “thần y" tự phong, cam kết chữa khỏi bách bệnh. Mặc dù các cơ quan chức năng đã nhiều lần truy quét, gỡ bỏ những link quảng cáo sai sự thật song vẫn chưa thể dẹp bỏ hoàn toàn vấn nạn này. Đã có không ít bệnh nhân vì tin tưởng những người mạo danh lương y trên mạng xã hội và sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, không được kiểm chứng mà phải nhập viện vì biến chứng nặng nề.

Mắc bệnh viêm phế quản mãn tính, lại bị viêm khớp, sau khi xem quảng cáo trên mạng xã hội, bà Nguyễn Thị Thành ở huyện Thạch Thất, Hà Nội tìm đến một ông lang để khám bệnh và bốc thuốc.

Sau khi được bắt mạch, kê đơn, bà đã mua 20 thang thuốc để sắc uống. Tuy nhiên, khi uống được khoảng 10 thang, bà Thành thấy người càng ngày càng mệt mỏi, sút cân, vàng da, vàng mắt, ăn uống không thấy ngon miệng. Không gắng gượng được nữa, bà Thành mới bảo các con đưa đến bệnh viện khám bệnh.

Khi nhận được kết quả xét nghiệm, cả bà Thành và chị Nguyễn Thị Mơ – con gái của bà - đều bất ngờ với kết luận bà bị suy gan. “Các bác sĩ bảo mẹ em bị tăng men gan cấp. Nếu uống thêm một tuần nữa là hỏng hoàn toàn chức năng gan", chị Mơ chia sẻ.

“Có bệnh thì vái tứ phương” – là tâm lý chung của nhiều người bệnh, nhất là những trường hợp mắc bệnh mạn tính, cần điều trị lâu dài. Do ngại ngần phải đi tái khám ở bệnh viện, anh Nguyễn Quang Vinh – một bệnh nhân mắc viêm gan B – cũng tự ý bỏ thuốc theo đơn của bác sĩ và đi cắt thuốc nam của một ông lang tự xưng, không hề có trình độ chuyên môn về y học cổ truyền.

Thuốc được bán chỉ là một loại thân cây do ông lang này tự chặt, phơi khô và đong đếm bằng bát một cách cảm tính. Trong quá trình uống thuốc, dù anh Vinh có biểu hiện nước tiểu đỏ, men gan tăng cao khi đi xét nghiệm, nhưng ông lang vẫn gạt đi và bảo "bình thường, chỉ cần uống nhiều nước". Anh Vinh thừa nhận: "Cái sai của tôi là quá tin lời ông lang này mà không chịu kiểm tra y tế, giao đại tính mạng cho một người chỉ học lỏm bài thuốc dân tộc".

Hệ lụy nghiêm trọng từ vấn nạn "thần y" online và khuyến cáo dành cho người bệnh

Trước thực trạng quảng cáo thuốc và dịch vụ y học cổ truyền sai sự thật trên mạng xã hội, mới đây, Bộ Y tế đã yêu cầu Sở Y tế các tỉnh thành tăng cường kiểm tra đột xuất và xử lý nghiêm các vi phạm. Đồng thời, các cơ quan chức năng đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nâng cao cảnh giác, phân biệt rõ thuốc trị bệnh với thực phẩm chức năng và chủ động phản ánh các sai phạm trong lĩnh vực này.

Chia sẻ với phóng viên VOV2 về tình trạng quảng cáo thuốc Đông y trên mạng xã hội hiện nay, PGS.TS Đậu Xuân Cảnh – Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam bày tỏ sự bức xúc và lo ngại. Ông thẳng thắn chỉ ra 3 hệ lụy lớn từ thực trạng này. Đó là nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người tiêu dùng. Các nội dung quảng cáo hoàn toàn bị bỏ ngỏ, không qua kiểm duyệt, thổi phồng công dụng khiến người bệnh mất đi cơ hội chữa bệnh kịp thời.

Bên cạnh đó, những quảng cáo sai sự thật làm bào mòn uy tín ngành y học cổ truyền, làm giảm sút nghiêm trọng lòng tin của nhân dân vào các phương pháp chữa bệnh bằng Đông y chính thống. Đồng thời, thực trạng này cũng thể hiện công tác kiểm tra, giám sát hoạt động quảng cáo trên không gian mạng thời gian qua vẫn chưa thực sự mang lại hiệu quả triệt để.

"Chúng tôi hoàn toàn kịch liệt phản đối những nội dung quảng cáo quá mức, không được cấp phép của bất kỳ cá nhân, tổ chức nào mạo danh y học cổ truyền trên các nền tảng mạng xã hội" - PGS.TS Đậu Xuân Cảnh nhấn mạnh.

Một trong những chiêu trò phổ biến của các "thần y tự phong" là rao bán một bài thuốc duy nhất cho hàng vạn người qua mạng mà không cần thăm khám trực tiếp. PGS.TS Đậu Xuân Cảnh khẳng định, hành vi này đi ngược hoàn toàn với nguyên lý khoa học cốt lõi của y học cổ truyền.

Theo PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, từ xa xưa, y học cổ truyền đã đặc biệt đề cao tính cá nhân hóa trong điều trị. Quy trình bắt buộc của một thầy thuốc y học cổ truyền chân chính bao gồm hai bước nghiêm ngặt: thứ nhất là bắt mạch, tham khám trực tiếp để xác định chính xác người bệnh đang mắc chứng bệnh gì. Thứ hai là đánh giá tổng trạng sức khỏe của người bệnh để làm rõ cơ địa người bệnh đang thuộc thể hàn (lạnh) hay nhiệt (nóng), âm hay dương, bệnh đang ở biểu (bên ngoài) hay lý (bên trong).

Từ việc tổng hợp các yếu tố trên, người thầy thuốc mới đưa ra phác đồ và gia giảm các vị thuốc phù hợp nhất cho riêng cá thể đó. Nếu không chẩn đoán đúng người, đúng bệnh và đúng tính chất bệnh, mọi phương pháp điều trị đều trở nên vô nghĩa.

Việc nhiều người dân hiện nay vẫn giữ tư duy chủ quan rằng thuốc y học cổ truyền có nguồn gốc tự nhiên nên hoàn toàn lành tính, uống vào "không bổ dọc thì cũng bổ ngang” là một quan niệm sai lầm. Theo PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, thảo dược tự nhiên vẫn chứa độc tính nếu sử dụng sai cách. Những hệ lụy nghiêm trọng mà người bệnh có thể gặp phải khi tự ý mua thuốc không rõ nguồn gốc trên mạng, bao gồm:

-Bệnh chồng bệnh do sai lệch thể trạng: Người bệnh thể nhiệt (nóng) lại uống nhầm thuốc có tính nhiệt, hoặc người thể hàn (lạnh) lại dùng thuốc tính hàn sẽ khiến cơ thể suy kiệt, bệnh tình trầm trọng hơn.

- Dị ứng dẫn đến suy đa phủ tạng: Việc tự ý sử dụng thuốc không qua kiểm soát có thể kích hoạt các phản ứng dị ứng cấp tính, dẫn đến suy gan, suy thận – những ca cấp cứu nguy kịch mà các bệnh viện đã cảnh báo liên tục nhiều năm qua.

- Thuốc trộn lẫn tân dược bất hợp pháp: Để tạo ra "hiệu quả tức thì" nhằm lừa gạt người bệnh, các đối tượng trục lợi thường lén lút trộn thuốc tây y (như Corticoid, Aspirin...) vào thuốc Nam. Việc dùng quá liều các chất này không được kiểm soát sẽ gây ra các biến chứng nguy hiểm như chảy máu dạ dày, giữ nước, giòn xương...

Để không rơi vào cái bẫy "tiền mất tật mang" từ những quảng cáo trên mạng xã hội, theo PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, khi có nhu cầu khám chữa bệnh, người bệnh nên tìm hiểu kỹ thông tin và lựa chọn các cơ sở y học cổ truyền có uy tín, được cấp phép để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị.

“Mọi cơ sở khám chữa bệnh hoạt động hợp pháp bắt buộc phải treo bảng hiệu công khai. Trên bảng hiệu đó có ghi rõ số giấy phép hoạt động do Sở Y tế cấp. Nếu không có dòng thông tin pháp lý này, đồng nghĩa với việc cơ sở đó đang hoạt động chui và vi phạm pháp luật. Tốt nhất, người bệnh nên trực tiếp đến các cơ sở y tế để được bác sĩ hỏi bệnh, thăm khám và kê đơn. Trong trường hợp mua thuốc qua mạng xã hội thì nên thẳng thắn yêu cầu người bán cung cấp hình ảnh Giấy phép hoạt động của cơ sở và Chứng chỉ hành nghề y học cổ truyền. Đồng thời nên truy cập vào Trang thông tin điện tử của Sở Y tế địa phương - nơi cơ sở đó đăng ký để tra cứu xem thông tin giấy phép có trùng khớp và có thật hay không", PGS.TS Đậu Xuân Cảnh khuyến cáo.

Để ngăn chặn những quảng cáo thuốc đông y tràn lan trên mạng xã hội, lấy lại vị thế và niềm tin cho ngành y học cổ truyền, PGS.TS Đậu Xuân Cảnh cho rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các cơ quan quản lý và tổ chức chuyên môn.

Về phía Hội Đông y Việt Nam sẽ tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục y đức cho toàn bộ hội viên từ tuyến cơ sở (xã, phường) đến trung ương, chủ động ngăn chặn các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

PGS.TS Đậu Xuân Cảnh cũng mong muốn các cơ quan quản lý Nhà nước thắt chặt quy trình cấp phép quảng cáo. Đặc biệt, trước khi cấp phép cho các quảng cáo y tế nên có sự thẩm định chuyên môn từ các cơ quan Hội hoặc cơ quan y tế chuyên ngành để kiểm soát chặt chẽ nội dung. Đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra và áp dụng các chế tài xử phạt thật nặng đối với các hành vi quảng cáo sai sự thật liên quan đến sức khỏe.